ജയേന വര്ധയിത്വാ ച മാരീചപ്രമുഖാസ്തതഃ । പുഷ്പകം ഭേജിരേ സര്വേ സാന്ത്വിതാ രാവണേന തു ।। ൭.൨൩.
വിജയത്തിന് ആശംസകൾ അർപ്പിച്ച ശേഷം, മാരീചനും മറ്റ് കൂട്ടുകാരും രാവണൻ ആശ്വസിപ്പിച്ചതോടെ പുഷ്പകത്തിൽ കയറി.
തതോ രസാതലം ഗച്ഛന് പ്രവിഷ്ടഃ പയസാം നിധിമ് । ദൈത്യോരഗഗണാധ്യുഷ്ടം വരുണേന സുരക്ഷിതമ് ।। ൭.൨൩.
അതിനുശേഷം, അവൻ പാതാളത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങി, ദൈത്യരും പാമ്പുകളും വസിക്കുന്ന, വരുണൻ കാത്തിരിക്കുന്ന സമുദ്രത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
സ തു ഭോഗവതീം ഗത്വാ പുരീം വാസുകിപാലിതാമ് । കൃത്വാ നാഗാന്വശേ ഹൃഷ്ടോ യയൌ മണിമയീം പുരീമ് ।। ൭.൨൩.
അവൻ വാസുകി ഭരിക്കുന്ന ഭോഗവതിപുരിയിൽ ചെന്നു; പാമ്പുകളെ കീഴടക്കി സന്തോഷത്തോടെ മണിമയമായ നഗരത്തിലേക്ക് നീങ്ങി.
നിവാതകവചാസ്തത്ര ദൈത്യാ ലബ്ധവരാ വസന് । രാക്ഷസാന്താന്സമാഗമ്യ യുദ്ധായ സമുപാഹ്വയത് ।। ൭.൨൩.
അവിടെ, വരം ലഭിച്ചിരുന്ന നിവാതകവച ദൈത്യർ താമസിച്ചു; അവർ രാക്ഷസന്മാരെ കൂട്ടിച്ചേർത്ത് യുദ്ധത്തിന് വിളിച്ചു.
തേ തു സര്വേ സുവിക്രാന്താ ദൈതേയാ ബലശാലിനഃ । നാനാപ്രഹരണാസ്തത്ര പ്രഹൃഷ്ടാ യുദ്ധദുര്മദാഃ ।। ൭.൨൩.
അവിടെ എല്ലാ ദൈത്യരും അത്യന്തം വീര്യശാലികളും ശക്തരുമായിരുന്നു; വിവിധ ആയുധങ്ങൾ കൈവശം വച്ചും യുദ്ധത്തിൽ ഉല്ലാസത്തോടെയും അഭിമാനത്തോടെയും നിന്നു.
ശൂലൈസ്ത്രിശൂലൈഃ കുലിശൈഃ പട്ടിശാസിപരശ്വധൈഃ । അന്യോന്യം ബിഭിദുഃ ക്രുദ്ധാ രാക്ഷസാ ദാനവാസ്തഥാ ।। ൭.൨൩.
കുന്തം, ത്രിശൂലം, വജ്രം, പെട്ടിശം, വാൾ, പരശു എന്നിവകൊണ്ട് കോപത്തോടെ രാക്ഷസന്മാരും ദാനവരും തമ്മിൽ പരസ്പരം ആക്രമിച്ചു.
തേഷാം തു യുധ്യമാനാനാം സാഗ്രഃ സംവത്സരോ ഗതഃ । ന ചാന്യതരയോസ്തത്ര വിജയോ വാ ക്ഷയോ ഽപി വാ ।। ൭.൨൩.
അവർക്കിടയിൽ യുദ്ധം നടക്കുമ്പോൾ ഒരു സംവത്സരം മുഴുവൻ കടന്നു; പക്ഷേ, ആരും ജയിച്ചില്ല, ആരും നശിച്ചുമില്ല.
തതഃ പിതാമഹസ്തത്ര ത്രൈലോക്യഗതിരവ്യയഃ । ആജഗാമ ദ്രുതം ദേവോ വിമാനവരമാസ്ഥിതഃ ।। ൭.൨൩.
അപ്പോൾ, മൂന്ന് ലോകങ്ങൾക്കുള്ള ആശ്രയമായ പിതാമഹൻ, ദേവൻ, ഉജ്ജ്വലമായ വിമാനത്തിൽ കയറി വേഗത്തിൽ അവിടെ എത്തി.
നിവാതകവചാനാം തു നിവാര്യ രണകര്മ തത് । വൃദ്ധഃ പിതാമഹോ വാക്യമുവാച വിദിതാര്ഥവത് ।। ൭.൨൩.
അവിടെ നിലാവടക്കവചന്മാരുടെ യുദ്ധം തടഞ്ഞു, പ്രായമായ പിതാമഹൻ അർത്ഥപൂർണ്ണമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
നഹ്യയം രാവണോ യുദ്ധേ ശക്യോ ജേതും സുരാസുരൈഃ । ന ഭവന്തഃ ക്ഷയം നേതുമപി സാമരദാനവൈഃ ।। ൭.൨൩.
രാവണനെ യുദ്ധത്തിൽ ദേവന്മാരോ അസുരന്മാരോ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല; അതുപോലെ നിങ്ങൾക്കും ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും ചേർന്നാലും നശിപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല.
രാക്ഷസസ്യ സഖിത്വം ച ഭവദ്ഭിഃ സഹ രോചതേ । അവിഭക്താശ്ച സര്വാര്ഥാഃ സുഹൃദാം നാത്ര സംശയഃ ।। ൭.൨൩.
നിങ്ങൾക്ക് ഈ രാക്ഷസനുമായി സൗഹൃദം സ്ഥാപിക്കുന്നത് ഉചിതമാണ്; എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും സ്നേഹിതന്മാർ വേർപെടാത്തവരാണ് — ഇതിൽ സംശയമില്ല.
തതോ ഽഗ്നിസാക്ഷികം സഖ്യം കൃതവാംസ്തത്ര രാവണഃ । നിവാതകവചൈഃ സാര്ധം പ്രീതിമാനഭവത്തദാ ।। ൭.൨൩.
അതിനുശേഷം രാവണൻ നിലാവടക്കവചന്മാരോടൊപ്പം അഗ്നിയെ സാക്ഷിയായി സൗഹൃദം ഉറപ്പാക്കി, അതിൽ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു.
അര്ഥതസ്തൈര്യഥാന്യായം സംവത്സരമഥോഷിതഃ । സ്വപുരാന്നിര്വിശേഷം ച പ്രിയം പ്രാപ്തോ ദശാനനഃ ।। ൭.൨൩.
അവിടെയുള്ളവരോടൊപ്പം ഒരു വർഷം ഉചിതമായി കഴിഞ്ഞ്, ദശാനനൻ അവരുടെയൊക്കെ സ്നേഹം നേടി തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
തതോപധാര്യ മായാനാം ശതമേകം സമാപ്തവാന് । സലിലേന്ദ്രപുരാന്വേഷീ ഭ്രമതി സ്മ രസാതലമ് ।। ൭.൨൩.
ശതമാനം മായകൾ മനസ്സിലാക്കി, ജലാധിപതിയുടെ നഗരങ്ങൾ അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ പാതാളത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചു.
തതോ ഽശ്മനഗരം നാമ കാലകേയൈരധിഷ്ഠിതമ് । ഗത്വാ തു കാലകേയാംശ്ച ഹത്വാ തത്ര ബലോത്കടാന് ।। ൭.൨൩.
ശിലാനഗരം എന്ന കായലകേയന്മാർ വസിക്കുന്ന നഗരത്തിലേക്ക് ചെന്നു, അവിടെയുള്ള ശക്തിയേറിയ കായലകേയന്മാരെ അവൻ സംഹരിച്ചു.
ശൂര്പണഖ്യാശ്ച ഭര്താരമസിനാ പ്രാച്ഛിനത്തദാ । ശ്യാലം ച ബലവന്തം ച വിദ്യുജ്ജിഹ്വം ബലോത്കടമ് । ജിഹ്വയാ സംലിഹന്തം ച രാക്ഷസം സമരേ തഥാ ।। ൭.൨൩.
ശൂർപണഖയുടെ ഭർത്താവിനെ അവൻ വാൾകൊണ്ട് വെട്ടി വീഴ്ത്തി; അതുപോലെ ശക്തിയേറിയ ശ്യാലനായ വിദ്യുജ്ജിഹ്വനെയും, യുദ്ധത്തിൽ നാവുകൊണ്ട് ഒരു രാക്ഷസനെ ചവിട്ടുന്ന വിദ്യുജ്ജിഹ്വനെയും അവൻ സംഹരിച്ചു.
തം വിജിത്യ മുഹൂര്തേന ജഘ്നേ ദൈത്യാംശ്ചതുഃശതമ് ।। ൭.൨൩.
അവനെ ഒരു നിമിഷത്തിൽ ജയിച്ച്, നാലുനൂറ് ദൈത്യന്മാരെ അവൻ കൊന്നു.
തതഃ പാണ്ഡുരമേഘാഭം കൈലാസമിവ ഭാസ്വരമ് । വരുണസ്യാലയം ദിവ്യമപശ്യദ്രാക്ഷസാധിപഃ ।। ൭.൨൩.
അതിനുശേഷം രാക്ഷസാധിപൻ പാണ്ടുരംഘമായ, കൈലാസപർവതംപോലും പ്രകാശമുള്ള, ദിവ്യമായ വരുണന്റെ ആലയം കണ്ടു.
ക്ഷരന്തീം ച പയസ്തത്ര സുരഭിം ഗാമവസ്ഥിതാമ് । യസ്യാഃ പയോഭിനിഷ്യന്ദാത്ക്ഷീരോദോ നാമ സാഗരഃ ।। ൭.൨൩.
അവിടെ അവൻ സുറഭി എന്ന പശുവിനെ കയറിയുനിൽക്കുന്നതും, അവളുടെ ക്ഷീരധാരയിൽ നിന്ന് ക്ഷീരസമുദ്രം ഉരുത്തിരിഞ്ഞതും കണ്ടു.
ദദര്ശ രാവണസ്തത്ര ഗോവൃഷേന്ദ്രവരാരണിമ് । യസ്മാച്ചന്ദ്രഃ പ്രഭവതി ശീതരശ്മിര്നിശാകരഃ ।। ൭.൨൩.
അവിടെ രാവണൻ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റുന്ന പശുവിനെയും, പശുക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ കാളയെയും, അത്ഭുതകരമായ അരണമെന്ന churner-നെയും കണ്ടു; അവിടുന്ന് ശീതപ്രഭയായ ചന്ദ്രൻ ഉദിക്കുന്നു.
യം സമാശ്രിത്യ ജീവന്തി ഫേനപാഃ പരമര്ഷയഃ । അമൃതം യത്ര ചോത്പന്നം സ്വധാ ച സ്വധഭോജിനാമ് ।। ൭.൨൩.
അവളെ ആശ്രയിച്ചാണ് ഫേനത്തിൽ ജനിച്ച മഹർഷിമാരും പരമർഷിമാരും ജീവിക്കുന്നത്; അവിടെ തന്നെയാണ് അമൃതവും സ്വധാഭോജികൾക്കുള്ള സ്വധയും ഉദിച്ചത്.
യാം ബ്രുവന്തി നരാ ലോകേ സുരഭിം നാമ നാമതഃ । പ്രദക്ഷിണം തു താം കൃത്വാ രാവണഃ പരമാദ്ഭുതാമ് ।। ൭.൨൩.
ലോകത്തിൽ മനുഷ്യർ അവളെ സുറഭി എന്ന പേരിൽ വിളിക്കുന്നു; ആ അത്ഭുതകരിയായവളെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു രാവണൻ മുന്നോട്ട് പോയി.
പ്രവിവേശ മഹാഘോരം ഗുപ്തം ബഹുവിധൈര്ബലൈഃ । തതോ ധാരാശതാകീര്ണം ശാരദാഭ്രനിഭം തദാ । നിത്യപ്രഹൃഷ്ടം ദദൃശേ വരുണസ്യ ഗൃഹോത്തമമ് ।। ൭.൨൩.
അവൻ അതിനുശേഷം പലവിധ സൈന്യങ്ങൾ കാത്തിരിക്കുന്ന അതി ഭയാനകമായ ആലയത്തിലേക്ക് കടന്നു; അവിടെ നൂറുകണക്കിന് ജലധാരകൾ നിറഞ്ഞു, ശാരദകാലത്തെ മേഘംപോലും, എപ്പോഴും സന്തോഷമുള്ള വരുണന്റെ ഉത്തമഗൃഹം അവൻ കണ്ടു.
തതോ ഹത്വാ ബലാധ്യക്ഷാന്സമരേ തൈശ്ച താഡിതഃ । അബ്രവീച്ച തതോ യോധാന്രാജാ ശീഘ്രം നിവേദ്യതാമ് ।। ൭.൨൩.
അവിടെ യുദ്ധത്തിൽ സൈന്യാധിപന്മാരെ സംഹരിച്ചു, അവരാൽ പരിക്കേറ്റും, അവൻ യോദ്ധാക്കളോടു പറഞ്ഞു: 'വേഗത്തിൽ രാജാവിനോട് അറിയിക്കൂ.'
യുദ്ധാര്ഥീ രാവണഃ പ്രാപ്തസ്തസ്യ യുദ്ധം പ്രദീയതാമ് । വദ വാ ന ഭയം തേ ഽസ്തി നിര്ജിതോ ഽസ്മീതി സാഞ്ജലിഃ ।। ൭.൨൩.
'രാവണൻ യുദ്ധത്തിനായി എത്തിയിരിക്കുന്നു; അവനോട് യുദ്ധം അനുവദിക്കൂ. അല്ലെങ്കിൽ ഭയമില്ലെങ്കിൽ, കൈകൂപ്പി, "ഞാൻ തോറ്റു" എന്ന് പറയൂ.'
ഏതസ്മിന്നന്തരേ ക്രുദ്ധാ വരുണസ്യ മഹാത്മനഃ । പുത്രാഃ പൌത്രാശ്ച നിഷ്ക്രാമന്ഗൌശ്ച പുഷ്കര ഏവ ച ।। ൭.൨൩.
അവിടെ അതേസമയം മഹാത്മാവായ വരുണന്റെ പുത്രന്മാരും മക്കളും, പശുക്കളും, പുഷ്കരനും കോപത്തോടെ പുറത്തുവന്നു.
തേ തു വീര്യഗുണോപേതാ ബലൈഃ പരിവൃതാഃ സ്വകൈഃ । യുങ്ക്ത്വാ രഥാന്കാമഗമാനുദ്യദ്ഭാസ്വരവര്ചസഃ ।। ൭.൨൩.
വീര്യവും ഗുണങ്ങളും നിറഞ്ഞ്, തങ്ങളുടെ സ്വന്തം സൈന്യങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, ആഗ്രഹപ്രകാരം പോകുന്ന രഥങ്ങൾ കെട്ടി, അതീവ പ്രകാശത്തോടെ തിളങ്ങുന്നവരായി അവർ ഒരുക്കം ചെയ്തു.
തതോ യുദ്ധം സമഭവദ്ദാരുണം രോമഹര്ഷണമ് । സലിലേന്ദ്രസ്യ പുത്രാണാം രാവണസ്യ ച ധീമതഃ ।। ൭.൨൩.
അതിനുശേഷം ജലാധിപതിയുടെ പുത്രന്മാരുടെയും ബുദ്ധിമാൻ രാവണന്റെയും ഇടയിൽ ഭയങ്കരവും രോമാഞ്ചം ഉണർത്തുന്നതുമായ ഒരു യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.
അമാത്യൈശ്ച മഹാവീര്യൈര്ദശഗ്രീവസ്യ രക്ഷസഃ । വാരുണം തദ്ബലം കൃത്സ്നം ക്ഷണേന വിനിപാതിതമ് ।। ൭.൨൩.
പത്ത് തലകളുള്ള രാക്ഷസനായ രാവണന്റെ ശക്തിയുള്ള മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം, വരുൺന്റെ മുഴുവൻ സൈന്യവും ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് തകർത്തു.
സമീക്ഷ്യ സ്വബലം സങ്ഖ്യേ വരുണസ്യ സുതാസ്തദാ । അര്ദിതാഃ ശരജാലേന നിവൃത്താ രണകര്മണഃ ।। ൭.൨൩.
യുദ്ധഭൂമിയിൽ തങ്ങളുടെ സൈന്യം തകർന്ന് വീണതറിഞ്ഞ വരുൺന്റെ പുത്രന്മാർ, അമ്പുകളുടെ മഴയിൽ മർദ്ദിതരായി, യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറി.