തന്ന ഖല്വേഷ തേ സൌമ്യ പാത്യോ രാവണമൂര്ധനി । നഹ്യസ്മിന്പതിതേ കശ്ചിന്മുഹൂര്തമപി ജീവതി ।। ൭.൨൨.
അതിനാൽ, സുമുഖനേ, ഈ ദണ്ഡം രാവണന്റെ തലയിൽ വീഴാൻ പാടില്ല; അതു വീണാൽ ഒരു നിമിഷം പോലും ആരും ജീവനോടെ ഇരിക്കില്ല.
യദി ഹ്യന്മിന്നിപതിതേ ന മ്രിയേതൈഷ രാക്ഷസഃ । മ്രിയതേ വാ ദശഗ്രീവസ്തദാപ്യുഭയതോ ഽനൃതമ് ।। ൭.൨൨.
ഈ ദണ്ഡം വീണപ്പോൾ ഈ രാക്ഷസൻ മരിക്കാത്തപക്ഷം, അല്ലെങ്കിൽ പത്ത് തലവായ രാവണൻ മരിച്ചുപോയാൽ, ഇരുവശത്തും എന്റെ വാക്ക് അസത്യമായിത്തീരും.
തന്നിവര്തയ ലങ്കേശം ദ്ദണ്ഡമേതം സമുദ്യതമ് । സത്യം ച മാം കുരുഷ്വാദ്യ ലോകാംസ്ത്വം യദ്യവേക്ഷസേ ।। ൭.൨൨.
അതിനാൽ, ലങ്കയുടെ രാജാവിൽ നിന്ന് ഉയർത്തിയിരിക്കുന്ന ഈ ദണ്ഡം നീ പിൻവലിക്കണം; ലോകങ്ങളെ നീ കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, ഇന്നെൻ സത്യവാക്ക് നീ പാലിക്കണം.
ഏവമുക്തസ്തു ധര്മാത്മാ പ്രത്യുവാച യമസ്തദാ । ഏഷ വ്യാവര്തിതോ ദണ്ഡഃ പ്രഭവിഷ്ണുര്ഹി നോ ഭവാന് ।। ൭.൨൨.
അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ധർമ്മനിഷ്ഠനായ യമൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'ഈ ദണ്ഡം ഞാൻ പിൻവലിച്ചു; കാരണം ഭവാൻ ഞങ്ങളെക്കാൾ ശക്തനാണ്.'
കിം ന്വിദാനീം മയാ ശക്യം കര്തും രണഗതേന ഹി । ന മയാ യദ്യയം ശക്യോ ഹന്തും വരപുരസ്കൃതഃ ।। ൭.൨൨.
ഇപ്പോൾ ഞാൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ എത്തിയതുകൊണ്ട് എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയുമെന്നു പറയൂ? ഈ വരം കൊണ്ടു ഞാൻ അവനെ കൊല്ലാൻ കഴിയില്ലെങ്കിൽ, എനിക്ക് ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല.
ഏഷ തസ്മാത്പ്രണശ്യാമി ദര്ശനാദസ്യ രക്ഷസഃ । ഇത്യുക്ത്വാ സരഥഃ സാശ്വസ്തത്രൈവാന്തരധീയത ।। ൭.൨൨.
അതിനാൽ, ഈ രാക്ഷസന്റെ കാഴ്ചയിൽ നിന്ന് ഞാൻ അദൃശ്യനാകും; അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, യമൻ തന്റെ രഥത്തോടും കുതിരകളോടും കൂടി അവിടെ തന്നെ അപ്രത്യക്ഷനായി.
ദശഗ്രീവസ്തു തം ജിത്വാ നാമ വിശ്രാവ്യ ചാത്മനഃ । ആരുഹ്യ പുഷ്പകം ഭൂയോ നിഷ്ക്രാന്തോ യമസാദനാത് ।। ൭.൨൨.
പക്ഷേ, രാവണൻ അവനെ ജയിച്ച് തന്റെ പേര് പ്രഖ്യാപിച്ച്, പുഷ്പകത്തിൽ കയറി വീണ്ടും യമന്റെ ആലയം വിട്ടുപോയി.
സ തു വൈവസ്വതോ ദേവൈഃ സഹ ബ്രഹ്മപുരോഗമൈഃ । ജഗാമ ത്രിദിവം ഹൃഷ്ടോ നാരദശ്ച മഹാമുനിഃ ।। ൭.൨൨.
അപ്പോൾ വൈവസ്വതൻ ബ്രഹ്മാവിനെ മുന്നിൽ വെച്ചുള്ള ദേവന്മാരോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി; മഹാമുനിയായ നാരദനും കൂടെ പോയി.
തതോ ജിത്വാ ദശഗ്രീവോ യമം ത്രിദശപുങ്ഗവമ് । രാവണസ്തു രണശ്ലാഘീ സ്വസഹായാന്ദദര്ശ ഹ ।। ൭.൨൩.
അങ്ങനെ ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ യമനെ ജയിച്ച ശേഷം, യുദ്ധത്തിൽ തന്റെ വീര്യത്തിൽ അഭിമാനമുള്ള രാവണൻ തന്റെ കൂട്ടുകാരെ നോക്കി.
തതോ രുധിരസിക്താങ്ഗം പ്രഹാരൈര്ജര്ജരീകൃതമ് । രാവണം രാക്ഷസാ ദൃഷ്ട്വാ ഹ്യഷ്ടവത് സമുപാഗമന് ।। ൭.൨൩.
അപ്പോൾ രാക്ഷസന്മാർ രക്തത്തിൽ കുതിർന്ന ശരീരവും അടികളാൽ ക്ഷതമായ അവസ്ഥയും കണ്ടു രാവണനെ സ്നേഹത്തോടെ സമീപിച്ചു.
ജയേന വര്ധയിത്വാ ച മാരീചപ്രമുഖാസ്തതഃ । പുഷ്പകം ഭേജിരേ സര്വേ സാന്ത്വിതാ രാവണേന തു ।। ൭.൨൩.
വിജയത്തിന് ആശംസകൾ അർപ്പിച്ച ശേഷം, മാരീചനും മറ്റ് കൂട്ടുകാരും രാവണൻ ആശ്വസിപ്പിച്ചതോടെ പുഷ്പകത്തിൽ കയറി.
തതോ രസാതലം ഗച്ഛന് പ്രവിഷ്ടഃ പയസാം നിധിമ് । ദൈത്യോരഗഗണാധ്യുഷ്ടം വരുണേന സുരക്ഷിതമ് ।। ൭.൨൩.
അതിനുശേഷം, അവൻ പാതാളത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങി, ദൈത്യരും പാമ്പുകളും വസിക്കുന്ന, വരുണൻ കാത്തിരിക്കുന്ന സമുദ്രത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
സ തു ഭോഗവതീം ഗത്വാ പുരീം വാസുകിപാലിതാമ് । കൃത്വാ നാഗാന്വശേ ഹൃഷ്ടോ യയൌ മണിമയീം പുരീമ് ।। ൭.൨൩.
അവൻ വാസുകി ഭരിക്കുന്ന ഭോഗവതിപുരിയിൽ ചെന്നു; പാമ്പുകളെ കീഴടക്കി സന്തോഷത്തോടെ മണിമയമായ നഗരത്തിലേക്ക് നീങ്ങി.
നിവാതകവചാസ്തത്ര ദൈത്യാ ലബ്ധവരാ വസന് । രാക്ഷസാന്താന്സമാഗമ്യ യുദ്ധായ സമുപാഹ്വയത് ।। ൭.൨൩.
അവിടെ, വരം ലഭിച്ചിരുന്ന നിവാതകവച ദൈത്യർ താമസിച്ചു; അവർ രാക്ഷസന്മാരെ കൂട്ടിച്ചേർത്ത് യുദ്ധത്തിന് വിളിച്ചു.
തേ തു സര്വേ സുവിക്രാന്താ ദൈതേയാ ബലശാലിനഃ । നാനാപ്രഹരണാസ്തത്ര പ്രഹൃഷ്ടാ യുദ്ധദുര്മദാഃ ।। ൭.൨൩.
അവിടെ എല്ലാ ദൈത്യരും അത്യന്തം വീര്യശാലികളും ശക്തരുമായിരുന്നു; വിവിധ ആയുധങ്ങൾ കൈവശം വച്ചും യുദ്ധത്തിൽ ഉല്ലാസത്തോടെയും അഭിമാനത്തോടെയും നിന്നു.
ശൂലൈസ്ത്രിശൂലൈഃ കുലിശൈഃ പട്ടിശാസിപരശ്വധൈഃ । അന്യോന്യം ബിഭിദുഃ ക്രുദ്ധാ രാക്ഷസാ ദാനവാസ്തഥാ ।। ൭.൨൩.
കുന്തം, ത്രിശൂലം, വജ്രം, പെട്ടിശം, വാൾ, പരശു എന്നിവകൊണ്ട് കോപത്തോടെ രാക്ഷസന്മാരും ദാനവരും തമ്മിൽ പരസ്പരം ആക്രമിച്ചു.
തേഷാം തു യുധ്യമാനാനാം സാഗ്രഃ സംവത്സരോ ഗതഃ । ന ചാന്യതരയോസ്തത്ര വിജയോ വാ ക്ഷയോ ഽപി വാ ।। ൭.൨൩.
അവർക്കിടയിൽ യുദ്ധം നടക്കുമ്പോൾ ഒരു സംവത്സരം മുഴുവൻ കടന്നു; പക്ഷേ, ആരും ജയിച്ചില്ല, ആരും നശിച്ചുമില്ല.
തതഃ പിതാമഹസ്തത്ര ത്രൈലോക്യഗതിരവ്യയഃ । ആജഗാമ ദ്രുതം ദേവോ വിമാനവരമാസ്ഥിതഃ ।। ൭.൨൩.
അപ്പോൾ, മൂന്ന് ലോകങ്ങൾക്കുള്ള ആശ്രയമായ പിതാമഹൻ, ദേവൻ, ഉജ്ജ്വലമായ വിമാനത്തിൽ കയറി വേഗത്തിൽ അവിടെ എത്തി.
നിവാതകവചാനാം തു നിവാര്യ രണകര്മ തത് । വൃദ്ധഃ പിതാമഹോ വാക്യമുവാച വിദിതാര്ഥവത് ।। ൭.൨൩.
അവിടെ നിലാവടക്കവചന്മാരുടെ യുദ്ധം തടഞ്ഞു, പ്രായമായ പിതാമഹൻ അർത്ഥപൂർണ്ണമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
നഹ്യയം രാവണോ യുദ്ധേ ശക്യോ ജേതും സുരാസുരൈഃ । ന ഭവന്തഃ ക്ഷയം നേതുമപി സാമരദാനവൈഃ ।। ൭.൨൩.
രാവണനെ യുദ്ധത്തിൽ ദേവന്മാരോ അസുരന്മാരോ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല; അതുപോലെ നിങ്ങൾക്കും ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും ചേർന്നാലും നശിപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല.
രാക്ഷസസ്യ സഖിത്വം ച ഭവദ്ഭിഃ സഹ രോചതേ । അവിഭക്താശ്ച സര്വാര്ഥാഃ സുഹൃദാം നാത്ര സംശയഃ ।। ൭.൨൩.
നിങ്ങൾക്ക് ഈ രാക്ഷസനുമായി സൗഹൃദം സ്ഥാപിക്കുന്നത് ഉചിതമാണ്; എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും സ്നേഹിതന്മാർ വേർപെടാത്തവരാണ് — ഇതിൽ സംശയമില്ല.
തതോ ഽഗ്നിസാക്ഷികം സഖ്യം കൃതവാംസ്തത്ര രാവണഃ । നിവാതകവചൈഃ സാര്ധം പ്രീതിമാനഭവത്തദാ ।। ൭.൨൩.
അതിനുശേഷം രാവണൻ നിലാവടക്കവചന്മാരോടൊപ്പം അഗ്നിയെ സാക്ഷിയായി സൗഹൃദം ഉറപ്പാക്കി, അതിൽ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു.
അര്ഥതസ്തൈര്യഥാന്യായം സംവത്സരമഥോഷിതഃ । സ്വപുരാന്നിര്വിശേഷം ച പ്രിയം പ്രാപ്തോ ദശാനനഃ ।। ൭.൨൩.
അവിടെയുള്ളവരോടൊപ്പം ഒരു വർഷം ഉചിതമായി കഴിഞ്ഞ്, ദശാനനൻ അവരുടെയൊക്കെ സ്നേഹം നേടി തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
തതോപധാര്യ മായാനാം ശതമേകം സമാപ്തവാന് । സലിലേന്ദ്രപുരാന്വേഷീ ഭ്രമതി സ്മ രസാതലമ് ।। ൭.൨൩.
ശതമാനം മായകൾ മനസ്സിലാക്കി, ജലാധിപതിയുടെ നഗരങ്ങൾ അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ പാതാളത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചു.
തതോ ഽശ്മനഗരം നാമ കാലകേയൈരധിഷ്ഠിതമ് । ഗത്വാ തു കാലകേയാംശ്ച ഹത്വാ തത്ര ബലോത്കടാന് ।। ൭.൨൩.
ശിലാനഗരം എന്ന കായലകേയന്മാർ വസിക്കുന്ന നഗരത്തിലേക്ക് ചെന്നു, അവിടെയുള്ള ശക്തിയേറിയ കായലകേയന്മാരെ അവൻ സംഹരിച്ചു.
ശൂര്പണഖ്യാശ്ച ഭര്താരമസിനാ പ്രാച്ഛിനത്തദാ । ശ്യാലം ച ബലവന്തം ച വിദ്യുജ്ജിഹ്വം ബലോത്കടമ് । ജിഹ്വയാ സംലിഹന്തം ച രാക്ഷസം സമരേ തഥാ ।। ൭.൨൩.
ശൂർപണഖയുടെ ഭർത്താവിനെ അവൻ വാൾകൊണ്ട് വെട്ടി വീഴ്ത്തി; അതുപോലെ ശക്തിയേറിയ ശ്യാലനായ വിദ്യുജ്ജിഹ്വനെയും, യുദ്ധത്തിൽ നാവുകൊണ്ട് ഒരു രാക്ഷസനെ ചവിട്ടുന്ന വിദ്യുജ്ജിഹ്വനെയും അവൻ സംഹരിച്ചു.
തം വിജിത്യ മുഹൂര്തേന ജഘ്നേ ദൈത്യാംശ്ചതുഃശതമ് ।। ൭.൨൩.
അവനെ ഒരു നിമിഷത്തിൽ ജയിച്ച്, നാലുനൂറ് ദൈത്യന്മാരെ അവൻ കൊന്നു.
തതഃ പാണ്ഡുരമേഘാഭം കൈലാസമിവ ഭാസ്വരമ് । വരുണസ്യാലയം ദിവ്യമപശ്യദ്രാക്ഷസാധിപഃ ।। ൭.൨൩.
അതിനുശേഷം രാക്ഷസാധിപൻ പാണ്ടുരംഘമായ, കൈലാസപർവതംപോലും പ്രകാശമുള്ള, ദിവ്യമായ വരുണന്റെ ആലയം കണ്ടു.
ക്ഷരന്തീം ച പയസ്തത്ര സുരഭിം ഗാമവസ്ഥിതാമ് । യസ്യാഃ പയോഭിനിഷ്യന്ദാത്ക്ഷീരോദോ നാമ സാഗരഃ ।। ൭.൨൩.
അവിടെ അവൻ സുറഭി എന്ന പശുവിനെ കയറിയുനിൽക്കുന്നതും, അവളുടെ ക്ഷീരധാരയിൽ നിന്ന് ക്ഷീരസമുദ്രം ഉരുത്തിരിഞ്ഞതും കണ്ടു.
ദദര്ശ രാവണസ്തത്ര ഗോവൃഷേന്ദ്രവരാരണിമ് । യസ്മാച്ചന്ദ്രഃ പ്രഭവതി ശീതരശ്മിര്നിശാകരഃ ।। ൭.൨൩.
അവിടെ രാവണൻ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റുന്ന പശുവിനെയും, പശുക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ കാളയെയും, അത്ഭുതകരമായ അരണമെന്ന churner-നെയും കണ്ടു; അവിടുന്ന് ശീതപ്രഭയായ ചന്ദ്രൻ ഉദിക്കുന്നു.