മേഘാമ്ബുസിക്തോ വര്ഷാസു വീരാസനമസേവത । നിത്യം ച ശിശിരേ കാലേ ജലമധ്യപ്രതിശ്രയഃ ।। ൭.൧൦.
മഴക്കാലത്ത് മേഘജലം കൊണ്ട് നനഞ്ഞ്, വീരാസനത്തിൽ ഇരുന്ന്, ശീതകാലത്ത് എപ്പോഴും വെള്ളത്തിനുള്ളിൽ താമസിച്ചു.
ഏവം വര്ഷസഹസ്രാണി ദശ തസ്യാതിചക്രമുഃ । ധര്മേ പ്രയതമാനസ്യ സത്പഥേ നിഷ്ഠിതസ്യ ച ।। ൭.൧൦.
ഇങ്ങനെ, പത്ത് ആയിരം വർഷങ്ങൾ അവൻ ധർമ്മത്തിൽ ശ്രദ്ധയോടെ, നല്ല പഥത്തിൽ ഉറച്ചവനായി കഴിച്ചു.
വിഭീഷണസ്തു ധര്മാത്മാ നിത്യം ധര്മപരഃ ശുചിഃ । പഞ്ചവര്ഷസഹസ്രാണി പാദേനൈകേന തസ്ഥിവാന് ।। ൭.൧൦.
വിഭീഷണൻ ധർമ്മശീലിയും എപ്പോഴും ധർമ്മത്തിൽ മനസ്സുള്ളവനും ശുദ്ധനും ആയിരുന്നു; അഞ്ചായിരം വർഷം ഒരു കാൽ കൊണ്ട് നില്ക്കുകയായിരുന്നു.
സമാപ്തേ നിയമേ തസ്യ നനൃതുശ്ചാപ്സരോഗണാഃ । പപാത പുഷ്പവര്ഷം ച ക്ഷുഭിതാശ്ചാപി ദേവതാഃ ।। ൭.൧൦.
അവന്റെ വ്രതം പൂർത്തിയായപ്പോൾ, അപ്സരസുകൾ നൃത്തം ചെയ്തു, പുഷ്പവർഷം പെയ്തു, ദേവതകളും ഉല്ലാസിച്ചു.
പഞ്ചവര്ഷസഹസ്രാണി സൂര്യം ചൈവാന്വവര്തത । തസ്ഥൌ ചോര്ധ്വശിരോബാഹുഃ സ്വാധ്യായധൃതമാനസഃ ।। ൭.൧൦.
അഞ്ചായിരം വർഷം സൂര്യന്റെ പാത പിന്തുടർന്ന്, തലയും കൈകളും ഉയർത്തി, സ്വാധ്യായത്തിൽ മനസ്സു ആകേന്ദ്രിപ്പിച്ച് നില്ക്കുകയായിരുന്നു.
ഏവം വിഭീഷണസ്യാപി സ്വര്ഗസ്ഥസ്യേവ നന്ദനേ । ദശവര്ഷസഹസ്രാണി ഗതാനി നിയതാത്മനഃ ।। ൭.൧൦.
ഇങ്ങനെ, നിയന്ത്രിതനായ വിഭീഷണനും സ്വർഗ്ഗത്തിലെ നന്ദനവനത്തിൽ ആയതുപോലെ, പത്ത് ആയിരം വർഷം കഴിച്ചു.
ദശവര്ഷസഹസ്രം തു നിരാഹാരോ ദശാനനഃ । പൂര്ണേ വര്ഷസഹസ്രേ തു ശിരശ്ചാഗ്നൌ ജുഹാവ സഃ ।। ൭.൧൦.
പത്ത് ആയിരം വർഷം ദശാനനൻ അന്നം കഴിക്കാതെ കഴിഞ്ഞു; ഓരോ ആയിരം വർഷം പൂർത്തിയായപ്പോൾ ഓരോ തലയും അഗ്നിയിൽ അർപ്പിച്ചു.
ഏവം വര്ഷസഹസ്രാണി നവ തസ്യാതിചക്രമുഃ । ശിരാംസി നവ ചാപ്യസ്യ പ്രവിഷ്ടാനി ഹുതാശനമ് ।। ൭.൧൦.
ഇങ്ങനെ, ഒൻപതു ആയിരം വർഷങ്ങൾ അവൻ കഴിച്ചു, ഒൻപതു തലകളും അഗ്നിയിൽ അർപ്പിച്ചു.
അഥ വര്ഷസഹസ്രേ തു ദശമേ ദശമം ശിരഃ । ഛേത്തുകാമേ ദശഗ്രീവേ പ്രാപ്തസ്തത്ര പിതാമഹഃ ।। ൭.൧൦.
പതിനായിരം വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ദശമത്തെ തല വെട്ടാൻ തയ്യാറായിരുന്ന ദശമുഖനോടു പിതാമഹൻ അവിടെ പ്രത്യക്ഷനായി.
പിതാമഹസ്തു സുപ്രീതഃ സാര്ധം ദേവൈരുപസ്ഥിതഃ । തവ താവദ്ദശഗ്രീവ പ്രീതോ ഽസ്മീത്യഭ്യഭാഷത ।। ൭.൧൦.
പിതാമഹൻ അതീവ സന്തോഷത്തോടെ ദേവന്മാരോടൊപ്പം എത്തി, ദശമുഖനോടു പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ നിന്നിൽ സന്തുഷ്ടനാണ്.'
ശീഘ്രം വരയ ധര്മജ്ഞ വരോ യസ്തേ ഽഭികാങ്ക്ഷിതഃ । കം തേ കാമം കരോമ്യദ്യ ന വൃഥാ തേ പരിശ്രമഃ ।। ൭.൧൦.
നീ ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനേ, വേഗത്തിൽ ഒരു വരം തിരഞ്ഞെടുക്കു; നിനക്ക് ഏറ്റവും ആഗ്രഹമുള്ളത് ചോദിക്കു. ഇന്നാണ് ഞാൻ നിന്റെ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റുക. നിന്റെ പരിശ്രമം വെറുതെയായില്ല.'
അഥാബ്രവീദൃശഗ്രീവഃ പ്രഹൃഷ്ടേനാന്തരാത്മനാ । പ്രണമ്യ ശിരസാ ദേവം ഹര്ഷഗദ്ഗദയാ ഗിരാ ।। ൭.൧൦.
അപ്പോൾ ദശമുഖൻ, മനസ്സിൽ ആനന്ദം നിറഞ്ഞ്, തലകുന്നിച്ച് ദേവനെ നമസ്കരിച്ചു, സന്തോഷത്തിൽ വാക്ക് തളർന്നുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു.
ഭഗവന്പ്രാണിനാം നിത്യം നാന്യത്ര മരണാദ്ഭയമ് । നാസ്തി മൃത്യുസമഃ ശത്രുരമരത്വമഹം വൃണേ ।। ൭.൧൦.
'പ്രഭോ, എല്ലാ ജീവികൾക്കും മരണമാണ് എപ്പോഴും ഭയം; മരണത്തേക്കാൾ വലിയ ശത്രു ഇല്ല. എന്നെ മരണമില്ലാത്തവനാക്കണമെന്നു ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു.'
ഏവമുക്തസ്തദാ ബ്രഹ്മാ ദശഗ്രീവമുവാച ഹ । നാസ്തി സര്വാമരത്വം തേ വരമന്യം വൃണീഷ്വ മേ ।। ൭.൧൦.
അങ്ങനെ ദശമുഖൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവു പറഞ്ഞു: 'നിനക്ക് സർവ്വമരണരഹിതത്വം ലഭിക്കില്ല; മറ്റൊരു വരം ചോദിക്കൂ.'
ഏവമുക്തേ തദാ രാമ ബ്രഹ്മണാ ലോകകര്തൃണാ । ദശഗ്രീവ ഉവാചേദം കൃതാഞ്ജലിരഥാഗ്രതഃ ।। ൭.൧൦.
ബ്രഹ്മാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ദശമുഖൻ കൈകൂപ്പി അവന്റെ മുന്നിൽ നിന്നുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു.
സുപര്ണനാഗയക്ഷാണാം ദൈത്യദാനവരക്ഷസാമ് । അവധ്യോ ഽഹം പ്രജാധ്യക്ഷ ദേവതാനാം ച ശാശ്വത ।। ൭.൧൦.
'സകല ജീവികളുടെ അധിപതിയേ, ഗരുഡന്മാർക്കും, നാഗന്മാർക്കും, യക്ഷന്മാർക്കും, ദൈത്യന്മാർക്കും, ദാനവന്മാർക്കും, രാക്ഷസന്മാർക്കും, ദേവന്മാർക്കും എനിക്ക് ഒരിക്കലും മരണം സംഭവിക്കരുത്.'
നഹി ചിന്താ മമാന്യേഷു പ്രാണിഷ്വമരപൂജിത । തൃണഭൂതാ ഹി തേ മന്യേ പ്രാണിനോ മാനുഷാദയഃ ।। ൭.൧൦.
'മറ്റു ജീവികളോട് എനിക്ക് ഭയം ഇല്ല, മഹാമനനേ; മനുഷ്യന്മാരെയും മറ്റുള്ളവരെയും ഞാൻ പുല്ലുപോലെയാണ് കരുതുന്നത്.'
ഏവമുക്തസ്തു ധര്മാത്മാ ദശഗ്രീവേണ രക്ഷസാ । ഉവാച വചനം ദേവഃ സഹ ദേവൈഃ പിതാമഹഃ ।। ൭.൧൦.
ധർമ്മം പാലിക്കുന്ന ദശമുഖൻ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചതിനുശേഷം, ദേവന്മാരോടൊപ്പം പിതാമഹൻ അവനോട് പറഞ്ഞു.
ഭവിഷ്യത്യേവമേതത്തേ വചോ രാക്ഷസപുങ്ഗവ । ഏവമുക്ത്വാ തു തം രാമ ദശഗ്രീവം പിതാമഹഃ ।। ൭.൧൦.
'രാക്ഷസന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, നീ പറഞ്ഞതുപോലെയാകും.' അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് പിതാമഹൻ ദശമുഖനോടു പറഞ്ഞു.
ശൃണു ചാപി വരോ ഭൂയഃ പ്രീതസ്യേഹ ശുഭോ മമ । ഹുതാനി യാനി ശീര്ഷാണി പൂര്വമഗ്നൌ ത്വയാനഘ ।। ൭.൧൦.
'നിനക്കായി ഞാൻ സന്തോഷത്തോടെ മറ്റൊരു നല്ല വരവും നൽകുന്നു: നീ മുമ്പ് അഗ്നിയിൽ അർപ്പിച്ച തലകൾ, ദോഷരഹിതനായ രാക്ഷസാ, വീണ്ടും നിനക്കു ലഭിക്കും.'
പുനസ്താനി ഭവിഷ്യന്തി തഥൈവ തവ രാക്ഷസ । വിതരാമീഹ തേ സൌമ്യ വരം ചാന്യം ദുരാസദമ് ।। ൭.൧൦.
'രാക്ഷസാ, അവ തന്നെ തലകൾ വീണ്ടും നിനക്ക് ലഭിക്കും. സുമുഖനേ, ഞാൻ നിനക്കു മറ്റൊരു ദുർലഭമായ വരവും നൽകുന്നു.'
ഛന്ദതസ്തവ രൂപം ച മനസാ യദ്യഥേപ്സിതമ് । ഭവിഷ്യതി ന സന്ദേഹോ മദ്വരാത്തവരാക്ഷസ ।। ൭.൧൦.
'രാക്ഷസന്മാരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനേ, എന്റെ വരത്താൽ, നിന്റെ മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെയുള്ള രൂപം നിനക്കു ലഭിക്കും, ഇതിൽ സംശയമില്ല.'
ഏവം പിതാമഹോക്തസ്യ ദശഗ്രീവസ്യ രക്ഷസഃ । അഗ്നൌ ഹുതാനി ശീര്ഷാണി പുനസ്താന്യുത്ഥിതാനി വൈ ।। ൭.൧൦.
പിതാമഹൻ പറഞ്ഞതുപോലെ, ദശമുഖൻ അഗ്നിയിൽ അർപ്പിച്ച തലകൾ വീണ്ടും ഉയർന്ന് വന്നുവെന്ന് സത്യമായിത്തന്നെ.
ഏവമുക്ത്വാ തു തം രാമ ദശഗ്രീവം പിതാമഹഃ । വിഭീഷണമഥോവാച വാക്യം ലോകപിതാമഹഃ ।। ൭.൧൦.
അങ്ങനെ ദശമുഖനോട് പറഞ്ഞശേഷം, രാമാ, ലോകങ്ങളുടെ പിതാമഹൻ വിഭീഷണനോടു പറഞ്ഞു.
വിഭീഷണ ത്വയാ വത്സ ധര്മസംഹിതബുദ്ധിനാ । പരിതുഷ്ടോ ഽസ്മി ധര്മാത്മന്വരം വരയ സുവ്രത ।। ൭.൧൦.
'വിഭീഷണാ, നീ ധർമ്മബുദ്ധിയോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവനാണ്. ഞാൻ നിന്നിൽ സന്തോഷവാനാണ്; സദാചാരനേ, ഒരു വരം തിരഞ്ഞെടുക്കു.'
വിഭീഷണസ്തു ധര്മാത്മാ വചനം പ്രാഹ സാഞ്ജലിഃ । വൃതഃ സര്വഗുണൈര്നിത്യം ചന്ദ്രമാ രശ്മിഭിര്യഥാ ।। ൭.൧൦.
ധർമ്മാത്മാവായ വിഭീഷണൻ കൈകൂപ്പി പറഞ്ഞു: എല്ലാ ഗുണങ്ങളും എപ്പോഴും നിറഞ്ഞ, കിരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ചന്ദ്രനുപോലെയാണ് അവൻ.
ഭഗവന്കൃതകൃത്യോ ഽഹം യന്മേ ലോകഗുരുഃ സ്വയമ് । പ്രീതേന യദി ദാതവ്യോ വരോ മേ ശൃണു സുവ്രത ।। ൭.൧൦.
ഭഗവനേ, ലോകഗുരു എന്നെ നേരിട്ട് അഭിസംബോധന ചെയ്തതിനാൽ ഞാൻ സന്തുഷ്ടനാണ്. എങ്കിലും സ്നേഹത്താൽ ഒരു വരം നൽകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അതു കേൾക്കൂ, ധർമ്മനിഷ്ഠനായവനേ.
പരമാപദ്ഗതസ്യാപി ധര്മേ മമ മതിര്ഭവേത് । അശിക്ഷിതം ച ബ്രഹ്മാസ്ത്രം ഭഗവന്പ്രതിഭാതു മേ ।। ൭.൧൦.
എത്ര വലിയ അപകടത്തിലായാലും എന്റെ മനസ്സ് ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചിരിക്കട്ടെ. പഠിക്കാതിരുന്നാലും ബ്രഹ്മാസ്ത്രത്തിന്റെ അറിവ് എനിക്ക് സ്വയം ലഭിക്കട്ടെ, ഭഗവനേ.
യാ യാ മേ ജായതേ ബുദ്ധിര്യേഷു യേഷ്വാശ്രമേഷു ച । സാ സാ ഭവതു ധര്മിഷ്ഠാ തം തു ധര്മം ച പാലയേ ।। ൭.൧൦.
എനിക്ക് ഏത് ആശ്രമത്തിലും, എപ്പോഴൊക്കെയോ മനസ്സിൽ ഉദയിക്കുന്ന ധാരണകൾ എല്ലാം നന്മയിലേക്കായിരിക്കും; ആ ധർമ്മം ഞാൻ എപ്പോഴും കാത്തുസൂക്ഷിക്കും.
ഏഷ മേ പരമോദാര വരഃ പരമകോ മതഃ । നഹി ധര്മാഭിരക്താനാം ലോകേ കിഞ്ചന ദുര്ലഭമ് ।। ൭.൧൦.
ഇതാണു എനിക്ക് ഏറ്റവും ഉത്തമവും മഹത്തായ അനുഗ്രഹം; കാരണം, ഈ ലോകത്ത് ധർമ്മത്തിൽ അർപ്പിതരായവർക്കു ലഭിക്കാത്തത് ഒന്നുമില്ല.