അഥ ലോകേശ്വരോത്സൃഷ്ടാ തത്ര കാലേന കേനചിത് । നിദ്രാ സമഭവത്തീവ്രാ കുമ്ഭകര്ണസ്യ രൂപിണീ ।। ൭.൧൩.
അതിനുശേഷം, കുറേ കാലം കഴിഞ്ഞ്, ലോകനാഥൻ അയച്ച ശക്തമായ ഉറക്കം, രൂപം ധരിച്ച് കുംഭകർണ്ണനെ പിടികൂടി.
തതോ ഭ്രാതരമാസീനം കുമ്ഭകര്ണോ ഽബ്രവീദ്വചഃ । നിദ്രാ മാം ബാധതേ രാജന്കാരയസ്വ മമാലയമ് ।। ൭.൧൩.
അപ്പോൾ കുംഭകർണ്ണൻ ഇരുന്നിരുന്ന സഹോദരനോട് പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, ഉറക്കം എന്നെ ബുദ്ധിമുട്ടിക്കുന്നു; എനിക്ക് ഒരു വാസസ്ഥലം ഒരുക്കിക്കൊടുക്കണം.'
വിനിയുക്താസ്തതോ രാജ്ഞാ ശില്പിനോ വിശ്വകര്മവത് । വിസ്തീര്ണം യോജനം ശുഭ്രം തതോ ദ്വിഗുണമായതമ് ।। ൭.൧൩.
അതിനുശേഷം രാജാവിന്റെ കല്പനപ്രകാരം, വിശ്വകർമ്മയെപ്പോലുള്ള നിപുണരായ ശില്പികൾ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു; അവർ ഒരു യോജന വീതിയും അതിന്റെ ഇരട്ട നീളവുമുള്ള, വിശാലവും പ്രകാശമുള്ളതുമായ മന്ദിരം പണിതു.
ദര്ശനീയം നിരാബാധം കുമ്ഭകര്ണസ്യ ചക്രിരേ । സ്ഫാടികൈഃ കാഞ്ചനൈശ്ചിത്രൈഃ സ്തമ്ഭൈഃ സര്വത്ര ശോഭിതമ് ।। ൭.൧൩.
അത് കുംഭകർണ്ണനു വേണ്ടി മനോഹരവും തടസ്സമില്ലാത്തതുമായതാക്കി, എല്ലായിടത്തും സ്ഫടികവും പൊന്നുംകൊണ്ടുള്ള അലങ്കാരമുള്ള തൂണുകൾ കൊണ്ട് അണിനിരത്തി.
വൈഡൂര്യകൃതസോപാനം കിങ്കിണീജാലകം തഥാ । ദാന്തതോരണവിന്യസ്തം വജ്രസ്ഫടികവേദികമ് ।। ൭.൧൩.
വൈഡൂര്യമണികളാൽ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്ന പടികൾ, മണികളാൽ ചുറ്റിയ ജാലകങ്ങൾ, ദന്തംകൊണ്ടു തീർത്ത കവാടങ്ങൾ, വജ്രവും സ്ഫടികവും ചേർത്തു പണിതിരിക്കുന്ന വേദികൾ—ഇങ്ങനെ എല്ലാം അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
മനോഹരം സര്വസുഖം കാരയാമാസ രാക്ഷസഃ । സര്വത്ര സുഖദം നിത്യം മേരോഃ പുണ്യാം ഗുഹാമിവ ।। ൭.൧൩.
അവിടെയൊക്കെയും ആ രാക്ഷസൻ മനോഹരവും എല്ലാ സുഖങ്ങളും നിറഞ്ഞതുമായ ഒരു ഭവനം പണിയിച്ചു. എല്ലായ്പ്പോഴും സന്തോഷം പകരുന്ന, മേരു പർവതത്തിലെ പുണ്യഗുഹയെപ്പോലെയുള്ളതായിരുന്നു അത്.
തത്ര നിദ്രാം സമാവിഷ്ടഃ കുമ്ഭകര്ണോ മഹാബലഃ । ബഹൂന്യബ്ദസഹസ്രാണി ശയാനോ ന പ്രബുദ്ധ്യതേ ।। ൭.൧൩.
അവിടെയായിരുന്നു മഹാബലശാലിയായ കുംഭകർണ്ണൻ ഉറക്കത്തിൽ പെട്ടത്. ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ കിടന്നുറങ്ങിയും അവൻ ഉണരുന്നില്ലായിരുന്നു.
നിദ്രാഭിഭൂതേ തു തദാ കുമ്ഭകര്ണേ ദശാനനഃ । ദേവര്ഷിയക്ഷഗന്ധര്വാന്സഞ്ജഘ്നേ ഹി നിരങ്കുശഃ ।। ൭.൧൩.
അപ്പോൾ കുംഭകർണ്ണൻ ഉറക്കത്തിൽ ആയപ്പോൾ, ദശാനനൻ നിയന്ത്രണമില്ലാതെ ദേവന്മാരെയും ഋഷിമാരെയും യക്ഷന്മാരെയും ഗന്ധർവന്മാരെയും സംഹരിച്ചു.
ഉദ്യാനാനി ച ചിത്രാണി നന്ദനാദീനി യാനി ച । താനി ഗത്വാ സുസങക്രുദ്ധോ ഭിനത്തി സ്മ ദശാനനഃ ।। ൭.൧൩.
നന്ദനാദി അത്ഭുതമായ ഉദ്യാനങ്ങളിലേക്കും മറ്റും ദശാനനൻ ചെന്നു, വലിയ കോപത്തോടെ അവയെല്ലാം നശിപ്പിച്ചു.
നദീം ഗജ ഇവ ക്രീഡന്വൃക്ഷാന്വായുരിവ ക്ഷിപന് । നഗാന്വ്രജ്ര ഇവോത്സൃഷ്ടോ വിധ്വംസയതി രാക്ഷസഃ ।। ൭.൧൩.
നദിയിൽ കളിക്കുന്ന ആനപോലെയും, വാതം മരങ്ങൾ പറത്തുന്നതുപോലെയും, വജ്രം പർവതങ്ങൾ തകർക്കുന്നതുപോലെയും ആ രാക്ഷസൻ എല്ലാം നശിപ്പിച്ചു.
തഥാവൃത്തം തു വിജ്ഞായ ദശഗ്രീവം ധനേശ്വരഃ । കുലാനുരൂപം ധര്മജ്ഞോ വൃത്തം സംസ്മൃത്യ ചാത്മനഃ ।। ൭.൧൩.
ഇങ്ങനെ സംഭവിച്ചതറിഞ്ഞ ധനേശ്വരൻ, തന്റെ വംശത്തിന് അനുയോജ്യമായ ധർമ്മം ഓർത്തു, ദശഗ്രീവന്റെ പ്രവൃത്തികൾ മനസ്സിൽ വെച്ചു.
സൌഭ്രാത്രദര്ശനാര്ഥം തു ദൂതം വൈശ്രവണസ്തദാ । ലങ്കാം സമ്പ്രേഷയാമാസ ദശഗ്രീവസ്യ വൈ ഹിതമ് ।। ൭.൧൩.
സൗഹൃദം നിലനിർത്താൻ വൈശ്രവണൻ ദശഗ്രീവന്റെ ക്ഷേമത്തിനായി ഒരു ദൂതനെ ലങ്കയിലേക്ക് അയച്ചു.
സ ഗത്വാ നഗരീം ലങ്കാമാസസാദ വിഭീഷണമ് । മാനിതസ്തേന ധര്മേണ പൃഷ്ടശ്ചാഗമനം പ്രതി ।। ൭.൧൩.
അവൻ ലങ്കാ നഗരിയിൽ എത്തി, വിഭീഷണനെ കണ്ടു. വിഭീഷണൻ ധർമ്മപ്രകാരം അവനെ ആദരിച്ചു, വരവിന്റെ കാര്യം ചോദിച്ചു.
പൃഷ്ട്വാ ച കുശലം രാജ്ഞോ ജ്ഞാതീനാം ച ബിഭീഷണഃ । സഭായാം ദര്ശയാമാസ തമാസീനം ദശാനനമ് ।। ൭.൧൩.
രാജാവിന്റെയും ബന്ധുക്കളുടെയും ക്ഷേമം അന്വേഷിച്ച ശേഷം, വിഭീഷണൻ അവനെ സഭയിൽ ഇരിക്കുന്ന ദശാനനനെ കാണിച്ചു.
സ ദൃഷ്ട്വാ തത്ര രാജാനം ദീപ്യമാനം സ്വതേജസാ । ജയേതി വാചാ സമ്പൂജ്യ തൂഷ്ണീം സമഭിവര്തത ।। ൭.൧൩.
അവിടെ സ്വതേജസ്സാൽ പ്രകാശിക്കുന്ന രാജാവിനെ കണ്ടു, 'ജയം' എന്നു വാക്കാൽ ആദരിച്ചു, പിന്നെ മൗനമായി നിന്നു.
തം തത്രോത്തമപര്യങ്കേ വരാസ്തരണശോഭിതേ । ഉപവിഷ്ടം ദശഗ്രീവം ദൂതോ വാക്യമഥാബ്രവീത് ।। ൭.൧൩.
അവിടെ അത്യുത്തമമായ, മനോഹരമായ പര്യങ്കത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന ദശഗ്രീവനോടു ദൂതൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
രാജന്വദാമി തേ സര്വം ഭ്രാതാ തവ യദബ്രവീത് । ഉഭയോഃ സദൃശം വീര വൃത്തസ്യ ച കുലസ്യ ച ।। ൭.൧൩.
രാജാവേ, നിന്റെ സഹോദരൻ പറഞ്ഞതെല്ലാം ഞാൻ പറയാം; അതെല്ലാം നിങ്ങളുടെ പ്രവൃത്തിക്കും വംശത്തിനും യോജിച്ചതാണ്, വീരനേ.
സാധു പര്യാപ്തമേതാവത്കൃതശ്ചാരിത്രസങ്ഗ്രഹഃ । സാധു ധര്മേ വ്യവസ്ഥാനം ക്രിയതാം യദി ശക്യതേ ।। ൭.൧൩.
നല്ലതു, ഇത്രയൊക്കെ മതി; നല്ല സ്വഭാവങ്ങൾ എല്ലാം സമ്പാദിച്ചിരിക്കുന്നു. നല്ലതു—ശക്തിയുണ്ടെങ്കിൽ ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളണം.
ദൃഷ്ടം മേ നന്ദനം ഭഗ്നമൃഷയോ നിഹതാഃ ശ്രുതാഃ । ദേവതാനാം സമുദ്യോഗസ്ത്വത്തോ രാജന്മമ ശ്രുതഃ ।। ൭.൧൩.
നന്ദനം നശിച്ചതും, ഋഷിമാർ കൊല്ലപ്പെട്ടതും ഞാൻ കണ്ടു; രാജാവേ, ദേവന്മാർ നിന്നെതിരേ ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങിയതും ഞാൻ അറിഞ്ഞു.
നിരാകൃതശ്ച ബഹുശസ്ത്വയാ ഽഹം രാക്ഷസാധിപ । അപരാദ്ധാ ഹി ബാല്യാച്ച രമണീയാഃ സ്വബാന്ധവാഃ ।। ൭.൧൩.
രാക്ഷസാധിപതിയായ നീ എനിക്ക് പലതവണ നിരാകരണം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്; ബാല്യത്തിൽ നീ സ്വന്തം പ്രിയബന്ധുക്കളോടും തെറ്റു ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
അഹം തു ഹിമവത്പൃഷ്ഠം ഗതോ ധര്മമുപാസിതുമ് । രൌദ്രം വ്രത്തം സമാസ്ഥായ നിയതോ നിയതേന്ദ്രിയഃ ।। ൭.൧൩.
എങ്കിലും ഞാൻ ഹിമവാന്റെ ശിഖരത്തിലേക്ക് പോയി, കഠിനമായ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച്, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ച് ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊണ്ടു.
തത്ര ദേവോ മയാ ദൃഷ്ടഃ സഹ ദേവ്യാ മയാ പ്രഭുഃ । സവ്യം ചക്ഷുര്മയാ ദൈവാത്തത്ര ദേവ്യാം നിപാതിതമ് ।। ൭.൧൩.
അവിടെ ഞാൻ ദേവനെയും അവന്റെ ഭാര്യയെയും കണ്ടു; ദൈവിക ഇച്ഛയാൽ എന്റെ ഇടതുകണ്ണ് ദേവിയുടെ മേൽ വീണു.
കാ ന്വിയം സ്യാദിതി ശുഭാ ന ഖല്വന്യേന ഹേതുനാ । രൂപം ഹ്യനുപമം കൃത്വാ രുദ്രാണീ തത്ര തിഷ്ഠതി ।। ൭.൧൩.
ആരാവും ഈ മനോഹരിയായ സ്ത്രീ എന്ന് ഞാൻ വിചാരിച്ചു. മറ്റേതെങ്കിലും കാരണത്താൽ അല്ല, അതുല്യമായ രൂപം സ്വീകരിച്ച് രുദ്രാണി അവിടെ നില്ക്കുന്നു.
ദേവ്യാ ദിവ്യപ്രഭാവേണ ദഗ്ധം സവ്യം മമേക്ഷണമ് । രേണുധ്വസ്തമിവ ജ്യോതിഃ പിങ്ഗുലത്വമുപാഗതമ് ।। ൭.൧൩.
ആ ദേവിയുടെ ദിവ്യപ്രഭയാൽ എന്റെ ഇടത് കണ്ണ് കത്തിപ്പോയി, പൊടിയിൽ മൂടപ്പെട്ട പ്രകാശം പോലെ മങ്ങിയ നിറം നേടി.
തതോ ഽഹമന്യദ്വിസ്തീര്ണം ഗത്വാ തസ്യ ഗിരേസ്തടമ് । തൂഷ്ണീം വര്ഷശതാന്യഷ്ടൌ സമാധാരം മഹാവ്രതമ് ।। ൭.൧൩.
അതിനുശേഷം ഞാൻ ആ പർവതത്തിന്റെ മറ്റൊരു വിശാലമായ ചാരലിലേക്ക് പോയി, അവിടെ നിശബ്ദതയിൽ എട്ടുനൂറ് വർഷം മഹാവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചു.
സമാപ്തേ നിയമേ തസ്മിംസ്തത്ര ദേവോ മഹേശ്വരഃ । പ്രീതഃ പ്രീതേന മനസാ പ്രാഹ വാക്യമിദം പ്രഭുഃ ।। ൭.൧൩.
ആ വ്രതം പൂർത്തിയായപ്പോൾ, അവിടെ മഹേശ്വരൻ സന്തോഷത്തോടെ, സന്തുഷ്ടമായ മനസ്സോടെ, എന്നോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പൈങ്ഗല്യം യദവാപ്തം ഹി ദേവ്യാ രൂപനിരീക്ഷണാത് । പ്രീതോ ഽസ്മി തവ ധര്മജ്ഞ തപസാ നേന സുവ്രത ।। ൭.൧൩.
ദേവിയുടെ രൂപം നോക്കിയതുകൊണ്ട് നിന്നെ പിങ്ക് നിറം വന്നതുകൊണ്ട്, നീ ധർമ്മജ്ഞനായി ഈ തപസോടെ ഞാൻ സന്തുഷ്ടനാണ്.
മയാ ചൈതദ്വ്രതം ചീര്ണം ത്വയാ ചൈവ ധനാധിപ । തൃതീയഃ പുരുഷോ നാസ്തി യശ്ചരേവ്രതമീദൃശമ് ।। ൭.൧൩.
ഈ വ്രതം ഞാൻയും നീയും അനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്, ധനാധിപാ; ഇങ്ങനെ വ്രതം ചെയ്ത മൂന്നാമൻ ആരുമില്ല.
വ്രതം സുനിശ്ചയം ഹ്യേതന്മയാ ഹ്യുത്പാദിതം പുരാ । തത്സഖിത്വം മയാ സൌമ്യ രോചയസ്വ ധനേശ്വര ।। ൭.൧൩.
ഈ ഉറച്ച വ്രതം ഞാൻ പണ്ടേ സ്ഥാപിച്ചു; അതിനാൽ, ധനേശ്വരാ, എന്റെ സൗഹൃദം നീ അംഗീകരിക്കണം.
തപസാ നിര്ജിതശ്ചൈവ സഖാ ഭവ മമാനഘ । ദേവ്യാ ദഗ്ധം പ്രഭാവേണ യച്ച സവ്യം തവേക്ഷണമ് ।। ൭.൧൩.
നിന്റെ തപസ്സിനാൽ ഞാൻ ജയിക്കപ്പെട്ടു, അകാരണമായവനേ, നീ എന്റെ സുഹൃത്ത് ആകണം. ദേവിയുടെ പ്രഭയാൽ കത്തിയ നിന്റെ ഇടത് കണ്ണിനെക്കുറിച്ച്—