സുഷേണം ച നലം ചൈവ ഗവാക്ഷം ഗന്ധമാദനമ്। ശരഭം പനസം ചൈവ പരിതഃ പരിഷസ്വജേ
അവൻ സുഷേണനും നളനും ഗവാക്ഷനും ഗന്ധമാദനനും ശരഭനും പനസനും ചുറ്റും അണച്ചു.
തേ കൃത്വാ മാനുഷം രൂപം വാനരാഃ കാമരൂപിണഃ। കുശലം പര്യപൃച്ഛംസ്തേ പ്രഹൃഷ്ടാ ഭരതം തദാ
ഇഷ്ടം പോലെ രൂപം മാറാൻ കഴിയുന്ന ആ വാനരന്മാർ മനുഷ്യരൂപം ധരിച്ച്, സന്തോഷത്തോടെ ഭരതന്റെ സുഖം അന്വേഷിച്ചു ചോദിച്ചു.
അഥാബ്രവീദ് രാജപുത്രഃ സുഗ്രീവം വാനരര്ഷഭമ്। പരിഷ്വജ്യ മഹാതേജാ ഭരതോ ധര്മിണാം വരഃ
അതിനുശേഷം ധർമ്മത്തിൽ പ്രധാനനായ ഭരതൻ, വാനരന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ സുഗ്രീവനെ അണച്ചു പിടിച്ച് സ്നേഹപൂർവ്വം സംസാരിച്ചു.
ത്വമസ്മാകം ചതുര്ണാം വൈ ഭ്രാതാ സുഗ്രീവ പഞ്ചമഃ। സൌഹൃദാജ്ജായതേ മിത്രമപകാരോഽരിലക്ഷണമ്
സുഗ്രീവാ, ഞങ്ങൾ നാലുപേരോടൊപ്പം നീ അഞ്ചാമത്തെ സഹോദരനാണ്. സ്നേഹത്തിൽ നിന്നാണ് സൗഹൃദം ജനിക്കുന്നത്; ദ്രോഹം കാണിക്കുന്നത് ശത്രുവിന്റെ ലക്ഷണമാണ്.
വിഭീഷണം ച ഭരതഃ സാന്ത്വവാക്യമഥാബ്രവീത്। ദിഷ്ട്യാ ത്വയാ സഹായേന കൃതം കര്മ സുദുഷ്കരമ്
അതിനുശേഷം ഭരതൻ, വിഭീഷണനോട് ആശ്വാസം നൽകുന്ന വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ സഹായത്താൽ ഭാഗ്യവശാൽ വളരെ കഠിനമായ ഒരു കാര്യമാണ് പൂർത്തിയായത്.'
ശത്രുഘ്നശ്ച തദാ രാമമഭിവാദ്യ സലക്ഷ്മണമ്। സീതായാശ്ചരണൌ വീരോ വിനയാദഭ്യവാദയത്
അപ്പോൾ ശത്രുഘ്നൻ, രാമനും ലക്ഷ്മണനും അഭിവാദ്യം ചെയ്ത്, വിനയപൂർവ്വം സീതാദേവിയുടെ കാലുകൾ സ്പർശിച്ചു.
രാമോ മാതരമാസാദ്യ വിവര്ണാം ശോകകര്ശിതാമ്। ജഗ്രാഹ പ്രണതഃ പാദൌ മനോ മാതുഃ പ്രഹര്ഷയന്
രാമൻ ദുഃഖത്തിൽ വാടിയ, നിറം മങ്ങിയ അമ്മയുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു, അവളുടെ കാലുകൾ പിടിച്ചു നമസ്കരിച്ചു, അമ്മയുടെ മനസ്സിൽ സന്തോഷം നിറച്ചു.
അഭിവാദ്യ സുമിത്രാം ച കൈകേയീം ച യശസ്വിനീമ്। സ മാതൄശ്ച തതഃ സര്വാഃ പുരോഹിതമുപാഗമത്
അവൻ സുമിത്രയെയും പ്രശസ്തയായ കൈകേയിയെയും അഭിവാദ്യം ചെയ്ത്, പിന്നെ എല്ലാ അമ്മമാരോടും പുരോഹിതനോടും ചേർന്ന് സമീപിച്ചു.
സ്വാഗതം തേ മഹാബാഹോ കൌസല്യാനന്ദവര്ധന। ഇതി പ്രാഞ്ജലയഃ സര്വേ നാഗരാ രാമമബ്രുവന്
കൗസല്യയുടെ സന്തോഷം വർധിപ്പിക്കുന്ന മഹാബാഹുവേ, സ്വാഗതം! എന്നു കൈകൂപ്പി നഗരവാസികൾ എല്ലാവരും രാമനോടു പറഞ്ഞു.
താന്യഞ്ജലിസഹസ്രാണി പ്രഗൃഹീതാനി നാഗരൈഃ। വ്യാകോശാനീവ പദ്മാനി ദദര്ശ ഭരതാഗ്രജഃ
നഗരവാസികൾ കൈകൂപ്പിയിരുന്ന ആയിരക്കണക്കിന് കൈകൾ, വിരിഞ്ഞ താമരപ്പൂക്കൾപോലെ, ഭരതന്റെ മൂത്ത സഹോദരൻ കണ്ടു.
പാദുകേ തേ തു രാമസ്യ ഗൃഹീത്വാ ഭരതഃ സ്വയമ്। ചരണാഭ്യാം നരേന്ദ്രസ്യ യോജയാമാസ ധര്മവിത്
അപ്പോൾ ധർമ്മത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ഭരതൻ രാമന്റെ പാദുകകൾ എടുത്ത് രാജാവിന്റെ കാലടിയിൽ വച്ചു.
അബ്രവീച്ച തദാ രാമം ഭരതഃ സ കൃതാഞ്ജലിഃ। ഏതത് തേ സകലം രാജ്യം ന്യാസം നിര്യാതിതം മയാ
അപ്പോൾ ഭരതൻ കൈകൂപ്പി രാമനോടു പറഞ്ഞു: ഈ രാജ്യം മുഴുവൻ എനിക്ക് ഏൽപ്പിച്ചിരുന്നതു ഞാൻ ഇപ്പോൾ നിനക്കു തിരികെ നൽകുന്നു.
അദ്യ ജന്മ കൃതാര്ഥം മേ സംവൃത്തശ്ച മനോരഥഃ। യത് ത്വാം പശ്യാമി രാജാനമയോധ്യാം പുനരാഗതമ്
ഇന്ന് എന്റെ ജന്മം ഫലപ്രദമായി, എന്റെ മനസ്സിലെ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റി; കാരണം രാജാവായ നിന്നെ അയോധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തിയതായി ഞാൻ കാണുന്നു.
അവേക്ഷതാം ഭവാന് കോശം കോഷ്ഠാഗാരം ഗൃഹം ബലമ്। ഭവതസ്തേജസാ സര്വം കൃതം ദശഗുണം മയാ
നീ ഭണ്ഡാരം, ഗോദാം, രാജപ്രാസാദം, സൈന്യം എന്നിവ പരിശോധിക്കണമെന്നു ഞാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു; നിന്റെ ശക്തിയാൽ എല്ലാം പത്ത് ഇരട്ടി വർധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.
തഥാ ബ്രുവാണം ഭരതം ദൃഷ്ട്വാ തം ഭ്രാതൃവത്സലമ്। മുമുചുര്വാനരാ ബാഷ്പം രാക്ഷസശ്ച വിഭീഷണഃ
സഹോദരസ്നേഹത്തിൽ നിറഞ്ഞ് ഭരതൻ ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ വാനരന്മാർക്കും രാക്ഷസനായ വിഭീഷണനും കണ്ണുനീർ വീണു.
തതഃ പ്രഹര്ഷാദ് ഭരതമങ്കമാരോപ്യ രാഘവഃ। യയൌ തേന വിമാനേന സസൈന്യോ ഭരതാശ്രമമ്
അനന്തമായ സന്തോഷത്തിൽ രാഘവൻ ഭരതനെ മടിയിൽ ഇരുത്തി, തന്റെ സൈന്യത്തോടൊപ്പം ആ ആകാശരഥത്തിൽ ഭരതന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
ഭരതാശ്രമമാസാദ്യ സസൈന്യോ രാഘവസ്തദാ। അവതീര്യ വിമാനാഗ്രാദവതസ്ഥേ മഹീതലേ
സൈന്യത്തോടൊപ്പം ഭരതന്റെ ആശ്രമത്തിലെത്തിയ രാഘവൻ, ആ ആകാശരഥത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി ഭൂമിയിൽ നില്ക്കുകയായിരുന്നു.
അബ്രവീത് തു തദാ രാമസ്തദ് വിമാനമനുത്തമമ്। വഹ വൈശ്രവണം ദേവമനുജാനാമി ഗമ്യതാമ്
അപ്പോൾ രാമൻ ആ അതുല്യമായ ആകാശരഥത്തോടു പറഞ്ഞു: വൈശ്രവണദേവനെ നീ കൊണ്ടുപോകുക; ഞാൻ പോകാൻ അനുമതി നൽകുന്നു.
തതോ രാമാഭ്യനുജ്ഞാതം തദ് വിമാനമനുത്തമമ്। ഉത്തരാം ദിശമുദ്ദിശ്യ ജഗാമ ധനദാലയമ്
രാമന്റെ അനുമതിയോടെ ആ അതുല്യമായ ആകാശരഥം വടക്കോട്ട് ധനപതിയുടെ ആലയത്തേക്കു പുറപ്പെട്ടു.
വിമാനം പുഷ്പകം ദിവ്യം സംഗൃഹീതം തു രക്ഷസാ। അഗമദ് ധനദം വേഗാദ് രാമവാക്യപ്രചോദിതമ്
രാക്ഷസൻ പിടിച്ചിരുന്ന ദിവ്യമായ പുഷ്പകരഥം, രാമന്റെ വാക്ക് കേട്ട്, വേഗത്തിൽ കുബേരന്റെ അടുക്കൽ എത്തി.
പുരോഹിതസ്യാത്മസഖസ്യ രാഘവോ ബൃഹസ്പതേഃ ശക്ര ഇവാമരാധിപഃ। നിപീഡ്യ പാദൌ പൃഥഗാസനേ ശുഭേ സഹൈവ തേനോപവിവേശ വീര്യവാന്
ദൈവങ്ങളുടെ രാജാവായ ഇന്ദ്രൻ ബ്രഹസ്പതിയെ പോലെ, രാഘവൻ തന്റെ പുരോഹിതനും സുഹൃത്തുമായവന്റെ കാലുകൾ ആദരപൂർവ്വം അമർത്തി, അവനോടൊപ്പം വേറൊരു മനോഹരമായ ഇരിപ്പിടത്തിൽ ഇരുന്നു.
thumb|അഷ്ടാവിംശത്യധികശതതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center thumb|മങ്ഗലശാസനം ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡേ അഷ്ടാവിംശത്യധികശതതമഃ സര്ഗഃ ॥൬-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ യുദ്ധകാണ്ഡത്തിൽ, ഇരുപത്തി എട്ടു അധികം നൂറാമത്തെ സർഗ്ഗവും, മംഗളാശംസയും കേൾക്കുക.
ശിരസ്യഞ്ജലിമാധായ കൈകേയ്യാനന്ദവര്ധനഃ। ബഭാഷേ ഭരതോ ജ്യേഷ്ഠം രാമം സത്യപരാക്രമമ്
കൈകേയിയുടെ സന്തോഷം വർധിപ്പിച്ച ഭരതൻ, കൈകൂപ്പി തലയിൽ വച്ചു, തന്റെ മൂത്ത സഹോദരനായ സത്യപരാക്രമിയായ രാമനോടു പറഞ്ഞു.
പൂജിതാ മാമികാ മാതാ ദത്തം രാജ്യമിദം മമ। തദ് ദദാമി പുനസ്തുഭ്യം യഥാ ത്വമദദാ മമ
എന്റെ അമ്മയെ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു, ഈ രാജ്യം എനിക്ക് നൽകിയിരിക്കുന്നു; അതു ഞാൻ വീണ്ടും നിനക്കു തിരികെ നൽകുന്നു, നീ എനിക്ക് നൽകിയതുപോലെ.
ധുരമേകാകിനാ ന്യസ്താം വൃഷഭേണ ബലീയസാ। കിശോരവദ് ഗുരും ഭാരം ന വോഢുമഹമുത്സഹേ
ഒരു ശക്തനായ കാളയുടെ മേൽ ഒരേകൈയാൽ കൂറ്റൻ ചുമടിട്ടതുപോലെ, ഞാൻ ഒരു കുഞ്ഞുപോലെയാണ്; ഇത്ര വലിയ ഭാരമോ ചുമക്കാൻ എനിക്കാവില്ല.
വാരിവേഗേന മഹതാ ഭിന്നഃ സേതുരിവ ക്ഷരന്। ദുര്ബന്ധനമിദം മന്യേ രാജ്യച്ഛിദ്രമസംവൃതമ്
വലിയ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിൽ തകർന്ന ഒരു തടയണുപോലെ, ഈ രാജ്യം ദുർബലമായി ബന്ധിപ്പിച്ചതും, പൊട്ടലുകൾ അടച്ചിട്ടില്ലാത്തതും ആണെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
ഗതിം ഖര ഇവാശ്വസ്യ ഹംസസ്യേവ ച വായസഃ। നാന്വേതുമുത്സഹേ വീര തവ മാര്ഗമരിംദമ
വീരാ, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവനേ, ഒരു കാക്കയ്ക്ക് കുതിരയുടെ വഴിയോ അഥവാ ഹംസയുടെ വഴിയോ പിന്തുടരാൻ കഴിയില്ലല്ലോ. അതുപോലെ, ഞാൻ നിന്റെ വഴി പിന്തുടരാൻ കഴിയുന്നില്ല.
യഥാ ചാരോപിതോ വൃക്ഷോ ജാതശ്ചാന്തര്നിവേശനേ। മഹാനപി ദുരാരോഹോ മഹാസ്കന്ധഃ പ്രശാഖവാന്
ഒരു വൃക്ഷം വീട്ടിനകത്ത് നട്ടാൽ, അതു വലിയതും കയറാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളതുമായ വലിയ കൊമ്പുകളോടെയും വളരുന്നു.
ശീര്യേത പുഷ്പിതോ ഭൂത്വാ ന ഫലാനി പ്രദര്ശയന്। തസ്യ നാനുഭവേദര്ഥം യസ്യ ഹേതോഃ സ രോപിതഃ
പൂക്കൾ വിരിഞ്ഞിട്ടും, പഴം കായ്ക്കാതെ ആ വൃക്ഷം ഉണങ്ങിപ്പോകുന്നു. അതിനെ നട്ടവനു വേണ്ടിയുള്ള ഉദ്ദേശം നിവൃത്തിയാകുന്നില്ല.
ഏഷോപമാ മഹാബാഹോ ത്വമര്ഥം വേത്തുമര്ഹസി। യദ്യസ്മാന് മനുജേന്ദ്ര ത്വം ഭര്താ ഭൃത്യാന് ന ശാധി ഹി
ഇതാണ് ഉപമ, മഹാബാഹുവേ, നീ അതിന്റെ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കണം. മനുഷ്യരാജാവേ, നീ ഞങ്ങളുടെ യജമാനനാണെങ്കിൽ, ദാസന്മാരെ ഞങ്ങളിലൂടെ ഭരിക്കരുത്.