ക്വചിദ്വാദിത്രനൃത്യാദി സേവ്യതേ മുദിതൈര്ജനൈഃ । രുദ്യതേ ചാപരൈരാര്തൈര്ധാരാശ്രുനയനാനനൈഃ ।। ൭.൨൦.
ചിലർ സംഗീതത്തിലും നൃത്തത്തിലും ആനന്ദിക്കുന്നു; മറ്റുചിലർ ദു:ഖത്തോടെ കണ്ണുനിറയെ കണ്ണുനീർ ഒഴിച്ച് കരയുന്നു.
മാതാപിതൃസുതസ്നേഹൈര്ഭാര്യാബന്ധുമനോരമൈഃ । മോഹിതോ ഽയം ജനോ ധ്വസ്തഃ ക്ലേശം സ്വം നാവബുധ്യതേ ।। ൭.൨൦.
അമ്മയോടും അച്ഛനോടും മക്കളോടും ഭാര്യയോടും ബന്ധുക്കളോടും മനസ്സിനുള്ള സന്തോഷങ്ങളിലും ആകർഷിതരായി, ഈ ജനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ കഷ്ടപ്പാട് അറിയാതെ നശിച്ചുപോകുന്നു.
അലമേനം പരിക്ലിശ്യ ലോകം മോഹനിരാകൃതമ് । ജിത ഏവ ത്വയാ സൌമ്യ മര്ത്യലോകോ ന സംശയഃ ।। ൭.൨൦.
ഈ ലോകം മായയാൽ ആക്രമിക്കപ്പെട്ടത് കൊണ്ടു ഇനി അതിനെ വേദനിപ്പിക്കേണ്ടതില്ല. സൌമ്യനേ, മനുഷ്യലോകം നീ ഇതിനകം ജയിച്ചിരിക്കുന്നു, ഇതിൽ സംശയമില്ല.
അവശ്യമേഭിഃ സര്വൈശ്ച ഗന്തവ്യം യമസാദനമ് । തന്നിഗൃഹ്ണീഷ്വ പൌലസ്ത്യ യമം പരപുരഞ്ജയ ।। ൭.൨൦.
എല്ലാവർക്കും യമന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് പോകേണ്ടത് അനിവാര്യമാണ്. അതുകൊണ്ട്, പൗലസ്ത്യനേ, ശത്രുക്കളുടെ നഗരങ്ങൾ ജയിച്ചവനേ, നീ യമനെ കീഴടക്കണം.
തസ്മിഞ്ജിതേ ജിതം സര്വം ഭവത്യേവ ന സംശയഃ । ഏവമുക്തസ്തു ലങ്കേശോ ദീപ്യമാനം സ്വതേജസാ । അബ്രവീന്നാരദം തത്ര സമ്പ്രഹസ്യാഭിവാദ്യ ച ।। ൭.൨൦.
അവനെ ജയിച്ചാൽ എല്ലാം ജയിച്ചതായി തീരും, ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഇങ്ങനെ നാരദൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, തന്റെ തേജസ്സിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന ലങ്കാപതി അവിടെ ചിരിച്ച് നാരദനെ വന്ദിച്ചു പറഞ്ഞു.
മഹര്ഷേ ദേവഗന്ധര്വവിഹാര സമരപ്രിയ । അഹം സമുദ്യതോ ഗന്തും വിജയാര്ഥം രസാതലമ് ।। ൭.൨൦.
മഹർഷിയേ, ദേവന്മാരുടെയും ഗന്ധർവന്മാരുടെയും വിനോദവും യുദ്ധവും ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവനേ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ വിജയത്തിനായി പാതാളത്തിലേക്ക് പോകാൻ തീരുമാനിച്ചിരിക്കുന്നു.
തതോ ലോകത്രയം ജിത്വാ സ്ഥാപ്യ നാഗാന്സുരാന്വശേ । സമുദ്രമമൃതാര്ഥം ച മഥിഷ്യാമി രസാലയമ് ।। ൭.൨൦.
പിന്നീട് മൂന്ന് ലോകങ്ങളും ജയിച്ച്, നാഗന്മാരെയും ദേവന്മാരെയും എന്റെ വശത്തിൽ ആക്കി, അമൃതം നേടാൻ ഞാൻ സമുദ്രം കുലുക്കും.
അഥാബ്രവീദൃശഗ്രീവം നാരദോ ഭഗവാനൃഷിഃ । ക്വ ഖല്വിദാനീം മാര്ഗേണ ത്വയാ ഹ്യന്യേന ഗമ്യതേ ।। ൭.൨൦.
അപ്പോൾ ഭഗവാൻ നാരദൻ ദശമുഖനോടു പറഞ്ഞു: നീ ഇപ്പോൾ ഏത് വഴി പോകുകയാണ്?
അയം ഖലു സുദുര്ഗമ്യഃ പ്രേതരാജപുരം പ്രതി । മാര്ഗോ ഗച്ഛതി ദുര്ധര്ഷോ യമസ്യാമിത്രകര്ശന ।। ൭.൨൦.
ഈ വഴി, പ്രേതരാജാവിന്റെ നഗരത്തിലേക്കുള്ളത്, വളരെ കടുപ്പമുള്ളതും ജയിക്കാൻ അത്യന്തം ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളതുമാണ്, ശത്രുക്കളെ കീഴടക്കുന്നവനേ.
സ തു ശാരദമേഘാഭം ഹാസം മുക്ത്വാ ദശാനനഃ । ഉവാച കൃതമിത്യേവ വചനം ചേദമബ്രവീത് ।। ൭.൨൦.
അപ്പോൾ ദശാനനൻ ശാരദകാലത്തെ മേഘംപോലുള്ള ഒരു പുഞ്ചിരി വിടർന്നു, 'അത് കഴിഞ്ഞു' എന്നു പറഞ്ഞു, പിന്നെ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
തസ്മാദേവമഹം ബ്രഹ്മന് വൈവസ്വതവധോദ്യതഃ । ഗച്ഛാമി ദക്ഷിണാമാശാം യത്ര സൂര്യാത്മജോ നൃപഃ ।। ൭.൨൦.
അതുകൊണ്ട്, ബ്രാഹ്മണനേ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ വൈവസ്വതനെ കൊല്ലാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നു. സൂര്യപുത്രനായ രാജാവ് വസിക്കുന്ന ദക്ഷിണദിശയിലേക്ക് ഞാൻ പോകുന്നു.
മയാ ഹി ഭഗവന്ക്രോധാത്പ്രതിജ്ഞാതം രണാര്ഥിനാ । അവജേഷ്യാമി ചതുരോ ലോകപാലാനിതി പ്രഭോ ।। ൭.൨൦.
പ്രഭോ, യുദ്ധം ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ടും ക്രോധത്താലും ഞാൻ ലോകപാലന്മാരെ കീഴടക്കുമെന്ന് പ്രതിജ്ഞയെടുത്തു.
തദിഹ പ്രസ്ഥിതോ ഽഹം വൈ പ്രേതരാജപുരം പ്രതി । പ്രാണിസങ്ക്ലേശകര്താരം യോജയിഷ്യാമി മൃത്യുനാ ।। ൭.൨൦.
അതുകൊണ്ട്, ഞാൻ ഇപ്പോൾ പ്രേതരാജാവിന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ജീവികൾക്ക് വേദന നൽകുന്നവനെ മരണത്തിലേക്ക് അടുപ്പിക്കാനാണ് എന്റെ ലക്ഷ്യം.
ഏവമുക്ത്വാ ദശഗ്രീവോ മുനിം തമഭിവാദ്യ ച । പ്രയയൌ ദക്ഷിണാമാശാം പ്രവിഷ്ടഃ സഹ മന്ത്രിഭിഃ ।। ൭.൨൦.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ദശാനനൻ ആ മുനിയെ വന്ദിച്ച്, തന്റെ മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം ദക്ഷിണദിശയിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
നാരദസ്തു മഹാതേജാ മുഹൂര്തം ധ്യാനമാസ്ഥിതഃ । ചിന്തയാമാസ വിപ്രേന്ദ്രോ വിധൂമ ഇവ പാവകഃ ।। ൭.൨൦.
പക്ഷേ മഹാതേജസ്സുള്ള നാരദൻ ഒരു നിമിഷം ധ്യാനത്തിൽ ആഴ്ന്നു, അഗ്നി പുകയില്ലാതെ കത്തുന്നതുപോലെ, ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവൻ ആലോചിച്ചു.
യേന ലോകാസ്ത്രയഃ സേന്ദ്രാഃ ക്ലിശ്യന്തേ സചരാചരാഃ । ക്ഷീണേ ചായുഷി ധര്മേണ സ കാലോ ജേഷ്യതേ കഥമ് ।। ൭.൨൦.
ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും ചലനസ്ഥിരങ്ങളെയും വേദനിപ്പിക്കുന്നവൻ, ആയുസ്സു തീർന്നാൽ ധർമ്മത്താൽ കാലനാൽ എങ്ങനെ ജയിക്കപ്പെടും?
സ്വദത്തകൃതസാക്ഷീ യോ ദ്വിതീയ ഇവ പാവകഃ । ലബ്ധസഞ്ജ്ഞാ വിജേഷ്യന്തേ ലോകാ യസ്യ മഹാത്മനഃ ।। ൭.൨൦.
സ്വന്തം ദാനങ്ങൾക്ക് സാക്ഷിയായവനും, രണ്ടാമത്തെ അഗ്നിപോലെയും, തന്റെ ആജ്ഞയാൽ ലോകങ്ങൾ കീഴടക്കപ്പെടുന്ന മഹാത്മാവിനെയും എങ്ങനെ ജയിക്കും?
യസ്യ നിത്യം ത്രയോ ലോകാ വിദ്രവന്തി ഭയാര്ദിതാഃ । തം കഥം രാക്ഷസേന്ദ്രോ ഽസൌ സ്വയമേവ ഗമിഷ്യതി ।। ൭.൨൦.
ഭയത്തിൽ മൂന്നു ലോകങ്ങളും എല്ലായ്പ്പോഴും ഓടുന്നവന്റെ മുമ്പിൽ, ആ രാക്ഷസരാജാവ് സ്വയം എങ്ങനെ പോകും?
യോ വിധാതാ ച ധാതാ ച സുകൃതം ദുഷ്കൃതം തഥാ । ത്രൈലോക്യം വിജിതം യേന തം കഥം വിജയിഷ്യതേ ।। ൭.൨൦.
സൃഷ്ടാവും നിലനിർത്താവും, നല്ലതും ചീത്തയും ചെയ്യുന്നവനും, മൂന്നു ലോകങ്ങളും ജയിച്ചവനെയും എങ്ങനെ ആരെങ്കിലും ജയിക്കും?
അപരം കിന്തു കൃത്വായം വിധാനം സംവിധാസ്യതി । കൌതൂഹലസമുത്പന്നോ യാസ്യാമി യമസാദനമ് ।। ൭.൨൦.
എന്നാൽ, മറ്റൊരു മാർഗം കണ്ടെത്തി അവൻ ഇതിന്റെ ഫലം ഉണ്ടാക്കും. കൗതുകം നിറഞ്ഞ് ഞാൻ യമന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
വിമര്ദം ദ്രഷ്ടുമനയോര്യമരാക്ഷസയോഃ സ്വയമ് ।। ൭.൨൦.
യമനും ആ രാക്ഷസനും തമ്മിലുള്ള ഏറ്റുമുട്ടൽ ഞാൻ തന്നെ നേരിട്ട് കാണാം.
ഏവം സഞ്ചിന്ത്യ വിപ്രേന്ദോ ജഗാമ ലഘുവിക്രമഃ । ആഖ്യാതും തദ്യഥാവൃത്തം യമസ്യ സദനം പ്രതി ।। ൭.൨൧.
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച ശേഷം, ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ പ്രധാനനായവൻ അതിവേഗത്തിൽ യമന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോയി, സംഭവിച്ച കാര്യങ്ങൾ എല്ലാം അവിടെ വിവരിക്കാൻ.
അപശ്യത്സ യമം തത്ര ദേവമഗ്നിപുരസ്കൃതമ് । വിധാനമുപതിഷ്ഠന്തം പ്രാണിനോ യസ്യ യാദൃശമ് ।। ൭.൨൧.
അവിടെ അവൻ യമനെ ദേവതയായ അഗ്നിയെ മുന്നിൽ വെച്ച്, ജീവികൾക്ക് അവരുടെ പ്രവൃത്തിക്കനുസരിച്ച് വിധി നിർണ്ണയിക്കുന്നതായും കണ്ടു.
സ തു ദൃഷ്ട്വാ യമഃ പ്രാപ്തം മഹര്ഷിം തത്ര നാരദമ് । അബ്രവീത്സുഖമാസീനമര്ഘ്യമാവേദ്യ ധര്മതഃ ।। ൭.൨൧.
അവിടെ മഹർഷിയായ നാരദൻ എത്തിയതും കണ്ട യമൻ, അവനെ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ച്, സുഖമായി ഇരിക്കുന്നതിൽ ധർമ്മാനുസൃതമായി സംസാരിച്ചു.
കച്ചിത്ക്ഷേമം തു ദേവര്ഷേ കച്ചിദ്ധര്മോ ന നശ്യതി । കിമാഗമനകൃത്യം തേ ദേവഗന്ധര്വസേവിത ।। ൭.൨൧.
ദേവർഷേ, എല്ലാം സുഖമാണോ? ധർമ്മം എവിടെയും നഷ്ടപ്പെടുന്നില്ലല്ലോ? ദേവന്മാരും ഗാന്ധർവന്മാരും ആദരിക്കുന്നവനേ, എന്തിനാണ് നീ ഇവിടെ വന്നത്?
അബ്രവീത്തു തദാ വാക്യം നാരദോ ഭഗവാനൃഷിഃ । ശ്രൂയതാമഭിധാസ്യാമി വിധാനം ച വിധീയതാമ് ।। ൭.൨൧.
അപ്പോൾ മഹർഷിയായ നാരദൻ പറഞ്ഞു: 'ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കൂ, ഞാൻ പറയാം; വേണ്ട നടപടികൾ സ്വീകരിക്കണം.'
ഏഷ നാമ്നോ ദശഗ്രീവഃ പിതൃരാജ നിശാചരഃ । ഉപയാതി വശം നേതും വിക്രമൈസ്ത്വാം സുദുര്ജയമ് ।। ൭.൨൧.
പിതൃരാജാവേ, ഈ പത്തുമുഖമുള്ള നിശാചരൻ അത്യന്തം ജയിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള നിന്നെ കീഴടക്കാൻ തന്റെ ശക്തിയോടെ വരുന്നു.
ഏതേന കാരണേനാഹം ത്വരിതോ ഹ്യാഗതഃ പ്രഭോ । ദണ്ഡപ്രഹരണസ്യാദ്യ തവ കിം നു ഭവിഷ്യതി ।। ൭.൨൧.
ഇതാണ് കാരണം, പ്രഭോ, ഞാൻ വേഗത്തിൽ ഇവിടെ എത്തിയത്. ഇന്ന് നിന്റെ ശിക്ഷാസംവിധാനം എങ്ങനെയാകും?
ഏതസ്മിന്നന്തരേ ദുരാദംശുമന്തമിവോദിതമ് । ദദൃശുര്ദീപ്തമായാന്തം വിമാനം തസ്യ രക്ഷസഃ ।। ൭.൨൧.
അതിനിടയിൽ, സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്നതും നോക്കാൻ കഴിയാത്തതും ആയ ആ രാക്ഷസന്റെ ദീപ്തമായ വിമാനം അവിടെ എത്തുന്നതായി അവർ കണ്ടു.
തം ദേശം പ്രഭയാ തസ്യ പുഷ്പകസ്യ മഹാബലഃ । കൃത്വാ വിതിമിരം സര്വം സമീപം സോ ഽഭ്യവര്തത ।। ൭.൨൧.
പുഷ്പകവിമാനത്തിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ ആ മഹാബലൻ ആ പ്രദേശം മുഴുവൻ ഇരുണ്ടാക്കി, അടുത്തെത്തി.