തതോ മൃത്യുഃ ക്രുദ്ധതരോ വൈവസ്വതമഭാഷത । മുഞ്ച മാം സമരേ യാവദ്ധന്മീമം പാപരാക്ഷസമ് । നൈഷാ രക്ഷോ ഭവേദദ്യ മര്യാദാ ഹി നിസര്ഗതഃ ।। ൭.൨൨.
ശേഷം, കൂടുതൽ കോപത്തോടെ മൃത്യു വൈവസ്വതനോട് പറഞ്ഞു: 'സമരത്തിൽ എന്നെ വിടൂ, ഞാൻ ഈ പാപിയായ രാക്ഷസനെ കൊല്ലാം; സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ, ഇന്ന് ഈ രാക്ഷസന് രക്ഷയില്ല, അതിന്റെ പരിധി കഴിഞ്ഞു.'
ഹിരണ്യകശിപുഃ ശ്രീമാന്നമുചിഃ ശമ്ബരസ്തഥാ । വിസന്ധിര്ധൂമകേതുശ്ച ബലിര്വൈരോചനോ ഽപി ച ।। ൭.൨൨.
ഹിരണ്യകശിപു, മഹത്വമുള്ള നമുചി, ശംബരൻ, വിശന്ധി, ധൂമകേതു, വീരോചനന്റെ മകൻ ബലി ഇവരും...
ദമ്ഭുര്ദൈത്യമഹാരാജോ വൃത്രോ ബാണസ്തഥൈവ ച । രാജര്ഷയഃ ശാസ്ത്രവിദോ ഗന്ധര്വാഃ സമഹോരഗാഃ ।। ൭.൨൨.
ദംഭു എന്ന മഹാദൈത്യരാജാവും, വൃത്രനും, ബാണനും, ശാസ്ത്രജ്ഞരായ രാജർഷിമാരും, ഗന്ധർവന്മാരും ശക്തിയുള്ള പാമ്പുകളുമൊക്കെയും,
ഋഷയഃ പന്നഗാ ദൈത്യാ യക്ഷാശ്ചാപ്യപ്സരോഗണാഃ । യുഗാന്തപരിവര്തേ ച പൃഥിവീ സമഹാര്ണവാ ।। ൭.൨൨.
മഹർഷിമാരും, പാമ്പുകളും, ദൈത്യന്മാരും, യക്ഷന്മാരും, അപ്സരസ്സുകളുടെ കൂട്ടവും, യുഗാന്തത്തിൽ സമുദ്രങ്ങളോടുകൂടിയ ഭൂമിയും,
ക്ഷയം നീതാ മഹാരാജ സപര്വതസരിദ്ദ്രുമാ । ഏതേ ചാന്യേ ച ബഹവോ ബലവന്തോ ദുരാസദാഃ ।। ൭.൨൨.
പർവതങ്ങൾ, നദികൾ, മരങ്ങൾ എന്നിവയോടൊപ്പം ഇവരും അനേകം ശക്തിയുള്ള, ഭയങ്കരരായ മറ്റും എല്ലാം നശിച്ചുപോയി, മഹാരാജാവേ.
വിനിപന്നാ മയാ ദൃഷ്ടാഃ കിമുതായം നിശാചരഃ ।। ൭.൨൨.
അവരെല്ലാവരെയും ഞാൻ വീണുപോകുന്നത് കണ്ടിട്ടുണ്ട്—പിന്നെ ഈ രാത്രിചരന്റെ കാര്യത്തിൽ എന്ത് പറയണം?
മുഞ്ചം മാം സാധു ധര്മജ്ഞ യാവദേനം നിഹന്മ്യഹമ് । നഹി കശ്ചിന്മയാ ദൃഷ്ടോ ബലവാനപി ജീവതി ।। ൭.൨൨.
ധർമ്മജ്ഞനേ, എന്നെ വിട്ടു വിടു; ഞാൻ അവനെ കൊല്ലട്ടെ. ഞാൻ കണ്ട ആരും, എത്ര ശക്തനായാലും, ജീവിച്ചിട്ടില്ല.
ബലം മമ ന ഖല്വേതന്മര്യാദൈഷാ നിസര്ഗതഃ । സ ദൃഷ്ടോ ന മയാ കാലം മുഹുര്തമാപി ജീവതി ।। ൭.൨൨.
ഇത് എന്റെ സ്വന്തം ശക്തിയല്ല, ഇതാണ് പ്രകൃതിയുടെ നിയമം. ഞാൻ ആരെയെങ്കിലും കണ്ടാൽ, ഒരു നിമിഷം പോലും അവൻ ജീവിക്കില്ല.
തസ്യൈവം വചനം ശ്രുത്വാ ധര്മരാജഃ പ്രതാപവാന് । അബ്രവീത്തത്ര തം മുത്യും ത്വം തിഷ്ഠൈനം നിഹന്മ്യഹമ് ।। ൭.൨൨.
അവന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട ധർമ്മരാജാവ് അവിടെ മരണമോടു പറഞ്ഞു: 'നീ കാത്തിരിക്കുക; ഞാൻ അവനെ കൊല്ലാം.'
തതഃ സംരക്തനയനഃ ക്രുദ്ധോ വൈവസ്വതഃ പ്രഭുഃ । കാലദണ്ഡമമോഘം തു തോലയാമാസ പാണിനാ ।। ൭.൨൨.
അപ്പോൾ വൈവസ്വതൻ, കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവന്നവൻ, തന്റെ കൈകൊണ്ട് അശക്തമാക്കാൻ കഴിയാത്ത കാലദണ്ഡം ഉയർത്തി.
യസ്യ പാര്ശ്വേഷു നിഖിലാ കാലപാശാഃ പ്രതിഷ്ഠിതാഃ । പാവകാശനിസങ്കാശോ മുദ്ഗരോ മൂര്തിമാന്സ്ഥിതഃ ।। ൭.൨൨.
അവന്റെ ഇരുവശത്തും കാലപാശങ്ങൾ എല്ലാം ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നു; തീയും മിന്നലുംപോലെയുള്ള ഒരു വലിയ ഗദയും അവിടെ രൂപത്തോടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ദര്ശനാദേവ യഃ പ്രാണാന്പ്രാണിനാമപകര്ഷതി । കിം പുനഃ സ്പൃശ്യമാനസ്യ പാത്യമാനസ്യ വാ പുനഃ ।। ൭.൨൨.
അവനെ കാണുന്നവരുടെ ജീവൻ പോലും അവൻ എടുത്തുകളയുന്നു—അവന്റെ സ്പർശം അല്ലെങ്കിൽ പ്രഹാരം കിട്ടിയാൽ എങ്ങനെ ആയിരിക്കും?
സ ജ്വാലാപരിവാരസ്തു നിര്ദഹന്നിവ രാക്ഷസമ് । തേന സ്പൃഷ്ടോ ബലവതാ മഹാപ്രഹരണോ ഽസ്ഫുരത് ।। ൭.൨൨.
ജ്വാലകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട അവൻ, രാക്ഷസനെ പൊള്ളിച്ചുപോകുന്നപോലെ തോന്നിച്ചു; ആ ശക്തമായ ആയുധം കൊണ്ട് പ്രഹരിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ മഹാശത്രു വിറച്ചു.
തതോ വിദുദ്രുവുഃ സര്വേ തസ്മാത്രസ്താ രണാജിരേ । സുരാശ്ച ക്ഷുഭിതാഃ സര്വേ ദൃഷ്ട്വാ ദണ്ഡോദ്യതം യമമ് ।। ൭.൨൨.
അപ്പോൾ യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന എല്ലാവരും ഭയന്ന് അവിടെ നിന്ന് ഓടി; യമൻ ദണ്ഡം ഉയർത്തുന്നത് കണ്ട ദേവന്മാരും എല്ലാം വിറച്ചു.
തസ്മിന്പ്രഹര്തുകാമേ തു യമേ ദണ്ഡേന രാവണമ് । യമം പിതാമഹഃ സാക്ഷാദ്ദര്ശയിത്വേദമബ്രവീത് ।। ൭.൨൨.
യമൻ ദണ്ഡംകൊണ്ട് രാവണനെ അടിക്കാൻ തയ്യാറാകുമ്പോൾ, ബ്രഹ്മാവ് നേരിട്ട് അവന്റെ മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
വൈവസ്വത മഹാബാഹോ ന ഖല്വമിതവിക്രമ । ന ഹന്തവ്യസ്ത്വയാ തേന ദണ്ഡേനൈവ നിശാചരഃ ।। ൭.൨൨.
വൈവസ്വതാ, മഹാബാഹുവേ, ഈ രാത്രിചരനെ നീ ആ ദണ്ഡംകൊണ്ട് കൊല്ലാൻ പാടില്ല; അവൻ നിന്റെ അധികാരത്തിനുള്ളിലല്ല.
വരഃ ഖലു മയൈതസ്മൈ ദത്തസ്ത്രിദശപുങ്ഗവ । സ ത്വയാ നാനൃതഃ കാര്യോ യന്മയാ വ്യാഹൃതം വചഃ ।। ൭.൨൨.
ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഞാൻ അവനു ഒരു വരം നൽകിയിട്ടുണ്ട്; അതിനാൽ ഞാൻ പറഞ്ഞ വാക്ക് നീ അപ്രമാണമാക്കരുത്.
യോ ഹി മാമനൃതം കുര്യാദ്ദേവോ വാ മാനുഷോ ഽപി വാ । ത്രൈലോക്യമനൃതം തേന കൃതം സ്യാന്നാത്ര സംശയഃ ।। ൭.൨൨.
ദേവൻ ആയാലും മനുഷ്യൻ ആയാലും, ആരെങ്കിലും എന്റെ വാക്ക് അപ്രമാണമാക്കി എങ്കിൽ, മൂന്നു ലോകവും അപ്രമാണമാകും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ക്രുദ്ധേന വിപ്രമുക്തോ ഽയം നിര്വിശേഷം പ്രിയാപ്രിയേ । പ്രജാഃ സംഹരതേ രൌദ്രോ ലോകത്രയഭയാവഹഃ ।। ൭.൨൨.
കോപത്തോടെ വിടുവിക്കപ്പെട്ടാൽ, ഈ ഭയങ്കരമായ ദണ്ഡം പ്രിയനും ശത്രുവും തമ്മിൽ വ്യത്യാസം കാണാതെ, സകല ജനങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുകയും മൂന്നു ലോകത്തെയും ഭയപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.
അമോഘോ ഹ്യേഷ സര്വേഷാം പ്രാണിനാമമിതപ്രഭഃ । കാലദണ്ഡോ മയാ സൃഷ്ടഃ പൂര്വം മൃത്യുപുരസ്കൃതഃ ।। ൭.൨൨.
സകല ജീവികൾക്കും അശക്തമാക്കാൻ കഴിയാത്ത, അപ്പമാപകമായ ശക്തിയുള്ള ഈ കാലദണ്ഡം, ആദിയിൽ ഞാൻ സൃഷ്ടിച്ചതും, മരണത്തെ മുന്നോട്ട് വെച്ചതുമാണ്.
തന്ന ഖല്വേഷ തേ സൌമ്യ പാത്യോ രാവണമൂര്ധനി । നഹ്യസ്മിന്പതിതേ കശ്ചിന്മുഹൂര്തമപി ജീവതി ।। ൭.൨൨.
അതിനാൽ, സുമുഖനേ, ഈ ദണ്ഡം രാവണന്റെ തലയിൽ വീഴാൻ പാടില്ല; അതു വീണാൽ ഒരു നിമിഷം പോലും ആരും ജീവനോടെ ഇരിക്കില്ല.
യദി ഹ്യന്മിന്നിപതിതേ ന മ്രിയേതൈഷ രാക്ഷസഃ । മ്രിയതേ വാ ദശഗ്രീവസ്തദാപ്യുഭയതോ ഽനൃതമ് ।। ൭.൨൨.
ഈ ദണ്ഡം വീണപ്പോൾ ഈ രാക്ഷസൻ മരിക്കാത്തപക്ഷം, അല്ലെങ്കിൽ പത്ത് തലവായ രാവണൻ മരിച്ചുപോയാൽ, ഇരുവശത്തും എന്റെ വാക്ക് അസത്യമായിത്തീരും.
തന്നിവര്തയ ലങ്കേശം ദ്ദണ്ഡമേതം സമുദ്യതമ് । സത്യം ച മാം കുരുഷ്വാദ്യ ലോകാംസ്ത്വം യദ്യവേക്ഷസേ ।। ൭.൨൨.
അതിനാൽ, ലങ്കയുടെ രാജാവിൽ നിന്ന് ഉയർത്തിയിരിക്കുന്ന ഈ ദണ്ഡം നീ പിൻവലിക്കണം; ലോകങ്ങളെ നീ കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, ഇന്നെൻ സത്യവാക്ക് നീ പാലിക്കണം.
ഏവമുക്തസ്തു ധര്മാത്മാ പ്രത്യുവാച യമസ്തദാ । ഏഷ വ്യാവര്തിതോ ദണ്ഡഃ പ്രഭവിഷ്ണുര്ഹി നോ ഭവാന് ।। ൭.൨൨.
അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ധർമ്മനിഷ്ഠനായ യമൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'ഈ ദണ്ഡം ഞാൻ പിൻവലിച്ചു; കാരണം ഭവാൻ ഞങ്ങളെക്കാൾ ശക്തനാണ്.'
കിം ന്വിദാനീം മയാ ശക്യം കര്തും രണഗതേന ഹി । ന മയാ യദ്യയം ശക്യോ ഹന്തും വരപുരസ്കൃതഃ ।। ൭.൨൨.
ഇപ്പോൾ ഞാൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ എത്തിയതുകൊണ്ട് എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയുമെന്നു പറയൂ? ഈ വരം കൊണ്ടു ഞാൻ അവനെ കൊല്ലാൻ കഴിയില്ലെങ്കിൽ, എനിക്ക് ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല.
ഏഷ തസ്മാത്പ്രണശ്യാമി ദര്ശനാദസ്യ രക്ഷസഃ । ഇത്യുക്ത്വാ സരഥഃ സാശ്വസ്തത്രൈവാന്തരധീയത ।। ൭.൨൨.
അതിനാൽ, ഈ രാക്ഷസന്റെ കാഴ്ചയിൽ നിന്ന് ഞാൻ അദൃശ്യനാകും; അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, യമൻ തന്റെ രഥത്തോടും കുതിരകളോടും കൂടി അവിടെ തന്നെ അപ്രത്യക്ഷനായി.
ദശഗ്രീവസ്തു തം ജിത്വാ നാമ വിശ്രാവ്യ ചാത്മനഃ । ആരുഹ്യ പുഷ്പകം ഭൂയോ നിഷ്ക്രാന്തോ യമസാദനാത് ।। ൭.൨൨.
പക്ഷേ, രാവണൻ അവനെ ജയിച്ച് തന്റെ പേര് പ്രഖ്യാപിച്ച്, പുഷ്പകത്തിൽ കയറി വീണ്ടും യമന്റെ ആലയം വിട്ടുപോയി.
സ തു വൈവസ്വതോ ദേവൈഃ സഹ ബ്രഹ്മപുരോഗമൈഃ । ജഗാമ ത്രിദിവം ഹൃഷ്ടോ നാരദശ്ച മഹാമുനിഃ ।। ൭.൨൨.
അപ്പോൾ വൈവസ്വതൻ ബ്രഹ്മാവിനെ മുന്നിൽ വെച്ചുള്ള ദേവന്മാരോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി; മഹാമുനിയായ നാരദനും കൂടെ പോയി.
തതോ ജിത്വാ ദശഗ്രീവോ യമം ത്രിദശപുങ്ഗവമ് । രാവണസ്തു രണശ്ലാഘീ സ്വസഹായാന്ദദര്ശ ഹ ।। ൭.൨൩.
അങ്ങനെ ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ യമനെ ജയിച്ച ശേഷം, യുദ്ധത്തിൽ തന്റെ വീര്യത്തിൽ അഭിമാനമുള്ള രാവണൻ തന്റെ കൂട്ടുകാരെ നോക്കി.
തതോ രുധിരസിക്താങ്ഗം പ്രഹാരൈര്ജര്ജരീകൃതമ് । രാവണം രാക്ഷസാ ദൃഷ്ട്വാ ഹ്യഷ്ടവത് സമുപാഗമന് ।। ൭.൨൩.
അപ്പോൾ രാക്ഷസന്മാർ രക്തത്തിൽ കുതിർന്ന ശരീരവും അടികളാൽ ക്ഷതമായ അവസ്ഥയും കണ്ടു രാവണനെ സ്നേഹത്തോടെ സമീപിച്ചു.