പുത്ര വൈശ്രവണം പശ്യ ഭ്രാതരം തേജസാ വൃതമ് । ഭ്രാതൃഭാവേ സമേ ചാപി പശ്യാത്മാനം ത്വമീദൃശമ് ।। ൭.൯.
മകനേ, വൈശ്രവണനെ കാണു, അവൻ നിന്റെ സഹോദരൻ, പ്രകാശത്തിൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവൻ. സഹോദരഭാവത്തിൽ നീയും ഇങ്ങനെയാണെന്ന് നീയും കാണണം.
ദശഗ്രീവ തഥാ യത്നം കുരുഷ്വാമിതവിക്രമ । യഥാ ത്വമസി മേ പുത്ര ഭവ ര്വൈശ്രവണോപമഃ ।। ൭.൯.
ദശഗ്രീവാ, നീ ശക്തിയോടെ പരിശ്രമിക്കണം, എന്റെ മകനായ നീ വൈശ്രവണനെപ്പോലെ ആകാൻ.
മാതുസ്തദ്വചനം ശ്രുത്വാ ദശഗ്രീവഃ പ്രതാപവാന് । അമര്ഷമതുലം ലേഭേ പ്രതിജ്ഞാം ചാകരോത്തദാ ।। ൭.൯.
അമ്മയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ദശഗ്രീവൻ, ശക്തിയുള്ളവൻ, അതിയായ ക്രോധം അനുഭവിച്ചു, അപ്പോൾ ഒരു വാഗ്ദാനം നടത്തി.
സത്യം തേ പ്രതിജാനാമി ഭ്രാതൃതുല്യോ ഽധികോ ഽപി വാ । ഭവിഷ്യാമ്യോജസാ ചൈവ സന്താപം ത്യജ ഹൃദ്ഗതമ് ।। ൭.൯.
ഞാൻ സത്യമായി വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു: സഹോദരനോടു തുല്യനായോ അതിലധികമായോ ശക്തിയിൽ ഞാൻ ആകും; നിന്റെ മനസ്സിലുള്ള ദുഃഖം നീ വിട്ടുകളയണം.
തതസ്തേനൈവ കോപേന ദശഗ്രീവഃ സഹാനുജഃ । ചികീര്ഷുര്ദുഷ്കരം കര്മ തപസേ ധൃതമാനസഃ ।। ൭.൯.
അങ്ങനെ അതേ ക്രോധം കൊണ്ട് ദശഗ്രീവനും സഹോദരനും ചേർന്ന്, മനസ്സിൽ തപസ്സിനായി ഉറച്ചുനിന്ന്, ദുഷ്കരമായ ഒരു കാര്യം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു.
പ്രാപ്സ്യാമി തപസാ കാമമിതി കൃത്വാ ഽധ്യവസ്യ ച । ആഗച്ഛദാത്മസിദ്ധ്യര്ഥം ഗോകര്ണസ്യാശ്രമം ശുഭമ് ।। ൭.൯.
"തപസ്സിലൂടെ ഞാൻ ആഗ്രഹം നേടും" എന്ന് തീരുമാനിച്ച്, ആത്മവിജയം നേടാൻ ഗോകർണത്തിന്റെ ശുഭമായ ആശ്രമത്തിലേക്ക് അവൻ പോയി.
സ രാക്ഷസസ്തത്ര സഹാനുജസ്തദാ തപശ്ചകാരാതുലമുഗ്രവിക്രമഃ । അതോഷയച്ചാപി പിതാമഹം വിഭും ദദൌ സ തുഷ്ടശ്ച വരാഞ്ജയാവഹാന് ।। ൭.൯.
അവിടെ ആ രാക്ഷസൻ, ഭയങ്കരമായ വീര്യശാലിയായവൻ, സഹോദരനോടൊപ്പം അതുല്യമായ തപസ്സു ചെയ്തു; അതിനാൽ പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവിനെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു, സന്തോഷത്തോടെ ഇഷ്ടമുള്ള വരങ്ങൾ അവർക്കു നൽകി.
അഥാബ്രവീന്മുനിം രാമഃ കഥം തേ ഭ്രാതരോ വനേ । കീദൃശം തു തദാ ബ്രഹ്മംസ്തപസ്തേപുര്മഹാബലാഃ ।। ൭.൧൦.
അപ്പോൾ രാമൻ മുനിയോടു ചോദിച്ചു: "നിന്റെ സഹോദരന്മാർ കാട്ടിൽ എങ്ങനെ വസിച്ചു? അന്നത്തെ മഹാബലശാലികൾ എങ്ങനെയുള്ള തപസ്സുകൾ ചെയ്തു, ബ്രാഹ്മണനേ?"
അഗസ്ത്യസ്ത്വബ്രവീത്തത്ര രാമം സുപ്രീതമാനസമ് । താംസ്താന്ധര്മവിധീംസ്തത്ര ഭ്രാതരസ്തേ സമാവിശന് ।। ൭.൧൦.
അഗസ്ത്യൻ സന്തോഷപൂർവ്വം രാമനോടു പറഞ്ഞു: "അവിടെ നിന്റെ സഹോദരന്മാർ വിവിധ ധർമ്മാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ അവിടെ സ്വീകരിച്ചു."
കുമ്ഭകര്ണസ്തതോ യത്തോ നിത്യം ധര്മപഥേ സ്ഥിതഃ । തതാപ ഗ്രീഷ്മകാലേ തു പഞ്ചാഗ്നീന്പരിതഃ സ്ഥിതഃ ।। ൭.൧൦.
അതിനുശേഷം കുംഭകർണൻ, എപ്പോഴും ധർമ്മപഥത്തിൽ ഉറച്ചവൻ, ഉഷ്ണകാലത്ത് അഞ്ചു അഗ്നികളുടെ ഇടയിൽ നിന്നു തപസ്സു ചെയ്തു.
മേഘാമ്ബുസിക്തോ വര്ഷാസു വീരാസനമസേവത । നിത്യം ച ശിശിരേ കാലേ ജലമധ്യപ്രതിശ്രയഃ ।। ൭.൧൦.
മഴക്കാലത്ത് മേഘജലം കൊണ്ട് നനഞ്ഞ്, വീരാസനത്തിൽ ഇരുന്ന്, ശീതകാലത്ത് എപ്പോഴും വെള്ളത്തിനുള്ളിൽ താമസിച്ചു.
ഏവം വര്ഷസഹസ്രാണി ദശ തസ്യാതിചക്രമുഃ । ധര്മേ പ്രയതമാനസ്യ സത്പഥേ നിഷ്ഠിതസ്യ ച ।। ൭.൧൦.
ഇങ്ങനെ, പത്ത് ആയിരം വർഷങ്ങൾ അവൻ ധർമ്മത്തിൽ ശ്രദ്ധയോടെ, നല്ല പഥത്തിൽ ഉറച്ചവനായി കഴിച്ചു.
വിഭീഷണസ്തു ധര്മാത്മാ നിത്യം ധര്മപരഃ ശുചിഃ । പഞ്ചവര്ഷസഹസ്രാണി പാദേനൈകേന തസ്ഥിവാന് ।। ൭.൧൦.
വിഭീഷണൻ ധർമ്മശീലിയും എപ്പോഴും ധർമ്മത്തിൽ മനസ്സുള്ളവനും ശുദ്ധനും ആയിരുന്നു; അഞ്ചായിരം വർഷം ഒരു കാൽ കൊണ്ട് നില്ക്കുകയായിരുന്നു.
സമാപ്തേ നിയമേ തസ്യ നനൃതുശ്ചാപ്സരോഗണാഃ । പപാത പുഷ്പവര്ഷം ച ക്ഷുഭിതാശ്ചാപി ദേവതാഃ ।। ൭.൧൦.
അവന്റെ വ്രതം പൂർത്തിയായപ്പോൾ, അപ്സരസുകൾ നൃത്തം ചെയ്തു, പുഷ്പവർഷം പെയ്തു, ദേവതകളും ഉല്ലാസിച്ചു.
പഞ്ചവര്ഷസഹസ്രാണി സൂര്യം ചൈവാന്വവര്തത । തസ്ഥൌ ചോര്ധ്വശിരോബാഹുഃ സ്വാധ്യായധൃതമാനസഃ ।। ൭.൧൦.
അഞ്ചായിരം വർഷം സൂര്യന്റെ പാത പിന്തുടർന്ന്, തലയും കൈകളും ഉയർത്തി, സ്വാധ്യായത്തിൽ മനസ്സു ആകേന്ദ്രിപ്പിച്ച് നില്ക്കുകയായിരുന്നു.
ഏവം വിഭീഷണസ്യാപി സ്വര്ഗസ്ഥസ്യേവ നന്ദനേ । ദശവര്ഷസഹസ്രാണി ഗതാനി നിയതാത്മനഃ ।। ൭.൧൦.
ഇങ്ങനെ, നിയന്ത്രിതനായ വിഭീഷണനും സ്വർഗ്ഗത്തിലെ നന്ദനവനത്തിൽ ആയതുപോലെ, പത്ത് ആയിരം വർഷം കഴിച്ചു.
ദശവര്ഷസഹസ്രം തു നിരാഹാരോ ദശാനനഃ । പൂര്ണേ വര്ഷസഹസ്രേ തു ശിരശ്ചാഗ്നൌ ജുഹാവ സഃ ।। ൭.൧൦.
പത്ത് ആയിരം വർഷം ദശാനനൻ അന്നം കഴിക്കാതെ കഴിഞ്ഞു; ഓരോ ആയിരം വർഷം പൂർത്തിയായപ്പോൾ ഓരോ തലയും അഗ്നിയിൽ അർപ്പിച്ചു.
ഏവം വര്ഷസഹസ്രാണി നവ തസ്യാതിചക്രമുഃ । ശിരാംസി നവ ചാപ്യസ്യ പ്രവിഷ്ടാനി ഹുതാശനമ് ।। ൭.൧൦.
ഇങ്ങനെ, ഒൻപതു ആയിരം വർഷങ്ങൾ അവൻ കഴിച്ചു, ഒൻപതു തലകളും അഗ്നിയിൽ അർപ്പിച്ചു.
അഥ വര്ഷസഹസ്രേ തു ദശമേ ദശമം ശിരഃ । ഛേത്തുകാമേ ദശഗ്രീവേ പ്രാപ്തസ്തത്ര പിതാമഹഃ ।। ൭.൧൦.
പതിനായിരം വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ദശമത്തെ തല വെട്ടാൻ തയ്യാറായിരുന്ന ദശമുഖനോടു പിതാമഹൻ അവിടെ പ്രത്യക്ഷനായി.
പിതാമഹസ്തു സുപ്രീതഃ സാര്ധം ദേവൈരുപസ്ഥിതഃ । തവ താവദ്ദശഗ്രീവ പ്രീതോ ഽസ്മീത്യഭ്യഭാഷത ।। ൭.൧൦.
പിതാമഹൻ അതീവ സന്തോഷത്തോടെ ദേവന്മാരോടൊപ്പം എത്തി, ദശമുഖനോടു പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ നിന്നിൽ സന്തുഷ്ടനാണ്.'
ശീഘ്രം വരയ ധര്മജ്ഞ വരോ യസ്തേ ഽഭികാങ്ക്ഷിതഃ । കം തേ കാമം കരോമ്യദ്യ ന വൃഥാ തേ പരിശ്രമഃ ।। ൭.൧൦.
നീ ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനേ, വേഗത്തിൽ ഒരു വരം തിരഞ്ഞെടുക്കു; നിനക്ക് ഏറ്റവും ആഗ്രഹമുള്ളത് ചോദിക്കു. ഇന്നാണ് ഞാൻ നിന്റെ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റുക. നിന്റെ പരിശ്രമം വെറുതെയായില്ല.'
അഥാബ്രവീദൃശഗ്രീവഃ പ്രഹൃഷ്ടേനാന്തരാത്മനാ । പ്രണമ്യ ശിരസാ ദേവം ഹര്ഷഗദ്ഗദയാ ഗിരാ ।। ൭.൧൦.
അപ്പോൾ ദശമുഖൻ, മനസ്സിൽ ആനന്ദം നിറഞ്ഞ്, തലകുന്നിച്ച് ദേവനെ നമസ്കരിച്ചു, സന്തോഷത്തിൽ വാക്ക് തളർന്നുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു.
ഭഗവന്പ്രാണിനാം നിത്യം നാന്യത്ര മരണാദ്ഭയമ് । നാസ്തി മൃത്യുസമഃ ശത്രുരമരത്വമഹം വൃണേ ।। ൭.൧൦.
'പ്രഭോ, എല്ലാ ജീവികൾക്കും മരണമാണ് എപ്പോഴും ഭയം; മരണത്തേക്കാൾ വലിയ ശത്രു ഇല്ല. എന്നെ മരണമില്ലാത്തവനാക്കണമെന്നു ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു.'
ഏവമുക്തസ്തദാ ബ്രഹ്മാ ദശഗ്രീവമുവാച ഹ । നാസ്തി സര്വാമരത്വം തേ വരമന്യം വൃണീഷ്വ മേ ।। ൭.൧൦.
അങ്ങനെ ദശമുഖൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവു പറഞ്ഞു: 'നിനക്ക് സർവ്വമരണരഹിതത്വം ലഭിക്കില്ല; മറ്റൊരു വരം ചോദിക്കൂ.'
ഏവമുക്തേ തദാ രാമ ബ്രഹ്മണാ ലോകകര്തൃണാ । ദശഗ്രീവ ഉവാചേദം കൃതാഞ്ജലിരഥാഗ്രതഃ ।। ൭.൧൦.
ബ്രഹ്മാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ദശമുഖൻ കൈകൂപ്പി അവന്റെ മുന്നിൽ നിന്നുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു.
സുപര്ണനാഗയക്ഷാണാം ദൈത്യദാനവരക്ഷസാമ് । അവധ്യോ ഽഹം പ്രജാധ്യക്ഷ ദേവതാനാം ച ശാശ്വത ।। ൭.൧൦.
'സകല ജീവികളുടെ അധിപതിയേ, ഗരുഡന്മാർക്കും, നാഗന്മാർക്കും, യക്ഷന്മാർക്കും, ദൈത്യന്മാർക്കും, ദാനവന്മാർക്കും, രാക്ഷസന്മാർക്കും, ദേവന്മാർക്കും എനിക്ക് ഒരിക്കലും മരണം സംഭവിക്കരുത്.'
നഹി ചിന്താ മമാന്യേഷു പ്രാണിഷ്വമരപൂജിത । തൃണഭൂതാ ഹി തേ മന്യേ പ്രാണിനോ മാനുഷാദയഃ ।। ൭.൧൦.
'മറ്റു ജീവികളോട് എനിക്ക് ഭയം ഇല്ല, മഹാമനനേ; മനുഷ്യന്മാരെയും മറ്റുള്ളവരെയും ഞാൻ പുല്ലുപോലെയാണ് കരുതുന്നത്.'
ഏവമുക്തസ്തു ധര്മാത്മാ ദശഗ്രീവേണ രക്ഷസാ । ഉവാച വചനം ദേവഃ സഹ ദേവൈഃ പിതാമഹഃ ।। ൭.൧൦.
ധർമ്മം പാലിക്കുന്ന ദശമുഖൻ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചതിനുശേഷം, ദേവന്മാരോടൊപ്പം പിതാമഹൻ അവനോട് പറഞ്ഞു.
ഭവിഷ്യത്യേവമേതത്തേ വചോ രാക്ഷസപുങ്ഗവ । ഏവമുക്ത്വാ തു തം രാമ ദശഗ്രീവം പിതാമഹഃ ।। ൭.൧൦.
'രാക്ഷസന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, നീ പറഞ്ഞതുപോലെയാകും.' അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് പിതാമഹൻ ദശമുഖനോടു പറഞ്ഞു.
ശൃണു ചാപി വരോ ഭൂയഃ പ്രീതസ്യേഹ ശുഭോ മമ । ഹുതാനി യാനി ശീര്ഷാണി പൂര്വമഗ്നൌ ത്വയാനഘ ।। ൭.൧൦.
'നിനക്കായി ഞാൻ സന്തോഷത്തോടെ മറ്റൊരു നല്ല വരവും നൽകുന്നു: നീ മുമ്പ് അഗ്നിയിൽ അർപ്പിച്ച തലകൾ, ദോഷരഹിതനായ രാക്ഷസാ, വീണ്ടും നിനക്കു ലഭിക്കും.'