പുരോഹിതസ്യാത്മസഖസ്യ രാഘവോ ബൃഹസ്പതേഃ ശക്ര ഇവാമരാധിപഃ। നിപീഡ്യ പാദൌ പൃഥഗാസനേ ശുഭേ സഹൈവ തേനോപവിവേശ വീര്യവാന്
ദൈവങ്ങളുടെ രാജാവായ ഇന്ദ്രൻ ബ്രഹസ്പതിയെ പോലെ, രാഘവൻ തന്റെ പുരോഹിതനും സുഹൃത്തുമായവന്റെ കാലുകൾ ആദരപൂർവ്വം അമർത്തി, അവനോടൊപ്പം വേറൊരു മനോഹരമായ ഇരിപ്പിടത്തിൽ ഇരുന്നു.
thumb|അഷ്ടാവിംശത്യധികശതതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center thumb|മങ്ഗലശാസനം ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡേ അഷ്ടാവിംശത്യധികശതതമഃ സര്ഗഃ ॥൬-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ യുദ്ധകാണ്ഡത്തിൽ, ഇരുപത്തി എട്ടു അധികം നൂറാമത്തെ സർഗ്ഗവും, മംഗളാശംസയും കേൾക്കുക.
ശിരസ്യഞ്ജലിമാധായ കൈകേയ്യാനന്ദവര്ധനഃ। ബഭാഷേ ഭരതോ ജ്യേഷ്ഠം രാമം സത്യപരാക്രമമ്
കൈകേയിയുടെ സന്തോഷം വർധിപ്പിച്ച ഭരതൻ, കൈകൂപ്പി തലയിൽ വച്ചു, തന്റെ മൂത്ത സഹോദരനായ സത്യപരാക്രമിയായ രാമനോടു പറഞ്ഞു.
പൂജിതാ മാമികാ മാതാ ദത്തം രാജ്യമിദം മമ। തദ് ദദാമി പുനസ്തുഭ്യം യഥാ ത്വമദദാ മമ
എന്റെ അമ്മയെ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു, ഈ രാജ്യം എനിക്ക് നൽകിയിരിക്കുന്നു; അതു ഞാൻ വീണ്ടും നിനക്കു തിരികെ നൽകുന്നു, നീ എനിക്ക് നൽകിയതുപോലെ.
ധുരമേകാകിനാ ന്യസ്താം വൃഷഭേണ ബലീയസാ। കിശോരവദ് ഗുരും ഭാരം ന വോഢുമഹമുത്സഹേ
ഒരു ശക്തനായ കാളയുടെ മേൽ ഒരേകൈയാൽ കൂറ്റൻ ചുമടിട്ടതുപോലെ, ഞാൻ ഒരു കുഞ്ഞുപോലെയാണ്; ഇത്ര വലിയ ഭാരമോ ചുമക്കാൻ എനിക്കാവില്ല.
വാരിവേഗേന മഹതാ ഭിന്നഃ സേതുരിവ ക്ഷരന്। ദുര്ബന്ധനമിദം മന്യേ രാജ്യച്ഛിദ്രമസംവൃതമ്
വലിയ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിൽ തകർന്ന ഒരു തടയണുപോലെ, ഈ രാജ്യം ദുർബലമായി ബന്ധിപ്പിച്ചതും, പൊട്ടലുകൾ അടച്ചിട്ടില്ലാത്തതും ആണെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
ഗതിം ഖര ഇവാശ്വസ്യ ഹംസസ്യേവ ച വായസഃ। നാന്വേതുമുത്സഹേ വീര തവ മാര്ഗമരിംദമ
വീരാ, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവനേ, ഒരു കാക്കയ്ക്ക് കുതിരയുടെ വഴിയോ അഥവാ ഹംസയുടെ വഴിയോ പിന്തുടരാൻ കഴിയില്ലല്ലോ. അതുപോലെ, ഞാൻ നിന്റെ വഴി പിന്തുടരാൻ കഴിയുന്നില്ല.
യഥാ ചാരോപിതോ വൃക്ഷോ ജാതശ്ചാന്തര്നിവേശനേ। മഹാനപി ദുരാരോഹോ മഹാസ്കന്ധഃ പ്രശാഖവാന്
ഒരു വൃക്ഷം വീട്ടിനകത്ത് നട്ടാൽ, അതു വലിയതും കയറാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളതുമായ വലിയ കൊമ്പുകളോടെയും വളരുന്നു.
ശീര്യേത പുഷ്പിതോ ഭൂത്വാ ന ഫലാനി പ്രദര്ശയന്। തസ്യ നാനുഭവേദര്ഥം യസ്യ ഹേതോഃ സ രോപിതഃ
പൂക്കൾ വിരിഞ്ഞിട്ടും, പഴം കായ്ക്കാതെ ആ വൃക്ഷം ഉണങ്ങിപ്പോകുന്നു. അതിനെ നട്ടവനു വേണ്ടിയുള്ള ഉദ്ദേശം നിവൃത്തിയാകുന്നില്ല.
ഏഷോപമാ മഹാബാഹോ ത്വമര്ഥം വേത്തുമര്ഹസി। യദ്യസ്മാന് മനുജേന്ദ്ര ത്വം ഭര്താ ഭൃത്യാന് ന ശാധി ഹി
ഇതാണ് ഉപമ, മഹാബാഹുവേ, നീ അതിന്റെ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കണം. മനുഷ്യരാജാവേ, നീ ഞങ്ങളുടെ യജമാനനാണെങ്കിൽ, ദാസന്മാരെ ഞങ്ങളിലൂടെ ഭരിക്കരുത്.
ജഗദദ്യാഭിഷിക്തം ത്വാമനുപശ്യതു രാഘവ। പ്രതപന്തമിവാദിത്യം മധ്യാഹ്നേ ദീപ്തതേജസമ്
രാഘവാ, ഇന്നത്തെ ദിവസം ലോകം നിന്നെ അഭിഷേകിക്കപ്പെട്ടവനായി, ഉച്ചക്കാലത്തെ സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശം പകർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നവനായി കാണട്ടെ.
തൂര്യസംഘാതനിര്ഘോഷൈഃ കാഞ്ചീനൂപുരനിഃസ്വനൈഃ। മധുരൈര്ഗീതശബ്ദൈശ്ച പ്രതിബുധ്യസ്വ ശേഷ്വ ച
തുറ്യങ്ങളുടെ മുഴക്കം, പൊന്നിന്റെ വണ്ടിക്കാലുകളുടെ മണി ശബ്ദം, മധുരമായ ഗാനങ്ങൾ എന്നിവ കേട്ട് നീ ഉണരുകയും വിശ്രമിക്കുകയും ചെയ്യണം.
യാവദാവര്തതേ ചക്രം യാവതീ ച വസുംധരാ। താവത് ത്വമിഹ ലോകസ്യ സ്വാമിത്വമനുവര്തയ
ചക്രം തിരിയുന്നിടത്തോളം, ഭൂമി നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം, നീ ഈ ലോകത്തിൽ ഭരതാവായി തുടരണം.
ഭരതസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ രാമഃ പരപുരഞ്ജയഃ। തഥേതി പ്രതിജഗ്രാഹ നിഷസാദാസനേ ശുഭേ
ഭരതന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാമൻ, ശത്രുനഗരങ്ങളെ ജയിച്ചവൻ, 'അങ്ങനെ തന്നെ' എന്നു സമ്മതിച്ചു, മനോഹരമായ ആസനത്തിൽ ഇരുന്നു.
തതഃ ശത്രുഘ്നവചനാന്നിപുണാഃ ശ്മശ്രുവര്ധനാഃ। സുഖഹസ്താഃ സുശീഘ്രാശ്ച രാഘവം പര്യവാരയന്
ശത്രുഘ്നന്റെ വാക്ക് കേട്ട്, കൃത്യമായി മുടി വെട്ടുന്ന, സ്നേഹപൂർവ്വം കൈവശമുള്ള, വേഗത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന കശവന്മാർ രാഘവനെ ചുറ്റി നിന്നു.
പൂര്വം തു ഭരതേ സ്നാതേ ലക്ഷ്മണേ ച മഹാബലേ। സുഗ്രീവേ വാനരേന്ദ്രേ ച രാക്ഷസേന്ദ്രേ വിഭീഷണേ
ആദ്യം ഭരതനും, മഹാബലശാലിയായ ലക്ഷ്മണനും, വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവനും, രാക്ഷസരാജാവായ വിഭീഷണനും സ്നാനം കഴിച്ചു.
വിശോധിതജടഃ സ്നാതശ്ചിത്രമാല്യാനുലേപനഃ। മഹാര്ഹവസനോപേതസ്തസ്ഥൌ തത്ര ശ്രിയാ ജ്വലന്
മുടി വൃത്തിയാക്കിയ രാമൻ, സ്നാനം കഴിച്ച്, വിവിധപൂക്കളും സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും അണിഞ്ഞ്, വിലയേറിയ വസ്ത്രം ധരിച്ച്, അവിടെ മഹിമയോടെ നിലകൊണ്ടു.
പ്രതികര്മ ച രാമസ്യ കാരയാമാസ വീര്യവാന്। ലക്ഷ്മണസ്യ ച ലക്ഷ്മീവാനിക്ഷ്വാകുകുലവര്ധനഃ
ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തെ മഹത്വം വർദ്ധിപ്പിച്ചവൻ, രാമനും ലക്ഷ്മണനും ഇരുവരുടെയും ആലങ്കാരിക ശുശ്രൂഷകൾ ഒരുക്കി.
പ്രതികര്മ ച സീതായാഃ സര്വാ ദശരഥസ്ത്രിയഃ। ആത്മനൈവ തദാ ചക്രുര്മനസ്വിന്യോ മനോഹരമ്
അന്നേരം, മനസ്സു നിറഞ്ഞ ദശരഥന്റെ എല്ലാ ഭാര്യമാരും, സീതയ്ക്ക് ആലങ്കാരിക ശുശ്രൂഷ സ്വയം ചെയ്തു, അതിനെ മനോഹരമാക്കി.
തതോ വാനരപത്നീനാം സര്വാസാമേവ ശോഭനമ്। ചകാര യത്നാത് കൌസല്യാ പ്രഹൃഷ്ടാ പുത്രവത്സലാ
ശേഷം, സന്തോഷത്തോടെ പുത്രസ്നേഹത്തോടെ, കൗസല്യാ എല്ലാ വാനരഭാര്യമാരെയും ശ്രദ്ധയോടെ അലങ്കരിച്ച് ഭംഗിയാക്കി.
തതഃ ശത്രുഘ്നവചനാത് സുമന്ത്രോ നാമ സാരഥിഃ। യോജയിത്വാഭിചക്രാമ രഥം സര്വാങ്ഗശോഭനമ്
ശത്രുഘ്നന്റെ കല്പനപ്രകാരം, സുമന്ത്രൻ എന്ന സാരഥി, എല്ലാ ഭാഗത്തും ഭംഗിയുള്ള രഥം കുതിരയേർത്ത് കൊണ്ടുവന്നു.
അഗ്ന്യര്കാമലസംകാശം ദിവ്യം ദൃഷ്ട്വാ രഥം സ്ഥിതമ്। ആരുരോഹ മഹാബാഹൂ രാമഃ പരപുരംജയഃ
അഗ്നിയും സൂര്യനും പോലെയുള്ള പ്രകാശമുള്ള ദിവ്യരഥം അവിടെ ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നതു കണ്ട മഹാബാഹുവായ രാമൻ, ശത്രുനഗരങ്ങളെ ജയിച്ചവൻ, അതിൽ കയറി.
സുഗ്രീവോ ഹനുമാംശ്ചൈവ മഹേന്ദ്രസദൃശദ്യുതീ। സ്നാതൌ ദിവ്യനിഭൈര്വസ്ത്രൈര്ജഗ്മതുഃ ശുഭകുണ്ഡലൌ
സുഗ്രീവനും ഹനുമാനുമു, മഹേന്ദ്രനെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ളവർ, സ്നാനം കഴിച്ച് ദിവ്യവസ്ത്രം ധരിച്ച്, മനോഹരമായ കുണ്ഡലങ്ങൾ അണിഞ്ഞ് പുറപ്പെട്ടു.
സര്വാഭരണജുഷ്ടാശ്ച യയുസ്താഃ ശുഭകുണ്ഡലാഃ। സുഗ്രീവപത്ന്യഃ സീതാ ച ദ്രഷ്ടും നഗരമുത്സുകാഃ
എല്ലാ ആഭരണങ്ങളും അണിഞ്ഞ്, മനോഹരമായ കുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിച്ച്, സുഗ്രീവന്റെ ഭാര്യമാരും സീതയും നഗരദർശനത്തിന് ആഗ്രഹത്തോടെ പുറപ്പെട്ടു.
അയോധ്യായാം ച സചിവാ രാജ്ഞോ ദശരഥസ്യ ച। പുരോഹിതം പുരസ്കൃത്യ മന്ത്രയാമാസുരര്ഥവത്
അയോധ്യയില് ദശരഥന്റെ മന്ത്രിമാര് പുരോഹിതനെ മുന്നില് നിര്ത്തി, ബുദ്ധിപൂര്വം കാര്യങ്ങള് ചര്ച്ച ചെയ്തു.
അശോകോ വിജയശ്ചൈവ സിദ്ധാര്ഥശ്ച സമാഹിതാഃ। മന്ത്രയന് രാമവൃദ്ധ്യര്ഥമൃദ്ധ്യര്ഥം നഗരസ്യ ച
അശോകന്, വിജയന്, സിദ്ധാര്ത്ഥന് എന്നിവരും ശ്രദ്ധയോടെ, രാമനും നഗരത്തിനും ഐശ്വര്യം വരാന് വേണ്ടിയുള്ള കാര്യങ്ങള് ആലോചിച്ചു.
സര്വമേവാഭിഷേകാര്ഥം ജയാര്ഹസ്യ മഹാത്മനഃ। കര്തുമര്ഹഥ രാമസ്യ യദ് യന്മങ്ഗലപൂര്വകമ്
വിജയയോഗ്യനും മഹാത്മാവുമായ രാമന്റെ അഭിഷേകത്തിന് അനുയോജ്യവും മംഗളകരവുമായ എല്ലാം നിങ്ങള് ഒരുക്കണം.
ഇതി തേ മന്ത്രിണഃ സര്വേ സംദിശ്യ ച പുരോഹിതഃ। നഗരാന്നിര്യയുസ്തൂര്ണം രാമദര്ശനബുദ്ധയഃ
അങ്ങനെ മന്ത്രിമാരെ നിര്ദ്ദേശിച്ച ശേഷം പുരോഹിതന് രാമനെ കാണാന് മനസ്സോടെ നഗരത്തില് നിന്ന് വേഗത്തില് പുറപ്പെട്ടു.
ഹരിയുക്തം സഹസ്രാക്ഷോ രഥമിന്ദ്ര ഇവാനഘഃ। പ്രയയൌ രഥമാസ്ഥായ രാമോ നഗരമുത്തമമ്
കുതിരകള് ചേര്ത്ത രഥത്തില് ഇരുന്ന്, പാപമില്ലാത്ത രാമന് ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ ആ ഉത്തമ നഗരത്തിലേക്ക് യാത്രയായി.
ജഗ്രാഹ ഭരതോ രശ്മീന് ശത്രുഘ്നശ്ഛത്രമാദദേ। ലക്ഷ്മണോ വ്യജനം തസ്യ മൂര്ധ്നി സംവീജയംസ്തദാ
ഭരതന് കുതിരപ്പുറങ്ങള് പിടിച്ചു, ശത്രുഘ്നന് കുടയേന്തി, ലക്ഷ്മണന് അന്നു രാമന്റെ തലയില് വീശാന് വീശിക്കൊണ്ടിരുന്നു.