പ്രവിഷ്ടായാം ഹുതാശം തു വേദവത്യാം സ രാവണഃ । പുഷ്പകം തു സമാരുഹ്യ പരിചക്രാമ മേദിനീമ് ।। ൭.൧൮.
വേദവതി അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ രാവണൻ പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ കയറി ഭൂമിയിൽ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു.
തതോ മരുത്തം നൃപതിം യജന്തം സഹ ദൈവതൈഃ । ഉശീരബീജമാസാദ്യ ദദര്ശ സ തു രാവണഃ ।। ൭.൧൮.
അതിനുശേഷം രാവണൻ ഉശീരബീജം എന്ന സ്ഥലത്ത് എത്തി, അവിടെ രാജാവായ മരുത്തൻ ദേവതകളോടൊപ്പം യജ്ഞം നടത്തുന്നത് കണ്ടു.
സംവര്തോ നാമ ബ്രഹ്മര്ഷിഃ സാക്ഷാദ്ഭ്രാതാ ബൃഹസ്പതേഃ । യാജയാമാസ ധര്മജ്ഞഃ സര്വൈര്ദേവഗണൈര്വൃതഃ ।। ൭.൧൮.
അവിടെ ധർമ്മജ്ഞനായ ബ്രഹ്മർഷിയായ സംവർത്തൻ, ബൃഹസ്പതിയുടെ സഹോദരൻ, എല്ലാ ദേവതകളാലും ചുറ്റപ്പെട്ട് യജ്ഞം നടത്തുകയായിരുന്നു.
ദൃഷ്ട്വാ ദേവാസ്തു തദ്രക്ഷോ വരദാനേന ദുര്ജയമ് । തിര്യഗ്യോനിം സമാവിഷ്ടാസ്തസ്യ ദര്ശനഭീരവഃ ।। ൭.൧൮.
ആ വരദാനത്താൽ ജയിക്കാൻ കഴിയാത്ത ആ രാക്ഷസനെ കണ്ട ദേവതകൾ ഭയപ്പെട്ട് മൃഗരൂപങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചു.
ഇന്ദ്രോ മയൂരഃ സംവൃത്തോ ധര്മരാജസ്തു വായസഃ । കൃകലാസോ ധനാധ്യക്ഷോ ഹംസശ്ച വരുണോ ഽഭവത് ।। ൭.൧൮.
ഇന്ദ്രൻ മയിൽ ആയി, ധർമ്മരാജാവ് കാക്കയായി, ധനത്തിന്റെ അധിപൻ കപ്പയുമായി, വരുണൻ ഹംസയായി മാറി.
അന്യേഷ്വപി ഗതേഷ്വേവം ദേവേഷ്വരിനിഷൂദന । രാവണഃ പ്രാവിശദ്യജ്ഞം സാരമേയ ഇവാശുചിഃ ।। ൭.൧൮.
മറ്റു ദേവതകളും അങ്ങനെ മാറിപ്പോയപ്പോൾ, ശത്രുനാശകനേ, രാവണൻ അശുദ്ധനായ നായ പോലെ യജ്ഞവേദിയിൽ കടന്നു.
തം ച രാജാനമാസാദ്യ രാവണോ രാക്ഷസാധിപഃ । പ്രാഹ യുദ്ധം പ്രയച്ഛേതി നിര്ജിതോ ഽസ്മീതി വാ വദ ।। ൭.൧൮.
അവിടെ രാജാവിനെ സമീപിച്ച രാക്ഷസാധിപനായ രാവണൻ പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് യുദ്ധം അനുവദിക്കൂ, അല്ലെങ്കിൽ നീ എന്നിൽ തോറ്റുവെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കൂ.'
തതോ മരുത്തോ നൃപതിഃ കോ ഭവാനിത്യുവാച തമ് । അപഹാസം തതോ മുക്ത്വാ രാവണോ വാക്യമബ്രവീത് ।। ൭.൧൮.
അപ്പോൾ മരുത്തൻ രാജാവ് അവനോട് 'നീ ആരാണ്?' എന്ന് ചോദിച്ചു. അതിനുശേഷം രാവണൻ പരിഹാസത്തോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
അകുതൂഹലഭാവേന പ്രീതോ ഽസ്മി തവ പാര്ഥിവ । ധനദസ്യാനുജം യോ മാം നാവഗച്ഛസി രാവണമ് ।। ൭.൧൮.
എന്തെങ്കിലും കൗതുകം ഇല്ലാത്തപോലെ ഞാൻ സന്തോഷവാനാണ്, രാജാവേ, ധനത്തിന്റെ അധിപന്റെ അനുജനായ രാവണനെ നീ തിരിച്ചറിയുന്നില്ലല്ലോ.
ത്രിഷു ലോകേഷു കോ ഽന്യോ ഽസ്തി യോ ന ജാനാതി മേ ബലമ് । ഭ്രാതരം യേന നിര്ജിത്യ വിമാനമിദമാഹൃതമ് । തതോ മരുത്തഃ സ നൃപസ്തം രാവണമഥാബ്രവീത് ।। ൭.൧൮.
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും എന്റെ ശക്തി അറിയാത്തവൻ ആരാണ്? ഞാൻ സഹോദരനെ തോൽപ്പിച്ച് ഈ വിമാനം പിടിച്ചെടുത്തതാണ്. അപ്പോൾ മരുത്തൻ രാജാവ് രാവണനോട് പറഞ്ഞു.
ധന്യഃ ഖലു ഭവാന്യേന ജ്യേഷ്ഠോ ഭ്രാതാ രണേ ജിതഃ । ന ത്വയാ സദൃശഃ ശ്ലാധ്യസ്ത്രിഷു ലോകേഷു വിദ്യതേ ।। ൭.൧൮.
നിനക്ക് വലിയ ഭാഗ്യമുണ്ട്, നീയാണല്ലോ യുദ്ധത്തിൽ മൂത്ത സഹോദരനെ ജയിച്ചവൻ. മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും നിന്നെപ്പോലെ പ്രശംസിക്കാവുന്നവൻ ആരുമില്ല.
നാധര്മസഹിതം ശ്ലാധ്യം തല്ലോകം പ്രതിസംഹിതമ് । കര്മ ദൌരാത്മ്യകം കൃത്വാ ശ്ലാഘ്യസേ ഭ്രാതൃനിര്ജയാത് ।। ൭.൧൮.
അധർമ്മം ചേർന്നുള്ള വിജയം ലോകത്ത് പ്രശംസിക്കപ്പെടില്ല. ദുഷ്പ്രവൃത്തി ചെയ്തിട്ടാണ് നീ സഹോദരനെ ജയിച്ചതെന്ന് അഭിമാനിക്കുന്നത്.
ക ത്വം പ്രാക്കേവലം ധര്മം ചരിത്വാ ലബ്ധവാന്വരമ് । ശ്രൂതപൂര്വം ഹി ന മയാ ഭാഷസേ യാദൃശം സ്വയമ് ।। ൭.൧൮.
നീ ആരാണ്? മുമ്പ് നീ ധർമ്മം മാത്രം അനുഷ്ഠിച്ച് വരം നേടിയവനല്ലേ? എങ്കിലും നീ പറയുന്നപോലെ ഞാൻ ആരെയും ഇതുവരെ കേട്ടിട്ടില്ല.
തിഷ്ഠേദാനീം ന മേ ജീവന്പ്രതിയാസ്യസി ദുര്മതേ । അദ്യ ത്വാം നിശിതൈര്ബാണൈഃ പ്രേഷയാമി യമക്ഷയമ് ।। ൭.൧൮.
ഇനി നീ ജീവിച്ചുകൊണ്ട് തിരിച്ചു പോകാൻ കഴിയില്ല, ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ളവനേ. ഇന്ന് ഞാൻ കൂർച്ചുവളയുള്ള അമ്പുകൊണ്ട് നിന്നെ യമലോകത്തേക്ക് അയക്കും.
തതഃ ശരാസനം ഗൃഹ്യ സായകാംശ്ച നരാധിപഃ । രണായ നിര്യയൌ ക്രുദ്ധഃ സംവര്തോ മാര്ഗമാവൃണോത് ।। ൭.൧൮.
അതിനുശേഷം രാജാവ് വില്ലും അമ്പുകളും എടുത്ത് കോപത്തോടെ യുദ്ധത്തിനായി പുറപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ സംവർത്തൻ വഴിയെ തടഞ്ഞു.
സോ ഽബ്രവീത്സ്നേഹസംയുക്തം മരുത്തം തം മഹാനൃഷിഃ । ശ്രോതവ്യം യദി മദ്വാക്യം സമ്പ്രഹാരോ ന തേ ക്ഷമഃ ।। ൭.൧൮.
ആ മഹർഷി സ്നേഹത്തോടെ മരുത്തനോടു പറഞ്ഞു: 'എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കാൻ നീ തയ്യാറാണെങ്കിൽ, യുദ്ധം നിനക്ക് യോജിച്ചതല്ല.'
മാഹേശ്വരമിദം സത്രമസമാപ്തം കുലം ദഹേത് ।। ൭.൧൮.
മഹേശ്വരന്റെ ഈ യജ്ഞം പൂർത്തിയാകാതെ പോയാൽ, ഈ വംശം നശിച്ചുപോകും.
ദീക്ഷിതസ്യ കുതോ യുദ്ധം ക്രോധിത്വം ദീക്ഷിതേ കുതഃ । സംശയശ്ച ജയേ നിത്യം രാക്ഷസശ്ച സുദുര്ജയഃ ।। ൭.൧൮.
ദീക്ഷയേറ്റവൻക്ക് യുദ്ധം ചെയ്യാൻ എങ്ങനെ കഴിയും? ദീക്ഷയേറ്റവൻക്ക് കോപം എവിടെ നിന്ന് വരും? വിജയത്തിൽ എപ്പോഴും സംശയമുണ്ട്, ആ രാക്ഷസനെ ജയിക്കാൻ അതീവ ദുഷ്കരം.
സ നിവൃത്തോ ഗുരോര്വാക്യാന്മരുത്തഃ പൃഥിവീപതിഃ । വിസൃജ്യ സശരം ചാപം സ്വസ്ഥോ മഖമുഖോ ഽഭവത് ।। ൭.൧൮.
ഗുരുവിന്റെ വാക്ക് കേട്ട ശേഷം, ഭൂമിപതി മരുത്തൻ വില്ലും അമ്പുകളും വച്ചുവെച്ച് മനസ്സുതുറന്ന് യജ്ഞത്തിൽ തിരിച്ചു ചേർന്നു.
തതസ്തം നിര്ജിതം മത്വാ ഘോഷയാമാസ വൈ ശുകഃ । രാവണോ ജയതീത്യുച്ചൈര്ഹര്ഷാന്നാദം വിമുക്തവാന് ।। ൭.൧൮.
അപ്പോൾ ശുകൻ അവനെ തോറ്റുവെന്ന് കരുതി ഉച്ചത്തിൽ പ്രഖ്യാപിച്ചു: 'രാവണൻ ജയിച്ചു!' സന്തോഷത്തിൽ രാവണൻ വലിയ ഒരു മുഴക്കം വിട്ടു.
താന്ഭക്ഷയിത്വാ തത്രസ്ഥാന്മഹര്ഷീന്യജ്ഞമാഗതാന് । വിതൃപ്തോ രുധിരൈസ്തേഷാം പുനഃ സമ്പ്രയയൌ മഹീമ് ।। ൭.൧൮.
യജ്ഞത്തിൽ എത്തിയ മഹർഷിമാരെ അവൻ തിന്നു, അവരുടെ രക്തം കുടിച്ച് തൃപ്തനായി വീണ്ടും ഭൂമിയിലേക്കു തിരിച്ചു പോയി.
രാവണേ തു ഗതേ ദേവാഃ സേന്ദ്രാശ്ചൈവ ദിവൌകസഃ । തതഃ സ്വാം യോനിമാസാദ്യ താനി സത്ത്വാനി ചാബ്രുവന് ।। ൭.൧൮.
രാവണൻ പോയതിനു ശേഷം, ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം ദേവന്മാരും സ്വർഗവാസികളും തങ്ങളുടെ സ്ഥാനം തിരിച്ചെത്തി, അവരവരുടെ സൃഷ്ടികളോടു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഹര്ഷാത്തദാബ്രവീദിന്ദ്രോ മയൂരം നീലബര്ഹിണമ് । പ്രീതോ ഽസ്മി തവ ധര്മജ്ഞ ഭുജങ്ഗാദ്ധി ന തേ ഭയമ് ।। ൭.൧൮.
അപ്പോൾ സന്തോഷത്തോടെ ഇന്ദ്രൻ നീലപെരുമുട്ടുള്ള മയിലിനോട് പറഞ്ഞു: 'ധർമ്മം അറിയുന്നവനേ, ഞാൻ നിന്നിൽ സന്തുഷ്ടനാണ്; പാമ്പുകളെ ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല.'
ഇദം നേത്രസഹസ്രം തു യത്ത്വദ്ബര്ഹേ ഭവിഷ്യതി । വര്ഷമാണേ മയി മുദം പ്രാപ്സ്യസേ പ്രീതിലക്ഷണാമ് । ഏവമിന്ദ്രോ വരം പ്രാദാന്മയൂരസ്യ സുരേശ്വരഃ ।। ൭.൧൮.
'നിന്റെ പെരുമുട്ടിൽ ആയിരം കണ്ണുകൾ പോലെ ചിഹ്നങ്ങൾ ഉണ്ടാകും; എന്റെ മഴ പെയ്യുമ്പോൾ നീ ആനന്ദം അനുഭവിക്കും.' ഇങ്ങനെ ദേവന്മാരുടെ രാജാവ് ഇന്ദ്രൻ മയിലിന് വരം നൽകി.
നീലാഃ കില പുരാ ബര്ഹാ മയൂരാണാം നരാധിപ । സുരാധിപാദ്വരം പ്രാപ്യ ഗതാഃ സര്വേ ഽപി ബര്ഹിണഃ ।। ൭.൧൮.
രാജാവേ, മുമ്പ് മയിലുകളുടെ പെരുമുട്ട് നീല നിറമായിരുന്നു. ദേവന്മാരുടെ രാജാവിൽ നിന്ന് വരം ലഭിച്ചതിനുശേഷം എല്ലാ മയിലുകൾക്കും ഇ today's രൂപം ലഭിച്ചു.
ധര്മരാജോ ഽബ്രവീദ്രാമ പ്രാഗ്വംശേ വായസം സ്ഥിതമ് । പക്ഷിംസ്തവാസ്മി സുപ്രീതഃ പ്രീതസ്യ വചനം ശൃണു ।। ൭.൧൮.
ധർമ്മരാജാവ് അപ്പോൾ പൂർവ്വവംശത്തിൽ നിന്നിരുന്ന കാക്കയോട് പറഞ്ഞു: 'പക്ഷിയേ, ഞാൻ നിന്നിൽ വളരെ സന്തുഷ്ടനാണ്; സന്തുഷ്ടന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കു.'
യഥാന്യേ വിവിധൈ രോഗൈ; പീഡ്യന്തേ പ്രാണിനോ മയാ । തേ ന തേ പ്രഭവിഷ്യന്തി മയി പ്രീതേ ന സംശയഃ ।। ൭.൧൮.
'മറ്റു ജീവികൾക്ക് എങ്ങനെ ഞാൻ പലവിധ രോഗങ്ങൾ നൽകുന്നുവോ, അതുപോലെ നിന്നെ അവയൊന്നും ബാധിക്കില്ല; ഞാൻ സന്തുഷ്ടനാണെന്നതിൽ സംശയമില്ല.'
മൃത്യുതസ്തേ ഭയം നാസ്തി വരാന്മമ വിഹങ്ഗമ । യാവത്ത്വാം ന വധിഷ്യന്തി നരാസ്താവദ്ഭവിഷ്യസി ।। ൭.൧൮.
'പക്ഷിയേ, എന്റെ വരം കൊണ്ടു നിന്നെ മരണഭയം ബാധിക്കില്ല; മനുഷ്യർ നിന്നെ കൊല്ലാത്തവരെ നീ ജീവിക്കും.'
ഏതേ മദ്വിഷയസ്ഥാ വൈ മാനവാഃ ക്ഷുദ്ഭയാര്ദിതാഃ । ത്വയി ഭുക്തേ തു തൃപ്താസ്തേ ഭവിഷ്യന്തി സബാന്ധവാഃ ।। ൭.൧൮.
എന്റെ വശത്തുള്ള ഈ മനുഷ്യർ, വിശപ്പിലും ഭയത്തിലും കഷ്ടപ്പെടുന്നവർ, നീ ഭക്ഷണം കഴിച്ചാൽ, അവർയും അവരുടെ ബന്ധുക്കളും തൃപ്തരാകും.
വരുണസ്ത്വബ്രവീദ്ധംസം ഗങ്ഗാതോയവിഹാരിണമ് । ശ്രൂയതാം പ്രീതിസംയുക്തം വചഃ പത്രരഥേശ്വര ।। ൭.൧൮.
അപ്പോൾ വരുണൻ ഗംഗാനദിയിൽ സന്തോഷത്തോടെ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഹംസനോടു പറഞ്ഞു: 'ഇനി ഞാൻ സന്തോഷത്തോടെ പറയുന്ന വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ, ഇലയണയുന്നവരുടെ അധിപനേ.'