യസ്യ പാര്ശ്വേഷു നിഖിലാ കാലപാശാഃ പ്രതിഷ്ഠിതാഃ । പാവകാശനിസങ്കാശോ മുദ്ഗരോ മൂര്തിമാന്സ്ഥിതഃ ।। ൭.൨൨.
അവന്റെ ഇരുവശത്തും കാലപാശങ്ങൾ എല്ലാം ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നു; തീയും മിന്നലുംപോലെയുള്ള ഒരു വലിയ ഗദയും അവിടെ രൂപത്തോടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ദര്ശനാദേവ യഃ പ്രാണാന്പ്രാണിനാമപകര്ഷതി । കിം പുനഃ സ്പൃശ്യമാനസ്യ പാത്യമാനസ്യ വാ പുനഃ ।। ൭.൨൨.
അവനെ കാണുന്നവരുടെ ജീവൻ പോലും അവൻ എടുത്തുകളയുന്നു—അവന്റെ സ്പർശം അല്ലെങ്കിൽ പ്രഹാരം കിട്ടിയാൽ എങ്ങനെ ആയിരിക്കും?
സ ജ്വാലാപരിവാരസ്തു നിര്ദഹന്നിവ രാക്ഷസമ് । തേന സ്പൃഷ്ടോ ബലവതാ മഹാപ്രഹരണോ ഽസ്ഫുരത് ।। ൭.൨൨.
ജ്വാലകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട അവൻ, രാക്ഷസനെ പൊള്ളിച്ചുപോകുന്നപോലെ തോന്നിച്ചു; ആ ശക്തമായ ആയുധം കൊണ്ട് പ്രഹരിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ മഹാശത്രു വിറച്ചു.
തതോ വിദുദ്രുവുഃ സര്വേ തസ്മാത്രസ്താ രണാജിരേ । സുരാശ്ച ക്ഷുഭിതാഃ സര്വേ ദൃഷ്ട്വാ ദണ്ഡോദ്യതം യമമ് ।। ൭.൨൨.
അപ്പോൾ യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന എല്ലാവരും ഭയന്ന് അവിടെ നിന്ന് ഓടി; യമൻ ദണ്ഡം ഉയർത്തുന്നത് കണ്ട ദേവന്മാരും എല്ലാം വിറച്ചു.
തസ്മിന്പ്രഹര്തുകാമേ തു യമേ ദണ്ഡേന രാവണമ് । യമം പിതാമഹഃ സാക്ഷാദ്ദര്ശയിത്വേദമബ്രവീത് ।। ൭.൨൨.
യമൻ ദണ്ഡംകൊണ്ട് രാവണനെ അടിക്കാൻ തയ്യാറാകുമ്പോൾ, ബ്രഹ്മാവ് നേരിട്ട് അവന്റെ മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
വൈവസ്വത മഹാബാഹോ ന ഖല്വമിതവിക്രമ । ന ഹന്തവ്യസ്ത്വയാ തേന ദണ്ഡേനൈവ നിശാചരഃ ।। ൭.൨൨.
വൈവസ്വതാ, മഹാബാഹുവേ, ഈ രാത്രിചരനെ നീ ആ ദണ്ഡംകൊണ്ട് കൊല്ലാൻ പാടില്ല; അവൻ നിന്റെ അധികാരത്തിനുള്ളിലല്ല.
വരഃ ഖലു മയൈതസ്മൈ ദത്തസ്ത്രിദശപുങ്ഗവ । സ ത്വയാ നാനൃതഃ കാര്യോ യന്മയാ വ്യാഹൃതം വചഃ ।। ൭.൨൨.
ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഞാൻ അവനു ഒരു വരം നൽകിയിട്ടുണ്ട്; അതിനാൽ ഞാൻ പറഞ്ഞ വാക്ക് നീ അപ്രമാണമാക്കരുത്.
യോ ഹി മാമനൃതം കുര്യാദ്ദേവോ വാ മാനുഷോ ഽപി വാ । ത്രൈലോക്യമനൃതം തേന കൃതം സ്യാന്നാത്ര സംശയഃ ।। ൭.൨൨.
ദേവൻ ആയാലും മനുഷ്യൻ ആയാലും, ആരെങ്കിലും എന്റെ വാക്ക് അപ്രമാണമാക്കി എങ്കിൽ, മൂന്നു ലോകവും അപ്രമാണമാകും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ക്രുദ്ധേന വിപ്രമുക്തോ ഽയം നിര്വിശേഷം പ്രിയാപ്രിയേ । പ്രജാഃ സംഹരതേ രൌദ്രോ ലോകത്രയഭയാവഹഃ ।। ൭.൨൨.
കോപത്തോടെ വിടുവിക്കപ്പെട്ടാൽ, ഈ ഭയങ്കരമായ ദണ്ഡം പ്രിയനും ശത്രുവും തമ്മിൽ വ്യത്യാസം കാണാതെ, സകല ജനങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുകയും മൂന്നു ലോകത്തെയും ഭയപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.
അമോഘോ ഹ്യേഷ സര്വേഷാം പ്രാണിനാമമിതപ്രഭഃ । കാലദണ്ഡോ മയാ സൃഷ്ടഃ പൂര്വം മൃത്യുപുരസ്കൃതഃ ।। ൭.൨൨.
സകല ജീവികൾക്കും അശക്തമാക്കാൻ കഴിയാത്ത, അപ്പമാപകമായ ശക്തിയുള്ള ഈ കാലദണ്ഡം, ആദിയിൽ ഞാൻ സൃഷ്ടിച്ചതും, മരണത്തെ മുന്നോട്ട് വെച്ചതുമാണ്.
തന്ന ഖല്വേഷ തേ സൌമ്യ പാത്യോ രാവണമൂര്ധനി । നഹ്യസ്മിന്പതിതേ കശ്ചിന്മുഹൂര്തമപി ജീവതി ।। ൭.൨൨.
അതിനാൽ, സുമുഖനേ, ഈ ദണ്ഡം രാവണന്റെ തലയിൽ വീഴാൻ പാടില്ല; അതു വീണാൽ ഒരു നിമിഷം പോലും ആരും ജീവനോടെ ഇരിക്കില്ല.
യദി ഹ്യന്മിന്നിപതിതേ ന മ്രിയേതൈഷ രാക്ഷസഃ । മ്രിയതേ വാ ദശഗ്രീവസ്തദാപ്യുഭയതോ ഽനൃതമ് ।। ൭.൨൨.
ഈ ദണ്ഡം വീണപ്പോൾ ഈ രാക്ഷസൻ മരിക്കാത്തപക്ഷം, അല്ലെങ്കിൽ പത്ത് തലവായ രാവണൻ മരിച്ചുപോയാൽ, ഇരുവശത്തും എന്റെ വാക്ക് അസത്യമായിത്തീരും.
തന്നിവര്തയ ലങ്കേശം ദ്ദണ്ഡമേതം സമുദ്യതമ് । സത്യം ച മാം കുരുഷ്വാദ്യ ലോകാംസ്ത്വം യദ്യവേക്ഷസേ ।। ൭.൨൨.
അതിനാൽ, ലങ്കയുടെ രാജാവിൽ നിന്ന് ഉയർത്തിയിരിക്കുന്ന ഈ ദണ്ഡം നീ പിൻവലിക്കണം; ലോകങ്ങളെ നീ കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, ഇന്നെൻ സത്യവാക്ക് നീ പാലിക്കണം.
ഏവമുക്തസ്തു ധര്മാത്മാ പ്രത്യുവാച യമസ്തദാ । ഏഷ വ്യാവര്തിതോ ദണ്ഡഃ പ്രഭവിഷ്ണുര്ഹി നോ ഭവാന് ।। ൭.൨൨.
അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ധർമ്മനിഷ്ഠനായ യമൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'ഈ ദണ്ഡം ഞാൻ പിൻവലിച്ചു; കാരണം ഭവാൻ ഞങ്ങളെക്കാൾ ശക്തനാണ്.'
കിം ന്വിദാനീം മയാ ശക്യം കര്തും രണഗതേന ഹി । ന മയാ യദ്യയം ശക്യോ ഹന്തും വരപുരസ്കൃതഃ ।। ൭.൨൨.
ഇപ്പോൾ ഞാൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ എത്തിയതുകൊണ്ട് എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയുമെന്നു പറയൂ? ഈ വരം കൊണ്ടു ഞാൻ അവനെ കൊല്ലാൻ കഴിയില്ലെങ്കിൽ, എനിക്ക് ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല.
ഏഷ തസ്മാത്പ്രണശ്യാമി ദര്ശനാദസ്യ രക്ഷസഃ । ഇത്യുക്ത്വാ സരഥഃ സാശ്വസ്തത്രൈവാന്തരധീയത ।। ൭.൨൨.
അതിനാൽ, ഈ രാക്ഷസന്റെ കാഴ്ചയിൽ നിന്ന് ഞാൻ അദൃശ്യനാകും; അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, യമൻ തന്റെ രഥത്തോടും കുതിരകളോടും കൂടി അവിടെ തന്നെ അപ്രത്യക്ഷനായി.
ദശഗ്രീവസ്തു തം ജിത്വാ നാമ വിശ്രാവ്യ ചാത്മനഃ । ആരുഹ്യ പുഷ്പകം ഭൂയോ നിഷ്ക്രാന്തോ യമസാദനാത് ।। ൭.൨൨.
പക്ഷേ, രാവണൻ അവനെ ജയിച്ച് തന്റെ പേര് പ്രഖ്യാപിച്ച്, പുഷ്പകത്തിൽ കയറി വീണ്ടും യമന്റെ ആലയം വിട്ടുപോയി.
സ തു വൈവസ്വതോ ദേവൈഃ സഹ ബ്രഹ്മപുരോഗമൈഃ । ജഗാമ ത്രിദിവം ഹൃഷ്ടോ നാരദശ്ച മഹാമുനിഃ ।। ൭.൨൨.
അപ്പോൾ വൈവസ്വതൻ ബ്രഹ്മാവിനെ മുന്നിൽ വെച്ചുള്ള ദേവന്മാരോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി; മഹാമുനിയായ നാരദനും കൂടെ പോയി.
തതോ ജിത്വാ ദശഗ്രീവോ യമം ത്രിദശപുങ്ഗവമ് । രാവണസ്തു രണശ്ലാഘീ സ്വസഹായാന്ദദര്ശ ഹ ।। ൭.൨൩.
അങ്ങനെ ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ യമനെ ജയിച്ച ശേഷം, യുദ്ധത്തിൽ തന്റെ വീര്യത്തിൽ അഭിമാനമുള്ള രാവണൻ തന്റെ കൂട്ടുകാരെ നോക്കി.
തതോ രുധിരസിക്താങ്ഗം പ്രഹാരൈര്ജര്ജരീകൃതമ് । രാവണം രാക്ഷസാ ദൃഷ്ട്വാ ഹ്യഷ്ടവത് സമുപാഗമന് ।। ൭.൨൩.
അപ്പോൾ രാക്ഷസന്മാർ രക്തത്തിൽ കുതിർന്ന ശരീരവും അടികളാൽ ക്ഷതമായ അവസ്ഥയും കണ്ടു രാവണനെ സ്നേഹത്തോടെ സമീപിച്ചു.
ജയേന വര്ധയിത്വാ ച മാരീചപ്രമുഖാസ്തതഃ । പുഷ്പകം ഭേജിരേ സര്വേ സാന്ത്വിതാ രാവണേന തു ।। ൭.൨൩.
വിജയത്തിന് ആശംസകൾ അർപ്പിച്ച ശേഷം, മാരീചനും മറ്റ് കൂട്ടുകാരും രാവണൻ ആശ്വസിപ്പിച്ചതോടെ പുഷ്പകത്തിൽ കയറി.
തതോ രസാതലം ഗച്ഛന് പ്രവിഷ്ടഃ പയസാം നിധിമ് । ദൈത്യോരഗഗണാധ്യുഷ്ടം വരുണേന സുരക്ഷിതമ് ।। ൭.൨൩.
അതിനുശേഷം, അവൻ പാതാളത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങി, ദൈത്യരും പാമ്പുകളും വസിക്കുന്ന, വരുണൻ കാത്തിരിക്കുന്ന സമുദ്രത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
സ തു ഭോഗവതീം ഗത്വാ പുരീം വാസുകിപാലിതാമ് । കൃത്വാ നാഗാന്വശേ ഹൃഷ്ടോ യയൌ മണിമയീം പുരീമ് ।। ൭.൨൩.
അവൻ വാസുകി ഭരിക്കുന്ന ഭോഗവതിപുരിയിൽ ചെന്നു; പാമ്പുകളെ കീഴടക്കി സന്തോഷത്തോടെ മണിമയമായ നഗരത്തിലേക്ക് നീങ്ങി.
നിവാതകവചാസ്തത്ര ദൈത്യാ ലബ്ധവരാ വസന് । രാക്ഷസാന്താന്സമാഗമ്യ യുദ്ധായ സമുപാഹ്വയത് ।। ൭.൨൩.
അവിടെ, വരം ലഭിച്ചിരുന്ന നിവാതകവച ദൈത്യർ താമസിച്ചു; അവർ രാക്ഷസന്മാരെ കൂട്ടിച്ചേർത്ത് യുദ്ധത്തിന് വിളിച്ചു.
തേ തു സര്വേ സുവിക്രാന്താ ദൈതേയാ ബലശാലിനഃ । നാനാപ്രഹരണാസ്തത്ര പ്രഹൃഷ്ടാ യുദ്ധദുര്മദാഃ ।। ൭.൨൩.
അവിടെ എല്ലാ ദൈത്യരും അത്യന്തം വീര്യശാലികളും ശക്തരുമായിരുന്നു; വിവിധ ആയുധങ്ങൾ കൈവശം വച്ചും യുദ്ധത്തിൽ ഉല്ലാസത്തോടെയും അഭിമാനത്തോടെയും നിന്നു.
ശൂലൈസ്ത്രിശൂലൈഃ കുലിശൈഃ പട്ടിശാസിപരശ്വധൈഃ । അന്യോന്യം ബിഭിദുഃ ക്രുദ്ധാ രാക്ഷസാ ദാനവാസ്തഥാ ।। ൭.൨൩.
കുന്തം, ത്രിശൂലം, വജ്രം, പെട്ടിശം, വാൾ, പരശു എന്നിവകൊണ്ട് കോപത്തോടെ രാക്ഷസന്മാരും ദാനവരും തമ്മിൽ പരസ്പരം ആക്രമിച്ചു.
തേഷാം തു യുധ്യമാനാനാം സാഗ്രഃ സംവത്സരോ ഗതഃ । ന ചാന്യതരയോസ്തത്ര വിജയോ വാ ക്ഷയോ ഽപി വാ ।। ൭.൨൩.
അവർക്കിടയിൽ യുദ്ധം നടക്കുമ്പോൾ ഒരു സംവത്സരം മുഴുവൻ കടന്നു; പക്ഷേ, ആരും ജയിച്ചില്ല, ആരും നശിച്ചുമില്ല.
തതഃ പിതാമഹസ്തത്ര ത്രൈലോക്യഗതിരവ്യയഃ । ആജഗാമ ദ്രുതം ദേവോ വിമാനവരമാസ്ഥിതഃ ।। ൭.൨൩.
അപ്പോൾ, മൂന്ന് ലോകങ്ങൾക്കുള്ള ആശ്രയമായ പിതാമഹൻ, ദേവൻ, ഉജ്ജ്വലമായ വിമാനത്തിൽ കയറി വേഗത്തിൽ അവിടെ എത്തി.
നിവാതകവചാനാം തു നിവാര്യ രണകര്മ തത് । വൃദ്ധഃ പിതാമഹോ വാക്യമുവാച വിദിതാര്ഥവത് ।। ൭.൨൩.
അവിടെ നിലാവടക്കവചന്മാരുടെ യുദ്ധം തടഞ്ഞു, പ്രായമായ പിതാമഹൻ അർത്ഥപൂർണ്ണമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
നഹ്യയം രാവണോ യുദ്ധേ ശക്യോ ജേതും സുരാസുരൈഃ । ന ഭവന്തഃ ക്ഷയം നേതുമപി സാമരദാനവൈഃ ।। ൭.൨൩.
രാവണനെ യുദ്ധത്തിൽ ദേവന്മാരോ അസുരന്മാരോ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല; അതുപോലെ നിങ്ങൾക്കും ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും ചേർന്നാലും നശിപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല.