തൃണബിന്ദുസ്തു രാജര്ഷിസ്തപസാ ദ്യോതിതപ്രഭഃ । ധ്യാനം വിവേശ തച്ചാപി ഹ്യപശ്യദൃഷികര്മജമ് ।। ൭.൨.
തപസ്സിന്റെ പ്രകാശം നിറഞ്ഞ രാജർഷിയായ തൃണബിന്ദു ധ്യാനത്തിലേക്ക് കടന്നു, തന്റെ യോഗബലത്തിലൂടെ അവളുടെ അവസ്ഥയുടെ കാരണമെന്തെന്ന് കണ്ടു.
സ തു വിജ്ഞായ തം ശാപം മഹര്ഷേര്ഭാവിതാത്മനഃ । ഗൃഹീത്വാ തനയാം ഗത്വാ പുലസ്ത്യമിദമബ്രവീത് ।। ൭.൨.
അവന് ആ മഹർഷിയുടെ ശാപം മനസ്സിലാക്കി, തന്റെ മകളെ കൂട്ടി പുലസ്ത്യന്റെ അടുക്കല് ചെന്നു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
ഭഗവംസ്തനയാം മേ ത്വം ഗുണൈഃ സ്വൈരേവ ഭൂഷിതാമ് । ഭിക്ഷാം പ്രതിഗൃഹാണേമാം മഹര്ഷേ സ്വയമുദ്യതാമ് ।। ൭.൨.
"ഭഗവനേ, എന്റെ മകളെ അവളുടെ സ്വഭാവഗുണങ്ങളാല് അലങ്കരിച്ചവളായി, ഭിക്ഷയായി ദയവായി സ്വീകരിക്കണമേ; മഹർഷേ, അവളേ തന്നെ സമ്മതിച്ചിരിക്കുന്നു."
തപശ്ചരണയുക്തസ്യ ശ്രമ്യമാണേന്ദ്രിയസ്യ തേ । ശുശ്രൂഷണപരാ നിത്യം ഭവിഷ്യതി ന സംശയഃ ।। ൭.൨.
"നിന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങള് തപസ്സിലൂടെ നിയന്ത്രിതമായിരിക്കുന്നപ്പോള്, അവള് എപ്പോഴും സേവനത്തില് മനസ്സോടെയിരിക്കും; ഇതില് സംശയമില്ല."
തം ബ്രുവാണം തു തദ്വാക്യം രാജര്ഷിം ധാര്മികം തദാ । ജിഘൃക്ഷുരബ്രവീത്കന്യാം ബാഢമിത്യേവ സ ദ്വിജഃ ।। ൭.൨.
അവ രാജർഷിയുടെ ഈ വാക്കുകള് കേട്ടു, ആ ദ്വിജന് ആ കന്യയെ സ്വീകരിക്കാന് ആഗ്രഹിച്ച്, "ശരി" എന്നു പറഞ്ഞു.
ദത്ത്വാ സ തു യഥാന്യായം സ്വമാശ്രമപദം ഗതഃ । സാപി തത്രാവസത്കന്യാ തോഷയന്തീ പതിം ഗുണൈഃ ।। ൭.൨.
അവന് വേണ്ട വിധം മകളെ നല്കി തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി; ആ കന്യയും അവിടെ ഭര്ത്താവിനെ ഗുണങ്ങളാല് സന്തോഷിപ്പിച്ച് താമസിച്ചു.
തസ്യാസ്തു ശീലവൃത്താഭ്യാം തുതോഷ മുനിപുങ്ഗവഃ । പ്രീതഃ സ തു മഹാതേജാ വാക്യമേതദുവാച ഹ ।। ൭.൨.
അവളുടെ ശീലത്തിലും പെരുമാറ്റത്തിലും സന്തോഷം കണ്ടെത്തി, മഹാതേജസ്സുള്ള ആ മഹർഷി സന്തോഷത്തോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പരിതുഷ്ടോ ഽസ്മി സുശ്രോണി ഗുണാനാം സമ്പദാ ഭൃശമ് । തസ്മാദ്ദേവി ദദാമ്യദ്യ പുത്രമാത്മസമം തവ ।। ൭.൨.
"സുന്ദരിയായവളേ, നിന്റെ ഗുണസമ്പത്തില് ഞാന് വളരെ സന്തുഷ്ടനാണ്; അതിനാല്, ദേവിയെ, ഇന്ന് ഞാന് നിനക്കു എന്നെപ്പോലെയുള്ള ഒരു മകനെ നല്കുന്നു."
ഉഭയോര്വംശകര്താരം പൌലസ്ത്യ ഇതി വിശ്രുതമ് । യസ്മാത്തു വിശ്രുതോ വേദസ്ത്വയൈഷോ ഽധ്യയതോ മമ ।। ൭.൨.
"അവന് ഇരുവര്ക്കും വംശസ്ഥാപകനായി, പൗലസ്ത്യന് എന്ന പേരില് പ്രശസ്തനാകും; ഈ വേദം നീ പഠിച്ചതിനാല്, ഇത് ഇനി നിന്നുടേതാണ്."
തസ്മാത്സ വിശ്രവാ നാമ ഭവിഷ്യതി ന സംശയഃ । ഏവമുക്താ തു സാ ദേവീ പ്രഹൃഷ്ടേനാന്തരാത്മനാ ।। ൭.൨.
"അതിനാല് അവന് വിശ്രവാസ് എന്ന പേരില് അറിയപ്പെടും; ഇതു കേട്ട ദേവി ഉള്ളില് അതിയായ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു."
അചിരേണൈവ കാലേനാസൂത വിശ്രവസം സുതമ് । ത്രിഷു ലോകേഷു വിഖ്യാതം യശോധര്മസമന്വിതമ് ।। ൭.൨.
അല്പകാലത്തിനകം അവള് വിശ്രവസ് എന്ന പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു; മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തനും, യശസ്സും ധര്മവും നിറഞ്ഞവനായിരുന്നു.
ശ്രുതിമാന്സമദര്ശീ ച വ്രതാചാരരതസ്തഥാ । പിതേവ തപസാ യുക്തോ ഹ്യഭവദ്വിശ്രവാ മുനിഃ ।। ൭.൨.
അവന് വേദപാരായണിയായിരുന്നു, എല്ലാവരോടും സമദര്ശിയായവനും, വ്രതങ്ങളിലും നല്ല പെരുമാറ്റത്തിലും ആസ്വാദനമില്ലാത്തവനും, പിതാവിനെപ്പോലെ തപസ്സില് ഉറച്ചിരുന്ന മഹർഷി വിശ്രവസ് ആയിരുന്നു.
അഥ പുത്രഃ പുലസ്ത്യസ്യ വിശ്രവാ മുനിപുങ്ഗവഃ । അചിരേണൈവ കാലേന പിതേവ തപസി സ്ഥിതഃ ।। ൭.൩.
പിന്നീട് പുലസ്ത്യന്റെ പുത്രനായ മഹർഷി വിശ്രവസ്, കുറച്ചുകാലത്തിനകം തന്നെ പിതാവിനെപ്പോലെ തപസ്സില് ഉറച്ചവനായി.
സത്യവാഞ്ഛീലവാഞ്ഛാന്തഃ സ്വാധ്യായനിരതഃ ശുചിഃ । സര്വഭോഗേഷ്വസംസക്തോ നിത്യം ധര്മപരായണഃ ।। ൭.൩.
സത്യവാനായും, നല്ല സ്വഭാവമുള്ളവനായി, മനസ്സില് സമാധാനത്തോടെ, സ്വാധ്യായത്തില് നിരതനായും, ശുദ്ധനായും, എല്ലാ ഭോഗങ്ങളില് അസക്തനായും, എപ്പോഴും ധര്മത്തില് നിലകൊള്ളുന്നവനായി അവന് ജീവിച്ചു.
ജ്ഞാത്വാ തസ്യ തു തദ്വൃത്തം ഭരദ്വാജോ മഹാമുനിഃ । ദദൌ വിശ്രവസേ ഭാര്യാം സ്വസുതാം ദേവവര്ണിനീമ് ।। ൭.൩.
അവന്റെ സ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കി മഹർഷി ഭരദ്വാജൻ തന്റെ സ്വന്തം മകളെ, ദേവതയെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ളവളെ, വിശ്രവസിന് ഭാര്യയായി നൽകി.
പ്രതിഗൃഹ്യ തു ധര്മേണ ഭരദ്വാജസുതാം തദാ । പ്രജാന്വേക്ഷികയാ ബുദ്ധ്യാ ശ്രേയോ ഹ്യസ്യ വിചിന്തയന് ।। ൭.൩.
ഭരദ്വാജന്റെ മകളെ ധർമ്മാനുസൃതമായി സ്വീകരിച്ച വിശ്രവസ്, അവളുടെ സന്താനത്തിന് എന്താണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം എന്നതിനെക്കുറിച്ച് മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു.
മുദാ പരമയാ യുക്തോ വിശ്രവാ മുനിപുങ്ഗവഃ । സ തസ്യാം വീര്യസമ്പന്നമപത്യം പരമാദ്ഭുതമ് ।। ൭.൩.
പരമാനന്ദത്തോടെ നിറഞ്ഞ മഹർഷി വിശ്രവസ്, ആ സ്ത്രീയിൽ അത്ഭുതകരമായ ശക്തിയുള്ള ഒരു പുത്രനെ ജനിപ്പിച്ചു.
ജനയാമാസ ധര്മജ്ഞഃ സര്വൈര്ബ്രഹ്മഗുണൈര്യുതമ് । തസ്മിഞ്ജാതേ തു സംഹൃഷ്ടഃ സമ്ബഭൂവ പിതാമഹഃ ।। ൭.൩.
ധർമ്മത്തെ അറിയുന്ന വിശ്രവസ്, ബ്രഹ്മാവിന്റെ എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ഉള്ള ഒരു പുത്രനെ ജനിപ്പിച്ചു. ആ കുഞ്ഞ് ജനിച്ചപ്പോൾ പിതാമഹൻ അതീവ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു.
ദൃഷ്ട്വാ ശ്രേയസ്കരീം ബുദ്ധിം ധനാധ്യക്ഷോ ഭവിഷ്യതി । നാമ തസ്യാകരോത്പ്രീതഃ സാര്ധം ദേവര്ഷിഭിസ്തദാ ।। ൭.൩.
അവന്റെ ഉജ്ജ്വലമായ ബുദ്ധി കണ്ട ധനത്തിന്റെ അധിപൻ ദേവർഷിമാരോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ അവനു പേരിട്ടു.
യസ്മാദ്വിശ്രവസോ ഽപത്യം സാദൃശ്യാദ്വിശ്രവാ ഇവ । തസ്മാദ്വൈശ്രവണോ നാമ ഭവിഷ്യത്വേഷ വിശ്രുതഃ ।। ൭.൩.
അവൻ വിശ്രവസിന്റെ പുത്രനാണ്, വിശ്രവസിനെപ്പോലെയാണ് രൂപം. അതുകൊണ്ടാണ് അവൻ വൈശ്രവണൻ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായത്.
സ തു വൈശ്രവണസ്തത്ര തപോവനഗതസ്തദാ । അവര്ധതാഹുതിഹുതോ മഹാതേജാ യഥാനലഃ ।। ൭.൩.
അപ്പോൾ വൈശ്രവണൻ, വലിയ തേജസ്സോടെ, തപസ്സിന്റെ വനത്തിൽ താമസിച്ച്, ഹോമം ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന അഗ്നിയെപ്പോലെ വളർന്നു.
തസ്യാശ്രമപദസ്ഥസ്യ ബുദ്ധിര്ജജ്ഞേ മഹാത്മനഃ । ചരിഷ്യേ പരമം ധര്മം ധര്മോ ഹി പരമാ ഗതിഃ ।। ൭.൩.
തന്റെ ആശ്രമത്തിൽ താമസിക്കുമ്പോൾ ആ മഹാത്മാവ് മനസ്സിൽ തീരുമാനിച്ചു: 'ഞാൻ പരമധർമ്മം ആചരിക്കും, കാരണം ധർമ്മം തന്നെയാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതമായ ലക്ഷ്യം.'
സ തു വര്ഷസഹസ്രാണി തപസ്തപ്ത്വാ മഹാവനേ । യന്ത്രിതോ നിയമൈരുഗ്രൈശ്ചകാര സുമഹത്തപഃ ।। ൭.൩.
അവൻ മഹാവനത്തിൽ ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ കഠിനമായ വ്രതങ്ങൾ പാലിച്ച്, വലിയ തപസ്സു നടത്തി.
പൂര്ണേ വര്ഷസഹസ്രാന്തേ തം തം വിധിമകല്പയത് । ജലാശീ മാരുതാഹാരോ നിരാഹാരസ്തഥൈവ ച ।। ൭.൩.
ആയിരം വർഷം പൂർത്തിയായപ്പോൾ, അവൻ വിവിധ വ്രതങ്ങൾ ആചരിച്ചു: ചിലപ്പോൾ വെള്ളം മാത്രം കുടിച്ചു, ചിലപ്പോൾ വായു മാത്രം ശ്വസിച്ചു, ചിലപ്പോൾ ഒന്നും കഴിക്കാതെ ഉപവാസം ചെയ്തു.
ഏവം വര്ഷസഹസ്രാണി ജഗ്മുസ്താന്യേകവര്ഷവത് । അഥ പ്രീതോ മഹാതേജാഃ സേന്ദ്രൈഃ സുരഗണൈഃ സഹ ।। ൭.൩.
അങ്ങനെ ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ ഒരു വർഷം പോലെ കടന്നു. പിന്നെ മഹാതേജസ്സുള്ളവൻ, ഇന്ദ്രനും ദേവന്മാരുമൊത്ത് സന്തോഷത്തോടെ—
ഗത്വാ തസ്യാശ്രമപദം ബ്രഹ്മേദം വാക്യമബ്രവീത് । പരിതുഷ്ടോ ഽസ്മി തേ വത്സ കര്മണാനേന സുവ്രത । വരം വൃണീഷ്വ ഭദ്രം തേ വരാര്ഹസ്ത്വം മഹാമതേ ।। ൭.൩.
അവന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് ചെന്നു ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: 'കുഞ്ഞേ, നീ ചെയ്ത ഈ കര്മ്മത്തിൽ ഞാൻ അതീവ സന്തുഷ്ടനാണ്. നീ ഒരു വരം ചോദിക്കൂ, നിനക്ക് എല്ലാ ഭാഗ്യവും ഉണ്ടാകട്ടെ; നീ വരം അർഹിക്കുന്നവനാണ്, മഹാബുദ്ധിയുള്ളവനാണ്.'
അഥാബ്രവീദ്വൈശ്രവണഃ പിതാമഹമുപസ്ഥിതമ് । ഭഗവഁല്ലോകപാലത്വമിച്ഛേയം വിത്തരക്ഷണമ് ।। ൭.൩.
അപ്പോൾ വൈശ്രവണൻ പിതാമഹനോട് പറഞ്ഞു: 'പ്രഭോ, എനിക്ക് സമ്പത്തിന്റെ രക്ഷാധികാരിയായിരിക്കാൻ ആഗ്രഹമുണ്ട്.'
അഥാബ്രവീദ്വൈശ്രവണം പരിതുഷ്ടേന ചേതസാ । ബ്രഹ്മാ സുരഗണൈഃ സാര്ധം ബാഢമിത്യേവ ഹൃഷ്ടവത് ।। ൭.൩.
അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് ദേവന്മാരോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ, മനസ്സിൽ തൃപ്തിയോടെ, വൈശ്രവണനോട് പറഞ്ഞു: 'അങ്ങനെയാകട്ടെ.'
അഹം വൈ ലോകപാലാനാം ചതുര്ഥം സ്രഷ്ടുമുദ്യതഃ ।। ൭.൩.
ഇപ്പോൾ ഞാൻ ലോകപാലന്മാരിൽ നാലാമത്തെയൊരുവനെ സൃഷ്ടിക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നു.
യമേന്ദ്രവരുണാനാം ച പദം യത്തവ ചേപ്സിതമ് । തദ്ഗച്ഛ ത്വം ഹി ധര്മജ്ഞ നിധീശത്വമവാപ്നുഹി । ശക്രാമ്ബുപയമാനാം ച ചതുര്ഥസ്ത്വം ഭവിഷ്യസി ।। ൭.൩.
നീ ആഗ്രഹിക്കുന്ന യമനും ഇന്ദ്രനും വരുണനും ഉള്ള സ്ഥാനവും, നീ ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനാണ്, അതു നിനക്ക് ലഭിക്കും; സമ്പത്തിന്റെ അധിപതിത്വം നേടുക. ശക്രനും വരുണനും യമനും കൂടെ നീ നാലാമനാകും.