തതഃ ശത്രുഘ്നവചനാത് സുമന്ത്രോ നാമ സാരഥിഃ। യോജയിത്വാഭിചക്രാമ രഥം സര്വാങ്ഗശോഭനമ്
ശത്രുഘ്നന്റെ കല്പനപ്രകാരം, സുമന്ത്രൻ എന്ന സാരഥി, എല്ലാ ഭാഗത്തും ഭംഗിയുള്ള രഥം കുതിരയേർത്ത് കൊണ്ടുവന്നു.
അഗ്ന്യര്കാമലസംകാശം ദിവ്യം ദൃഷ്ട്വാ രഥം സ്ഥിതമ്। ആരുരോഹ മഹാബാഹൂ രാമഃ പരപുരംജയഃ
അഗ്നിയും സൂര്യനും പോലെയുള്ള പ്രകാശമുള്ള ദിവ്യരഥം അവിടെ ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നതു കണ്ട മഹാബാഹുവായ രാമൻ, ശത്രുനഗരങ്ങളെ ജയിച്ചവൻ, അതിൽ കയറി.
സുഗ്രീവോ ഹനുമാംശ്ചൈവ മഹേന്ദ്രസദൃശദ്യുതീ। സ്നാതൌ ദിവ്യനിഭൈര്വസ്ത്രൈര്ജഗ്മതുഃ ശുഭകുണ്ഡലൌ
സുഗ്രീവനും ഹനുമാനുമു, മഹേന്ദ്രനെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ളവർ, സ്നാനം കഴിച്ച് ദിവ്യവസ്ത്രം ധരിച്ച്, മനോഹരമായ കുണ്ഡലങ്ങൾ അണിഞ്ഞ് പുറപ്പെട്ടു.
സര്വാഭരണജുഷ്ടാശ്ച യയുസ്താഃ ശുഭകുണ്ഡലാഃ। സുഗ്രീവപത്ന്യഃ സീതാ ച ദ്രഷ്ടും നഗരമുത്സുകാഃ
എല്ലാ ആഭരണങ്ങളും അണിഞ്ഞ്, മനോഹരമായ കുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിച്ച്, സുഗ്രീവന്റെ ഭാര്യമാരും സീതയും നഗരദർശനത്തിന് ആഗ്രഹത്തോടെ പുറപ്പെട്ടു.
അയോധ്യായാം ച സചിവാ രാജ്ഞോ ദശരഥസ്യ ച। പുരോഹിതം പുരസ്കൃത്യ മന്ത്രയാമാസുരര്ഥവത്
അയോധ്യയില് ദശരഥന്റെ മന്ത്രിമാര് പുരോഹിതനെ മുന്നില് നിര്ത്തി, ബുദ്ധിപൂര്വം കാര്യങ്ങള് ചര്ച്ച ചെയ്തു.
അശോകോ വിജയശ്ചൈവ സിദ്ധാര്ഥശ്ച സമാഹിതാഃ। മന്ത്രയന് രാമവൃദ്ധ്യര്ഥമൃദ്ധ്യര്ഥം നഗരസ്യ ച
അശോകന്, വിജയന്, സിദ്ധാര്ത്ഥന് എന്നിവരും ശ്രദ്ധയോടെ, രാമനും നഗരത്തിനും ഐശ്വര്യം വരാന് വേണ്ടിയുള്ള കാര്യങ്ങള് ആലോചിച്ചു.
സര്വമേവാഭിഷേകാര്ഥം ജയാര്ഹസ്യ മഹാത്മനഃ। കര്തുമര്ഹഥ രാമസ്യ യദ് യന്മങ്ഗലപൂര്വകമ്
വിജയയോഗ്യനും മഹാത്മാവുമായ രാമന്റെ അഭിഷേകത്തിന് അനുയോജ്യവും മംഗളകരവുമായ എല്ലാം നിങ്ങള് ഒരുക്കണം.
ഇതി തേ മന്ത്രിണഃ സര്വേ സംദിശ്യ ച പുരോഹിതഃ। നഗരാന്നിര്യയുസ്തൂര്ണം രാമദര്ശനബുദ്ധയഃ
അങ്ങനെ മന്ത്രിമാരെ നിര്ദ്ദേശിച്ച ശേഷം പുരോഹിതന് രാമനെ കാണാന് മനസ്സോടെ നഗരത്തില് നിന്ന് വേഗത്തില് പുറപ്പെട്ടു.
ഹരിയുക്തം സഹസ്രാക്ഷോ രഥമിന്ദ്ര ഇവാനഘഃ। പ്രയയൌ രഥമാസ്ഥായ രാമോ നഗരമുത്തമമ്
കുതിരകള് ചേര്ത്ത രഥത്തില് ഇരുന്ന്, പാപമില്ലാത്ത രാമന് ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ ആ ഉത്തമ നഗരത്തിലേക്ക് യാത്രയായി.
ജഗ്രാഹ ഭരതോ രശ്മീന് ശത്രുഘ്നശ്ഛത്രമാദദേ। ലക്ഷ്മണോ വ്യജനം തസ്യ മൂര്ധ്നി സംവീജയംസ്തദാ
ഭരതന് കുതിരപ്പുറങ്ങള് പിടിച്ചു, ശത്രുഘ്നന് കുടയേന്തി, ലക്ഷ്മണന് അന്നു രാമന്റെ തലയില് വീശാന് വീശിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
ശ്വേതം ച വാലവ്യജനം ജഗൃഹേ പരിതഃ സ്ഥിതഃ। അപരം ചന്ദ്രസംകാശം രാക്ഷസേന്ദ്രോ വിഭീഷണഃ
അടുത്ത് നിന്ന രാക്ഷസാധിപന് വിഭീഷണന് ചന്ദ്രനുപോലെ വെള്ളയും പ്രകാശമുള്ളതുമായ മറ്റൊരു വീശിനും എടുത്തു.
ഋഷിസങ്ഘൈസ്തദാഽഽകാശേ ദേവൈശ്ച സമരുദ്ഗണൈഃ। സ്തൂയമാനസ്യ രാമസ്യ ശുശ്രുവേ മധുരധ്വനിഃ
അപ്പോള് ആകാശത്ത്, ഋഷികളും ദേവന്മാരും മരുത്ഗണങ്ങളുമൊത്ത് രാമനെ പാടിപ്പുകഴ്ത്തി, മധുരമായ ശബ്ദം കേട്ടു.
തതഃ ശത്രുഞ്ജയം നാമ കുഞ്ജരം പര്വതോപമമ്। ആരുരോഹ മഹാതേജാഃ സുഗ്രീവഃ പ്ലവഗര്ഷഭഃ
അതിന് ശേഷം വാനരരാജാവായ ശക്തനായ സുഗ്രീവന് പര്വതത്തിനെപ്പോലെയുള്ള ശത്രുഞ്ജയന് എന്ന ആനയില് കയറി.
നവ നാഗസഹസ്രാണി യയുരാസ്ഥായ വാനരാഃ। മാനുഷം വിഗ്രഹം കൃത്വാ സര്വാഭരണഭൂഷിതാഃ
വാനരന്മാര് മനുഷ്യരൂപം ധരിച്ചു, എല്ലാ ആഭരണങ്ങളും അണിഞ്ഞ്, ഒന്പതിനായിരം ആനകളില് കയറി യാത്രയായി.
ശങ്ഖശബ്ദപ്രണാദൈശ്ച ദുന്ദുഭീനാം ച നിഃസ്വനൈഃ। പ്രയയൌ പുരുഷവ്യാഘ്രസ്താം പുരീം ഹര്മ്യമാലിനീമ്
ശംഖങ്ങളുടെ ഉച്ചത്തിലുള്ള ശബ്ദത്തിലും മൃദംഗങ്ങളുടെ ഗംഭീരധ്വനിയിലും, മനുഷ്യസിംഹന് ആ മനോഹരമായ കൊട്ടാരങ്ങളാലങ്കരിച്ച നഗരത്തിലേക്ക് യാത്രയായി.
ദദൃശുസ്തേ സമായാന്തം രാഘവം സപുരഃസരമ്। വിരാജമാനം വപുഷാ രഥേനാതിരഥം തദാ
അവര് അന്നെ മുന്നില് നിന്ന് വരുന്ന രാഘവനെ, ഭംഗിയോടെ രഥത്തില് ഇരുന്ന അത്യുത്തമ യോദ്ധാവിനെ കണ്ടു.
തേ വര്ധയിത്വാ കാകുത്സ്ഥം രാമേണ പ്രതിനന്ദിതാഃ। അനുജഗ്മുര്മഹാത്മാനം ഭ്രാതൃഭിഃ പരിവാരിതമ്
അവര് കാകുത്സ്ഥനെ വന്ദിച്ച്, രാമന് അവരെ സന്തോഷത്തോടെ സ്വീകരിച്ചു. പിന്നെ സഹോദരന്മാരാല് ചുറ്റപ്പെട്ട മഹാത്മാവിനെ പിന്തുടര്ന്നു.
അമാത്യൈര്ബ്രാഹ്മണൈശ്ചൈവ തഥാ പ്രകൃതിഭിര്വൃതഃ। ശ്രിയാ വിരുരുചേ രാമോ നക്ഷത്രൈരിവ ചന്ദ്രമാഃ
മന്ത്രിമാരും ബ്രാഹ്മണന്മാരും ജനങ്ങളും ചുറ്റി നിന്നപ്പോള് രാമന് നക്ഷത്രങ്ങള്ക്കിടയില് ചന്ദ്രനുപോലെ ഭംഗിയായി തിളങ്ങി.
സ പുരോഗാമിഭിസ്തൂര്യൈസ്താലസ്വസ്തികപാണിഭിഃ। പ്രവ്യാഹരദ്ഭിര്മുദിതൈര്മങ്ഗലാനി വൃതോ യയൌ
മുന്നില് പോകുന്നവര് താളവും സ്വസ്തികവും കൈവശം വച്ചും, മംഗളഗീതങ്ങള് ആലപിച്ചും സന്തോഷത്തോടെ രാമനെ ചുറ്റി യാത്രയായി.
അക്ഷതം ജാതരൂപം ച ഗാവഃ കന്യാഃ സഹദ്വിജാഃ। നരാ മോദകഹസ്താശ്ച രാമസ്യ പുരതോ യയുഃ
അക്ഷതം, പൊന്നും, പശുക്കളും, കന്യാകളും, ദ്വിജന്മാരുമൊക്കെ, കൈയില് മധുരം പിടിച്ച പുരുഷന്മാരും രാമന് മുന്നില് നടന്നു.
സഖ്യം ച രാമഃ സുഗ്രീവേ പ്രഭാവം ചാനിലാത്മജേ। വാനരാണാം ച തത് കര്മ ഹ്യാചചക്ഷേഽഥ മന്ത്രിണാമ്
രാമന് മന്ത്രിമാരോട് സുഗ്രീവനോടുള്ള സൗഹൃദവും, വായുവിന്റെ പുത്രന്റെ വീര്യവും, വാനരന്മാരുടെ കര്മങ്ങളും പറഞ്ഞു.
ശ്രുത്വാ ച വിസ്മയം ജഗ്മുരയോധ്യാപുരവാസിനഃ। വാനരാണാം ച തത് കര്മ രാക്ഷസാനാം ച തദ് ബലമ്। വിഭീഷണസ്യ സംയോഗമാചചക്ഷേഽഥ മന്ത്രിണാമ്
ഇത് കേട്ട അയോധ്യാവാസികള് വാനരന്മാരുടെ കര്മത്തിലും രാക്ഷസന്മാരുടെ ശക്തിയിലും അത്ഭുതപ്പെട്ടു. വിഭീഷണന്റെ കൂട്ടായ്മയെയും രാമന് മന്ത്രിമാരോട് പറഞ്ഞു.
ദ്യുതിമാനേതദാഖ്യായ രാമോ വാനരസംയുതഃ। ഹൃഷ്ടപുഷ്ടജനാകീര്ണാമയോധ്യാം പ്രവിവേശ സഃ
രാമൻ തന്റെ മഹത്വം വിവരിച്ചശേഷം, വാനരന്മാരോടൊപ്പം സന്തോഷത്തിലും സമൃദ്ധിയിലും നിറഞ്ഞ ആയോധ്യയിൽ പ്രവേശിച്ചു.
തതോ ഹ്യഭ്യുച്ഛ്രയന് പൌരാഃ പതാകാശ്ച ഗൃഹേ ഗൃഹേ। ഐക്ഷ്വാകാധ്യുഷിതം രമ്യമാസസാദ പിതുര്ഗൃഹമ്
അപ്പോൾ നഗരവാസികൾ വീടുകളൊന്നൊന്നിലും പതാകകൾ ഉയർത്തി. ഇക്ഷ്വാകു വംശം താമസിച്ചിരുന്ന മനോഹരമായ അച്ഛന്റെ വീട്ടിലേക്ക് അദ്ദേഹം എത്തി.
അഥാബ്രവീദ് രാജപുത്രോ ഭരതം ധര്മിണാം വരമ്। അര്ഥോപഹിതയാ വാചാ മധുരം രഘുനന്ദനഃ
അതിനുശേഷം രഘുവംശത്തിലെ സന്തോഷമായ രാജകുമാരൻ, ധർമ്മത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഭരതനോട് അർത്ഥവത്തും മധുരവുമായ വാക്കുകളിൽ പറഞ്ഞു.
പിതുര്ഭവനമാസാദ്യ പ്രവിശ്യ ച മഹാത്മനഃ। കൌസല്യാം ച സുമിത്രാം ച കൈകേയീമഭിവാദ്യ ച
അച്ഛന്റെ ഭവനത്തിൽ എത്തി അകത്തു കടന്ന ശേഷം, കൌസല്യയെയും സുമിത്രയെയും കൈകേയിയെയും രാമൻ ആദരപൂർവ്വം വണങ്ങി.
തച്ച മദ്ഭവനം ശ്രേഷ്ഠം സാശോകവനികം മഹത്। മുക്താവൈദൂര്യസംകീര്ണം സുഗ്രീവായ നിവേദയ
എന്റെ ഏറ്റവും നല്ല ഭവനം, വലിയതും അശോകവനം ഉൾപ്പെടുന്നതും മുത്തുകളും വൈഡൂര്യങ്ങളും അലങ്കരിച്ചതുമായത്, സുഗ്രീവനു സമർപ്പിക്കൂ.
തസ്യ തദ് വചനം ശ്രുത്വാ ഭരതഃ സത്യവിക്രമഃ। ഹസ്തേ ഗൃഹീത്വാ സുഗ്രീവം പ്രവിവേശ തമാലയമ്
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ഭരതൻ, സത്യസന്ധനായ ധീരൻ, സുഗ്രീവന്റെ കൈ പിടിച്ച് അവിടെക്കുള്ളിൽ കൊണ്ടുപോയി.
തതസ്തൈലപ്രദീപാംശ്ച പര്യങ്കാസ്തരണാനി ച। ഗൃഹീത്വാ വിവിശുഃ ക്ഷിപ്രം ശത്രുഘ്നേന പ്രചോദിതാഃ
ശത്രുഘ്നന്റെ പ്രേരണയിൽ, എണ്ണവിളക്കുകളും കിടക്കകളും എടുത്ത് അവർ വേഗത്തിൽ അകത്തു കടന്നു.
ഉവാച ച മഹാതേജാഃ സുഗ്രീവം രാഘവാനുജഃ। അഭിഷേകായ രാമസ്യ ദൂതാനാജ്ഞാപയ പ്രഭോ
ശക്തിയുള്ള രാഘവന്റെ സഹോദരൻ സുഗ്രീവനോട് പറഞ്ഞു: 'പ്രഭുവേ, രാമന്റെ അഭിഷേകത്തിനായി ദൂതന്മാരെ അയക്കാൻ കല്പിക്കൂ.'