പ്രജാശ്ച ബഹുസാഹസ്രീഃ സ്ഫീതാഞ്ജനപദാനപി। സ ഗത്വാ ദൂരമധ്വാനം ത്വരിതഃ കപികുഞ്ജരഃ
അവൻ ആയിരക്കണക്കിന് ജനങ്ങൾക്കും സമൃദ്ധമായ ദേശങ്ങൾക്കും ഗ്രാമങ്ങൾക്കും കാഴ്ചവെച്ചു, ദൂരമാത്രം വേഗത്തിൽ യാത്രചെയ്ത് ആ വാനരശ്രേഷ്ഠൻ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
ആസസാദ ദ്രുമാന് ഫുല്ലാന് നന്ദിഗ്രാമസമീപഗാന്। സുരാധിപസ്യോപവനേ യഥാ ചൈത്രരഥേ ദ്രുമാന്
നന്ദിഗ്രാമത്തിന് സമീപമുള്ള പൂക്കളുമായി നിറഞ്ഞ മരങ്ങൾ, ദേവേന്ദ്രന്റെ ഉദ്യാനത്തിലെ മരങ്ങളെപ്പോലെയും, ചൈത്രരഥത്തിലെ മരങ്ങളെപ്പോലെയും അവൻ കണ്ടു.
സ്ത്രീഭിഃ സപുത്രൈഃ പൌത്രൈശ്ച രമമാണൈഃ സ്വലംകൃതൈഃ। ക്രോശമാത്രേ ത്വയോധ്യായാശ്ചീരകൃഷ്ണാജിനാമ്ബരമ്
അയോധ്യയ്ക്ക് ഒരു ക്രോഷം അകലെ, സ്ത്രീകളും അവരുടെ മക്കളും മുമ്മക്കളും അലങ്കാരങ്ങളോടെ സന്തോഷത്തോടെ കൂടിയിരിക്കുന്നതും,
ദദര്ശ ഭരതം ദീനം കൃശമാശ്രമവാസിനമ്। ജടിലം മലദിഗ്ധാങ്ഗം ഭ്രാതൃവ്യസനകര്ശിതമ്
അവിടെ ഭരതനെ ദു:ഖിതനും ക്ഷീണിച്ചും വ്രതം പാലിച്ചും, ചുരുളിയ മുടിയുമായി, ശരീരം മലകൊണ്ടു മൂടിയവനായി, സഹോദരന്റെ ദു:ഖത്തിൽ ക്ഷയിച്ചവനായി കണ്ടു.
ഫലമൂലാശിനം ദാന്തം താപസം ധര്മചാരിണമ്। സമുന്നതജടാഭാരം വല്കലാജിനവാസസമ്
അവൻ പഴവും കിഴങ്ങും മാത്രം ഭക്ഷിക്കുന്ന, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ച, ധർമ്മത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന വാനപ്രസ്ഥനും, ഉയർന്ന ചുരുളിയ മുടിയുമായി, വൃക്ഷത്വക്ക് കുരുമുളകുടയും കറുത്ത മാൻതോലും ധരിച്ചവനുമായിരുന്നു.
നിയതം ഭാവിതാത്മാനം ബ്രഹ്മര്ഷിസമതേജസമ്। പാദുകേ തേ പുരസ്കൃത്യ പ്രശാസന്തം വസുംധരാമ്
ശാന്തനും മനസ്സു ശുദ്ധിയുള്ളവനും ബ്രഹ്മർഷികൾക്കു സമമായ തേജസ്സുള്ളവനും, പാദുകകൾ മുന്നിൽ വെച്ച് ഭൂമിയെ ഭരിക്കുന്നവനുമായിരുന്നു.
ചാതുര്വര്ണ്യസ്യ ലോകസ്യ ത്രാതാരം സര്വതോ ഭയാത്। ഉപസ്ഥിതമമാത്യൈശ്ച ശുചിഭിശ്ച പുരോഹിതൈഃ
ലോകത്തിലെ നാലു വർണ്ണങ്ങളെയും എല്ലാ ഭയങ്ങളിൽ നിന്നും രക്ഷിക്കുന്നവനായി, മന്ത്രിമാരും ശുദ്ധമായ പുരോഹിതന്മാരും അവനെ ചുറ്റി നിന്നു.
ബലമുഖ്യൈശ്ച യുക്തൈശ്ച കാഷായാമ്ബരധാരിഭിഃ। നഹി തേ രാജപുത്രം തം ചീരകൃഷ്ണാജിനാമ്ബരമ്
ശക്തരായ സൈന്യാധിപന്മാരും കാശായ വസ്ത്രം ധരിച്ചവരും അവനോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു; എങ്കിലും വാസ്തവത്തിൽ ധർമ്മം പ്രിയമുള്ള നഗരവാസികൾ ആ രാജകുമാരനെ ഭോഗിക്കാനാഗ്രഹിച്ചില്ല.
പരിഭോക്തും വ്യവസ്യന്തി പൌരാ വൈ ധര്മവത്സലാഃ। തം ധര്മമിവ ധര്മജ്ഞം ദേഹബന്ധമിവാപരമ്
അവൻ വൃക്ഷത്വക്കും കറുത്ത മാൻതോലുമാണ് ധരിച്ചിരുന്നത്; നഗരവാസികൾ അവനെ ധർമ്മത്തിന്റെ സാക്ഷാത്കാരമെന്നപോലെ, ആത്മാവിന് ശരീരം എത്ര പ്രിയമാണോ അതുപോലെ പ്രിയപ്പെട്ടവനായി കരുതിയിരുന്നു.
ഉവാച പ്രാഞ്ജലിര്വാക്യം ഹനൂമാന് മാരുതാത്മജഃ। വസന്തം ദണ്ഡകാരണ്യേ യം ത്വം ചീരജടാധരമ്
അപ്പോൾ വായുവിന്റെ പുത്രനായ ഹനുമാൻ കൈകൂപ്പി പറഞ്ഞു: 'നീ ദു:ഖിക്കുന്നവൻ, ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ വൃക്ഷത്വക്കും ചുരുളിയ മുടിയുമായി താമസിക്കുന്നവനാണ്—'
അനുശോചസി കാകുത്സ്ഥം സ ത്വാം കൌശലമബ്രവീത്। പ്രിയമാഖ്യാമി തേ ദേവ ശോകം ത്യജ സുദാരുണമ്
'നീ കാകുത്ഥ്സനെക്കുറിച്ച് ദു:ഖിക്കുന്നു, പക്ഷേ അവൻ നിനക്കു ആശംസകൾ അയച്ചിരിക്കുന്നു. പ്രിയപ്പെട്ട വാർത്ത ഞാൻ നിനക്കു പറയുന്നു, ദയവായി ഈ വലിയ ദു:ഖം ഉപേക്ഷിക്കൂ.'
അസ്മിന് മുഹൂര്തേ ഭ്രാത്രാ ത്വം രാമേണ സഹ സംഗതഃ। നിഹത്യ രാവണം രാമഃ പ്രതിലഭ്യ ച മൈഥിലീമ്
'ഇപ്പോഴെക്കേ, നിന്റെ സഹോദരനായ രാമനോടൊപ്പം നീ വീണ്ടും ചേരും; രാമൻ രാവണനെ സംഹരിച്ച് മൈഥിലിയെ വീണ്ടെടുക്കുകയും ചെയ്തു.'
ഉപയാതി സമൃദ്ധാര്ഥഃ സഹ മിത്രൈര്മഹാബലൈഃ। ലക്ഷ്മണശ്ച മഹാതേജാ വൈദേഹീ ച യശസ്വിനീ। സീതാ സമഗ്രാ രാമേണ മഹേന്ദ്രേണ ശചീ യഥാ
'ഇപ്പോൾ അവൻ തന്റെ ലക്ഷ്യം നേടിയതോടെ ശക്തരായ സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം വരികയാണു; മഹാതേജസ്സുള്ള ലക്ഷ്മണനും പ്രശസ്തയായ വൈദേഹിയും—സീതയും രാമനോടൊപ്പം, മഹേന്ദ്രനോടൊപ്പം ശചി എന്നപോലെ, വരികയാണു.'
ഏവമുക്തോ ഹനുമതാ ഭരതഃ കൈകയീസുതഃ। പപാത സഹസാ ഹൃഷ്ടോ ഹര്ഷാന്മോഹമുപാഗമത്
ഹനുമാൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, കൈകേയിയുടെ മകനായ ഭരതൻ അതിയായ സന്തോഷത്തിൽ അപ്രത്യക്ഷമായി നിലത്ത് വീണു, ആനന്ദത്തിൽ ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടു.
തതോ മുഹൂര്താദുത്ഥായ പ്രത്യാശ്വസ്യ ച രാഘവഃ। ഹനൂമന്തമുവാചേദം ഭരതഃ പ്രിയവാദിനമ്
അൽപസമയം കഴിഞ്ഞ്, രാഘവന്റെ സഹോദരൻ എഴുന്നേറ്റ് മനസ്സു ശാന്തമാക്കി, സ്നേഹപൂർവ്വം സംസാരിച്ച ഹനുമാനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
അശോകജൈഃ പ്രീതിമയൈഃ കപിമാലിങ്ഗ്യ സമ്ഭ്രമാത്। സിഷേച ഭരതഃ ശ്രീമാന് വിപുലൈരശ്രുബിന്ദുഭിഃ
ഭരതൻ, ആനന്ദത്തിൽ കുരങ്ങനെ അങ്കത്തിലേറ്റി, ആശ്വാസത്തിൽ നിന്നുള്ള ആനന്ദാശ്രുക്കളാൽ അവനെ നനയിച്ചു.
ദേവോ വാ മാനുഷോ വാ ത്വമനുക്രോശാദിഹാഗതഃ। പ്രിയാഖ്യാനസ്യ തേ സൌമ്യ ദദാമി ബ്രുവതഃ പ്രിയമ്
നീ ദേവനോ മനുഷ്യനോ ആയിരിക്കട്ടെ, കരുണകൊണ്ടാണ് ഇവിടെയെത്തിയത്; സുമുഖനേ, ഈ സന്തോഷവാർത്ത പറഞ്ഞതിന്റെ പ്രതിഫലമായി ഞാൻ നിനക്കു ഉചിതമായൊരു സമ്മാനം നൽകുന്നു.
ഗവാം ശതസഹസ്രം ച ഗ്രാമാണാം ച ശതം പരമ്। സകുണ്ഡലാഃ ശുഭാചാരാ ഭാര്യാഃ കന്യാസ്തു ഷോഡശ
നൂറായിരം പശുക്കളും, നൂറ് നല്ല ഗ്രാമങ്ങളും, കുണ്ഡലങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച നല്ല സ്വഭാവമുള്ള പതിനാറ് യുവതികളും ഞാൻ നിനക്കു സമ്മാനിക്കുന്നു.
ഹേമവര്ണാഃ സുനാസോരൂഃ ശശിസൌമ്യാനനാഃ സ്ത്രിയഃ। സര്വാഭരണസമ്പന്നാഃ സമ്പന്നാഃ കുലജാതിഭിഃ
പൊന്നുപോലെയുള്ള നിറവും മനോഹരമായ മൂക്കും ചന്ദ്രൻപോലെയുള്ള സുന്ദരമായ മുഖവും ഉള്ള, എല്ലാ ആഭരണങ്ങളാലും അലങ്കരിച്ച, ഉത്തമകുലത്തിൽ ജനിച്ച സ്ത്രീകൾ എല്ലാം നിനക്കാണ്.
നിശമ്യ രാമാഗമനം നൃപാത്മജഃ കപിപ്രവീരസ്യ തദാദ്ഭുതോപമമ്। പ്രഹര്ഷിതോ രാമദിദൃക്ഷയാഭവത് പുനശ്ച ഹര്ഷാദിദമബ്രവീദ് വചഃ
രാമൻ വരുന്നു എന്ന വാർത്ത കേട്ടപ്പോൾ, കുരങ്ങന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവന്റെ അത്ഭുതകരമായ സന്ദേശം കേട്ട്, രാജകുമാരൻ അതിയായ സന്തോഷത്തിൽ മുങ്ങി, രാമനെ കാണാനുള്ള ആഗ്രഹത്തിൽ വീണ്ടും ആനന്ദത്തോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
thumb|ഷഡ്വിംശത്യധികശതതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ഷഡ്വിംശത്യധികശതതമഃ സര്ഗഃ ॥൬-
ശ്രീമദ് വാല്മീകി രാമായണത്തിലെ യുദ്ധകാണ്ഡത്തിലെ ഇരുപത്തിയാറാം സര്ഗം കേൾക്കൂ.
ബഹൂനി നാമ വര്ഷാണി ഗതസ്യ സുമഹദ്വനമ്। ശൃണോമ്യഹം പ്രീതികരം മമ നാഥസ്യ കീര്തനമ്
എന്റെ പ്രിയനായകന്റെ നല്ല വാർത്തകൾ കേൾക്കാൻ ഞാൻ എത്ര വർഷങ്ങളായി ആഗ്രഹിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുന്നു, അവൻ വലിയ കാടിലേക്ക് പോയതുമുതൽ.
കല്യാണീ ബത ഗാഥേയം ലൌകികീ പ്രതിഭാതി മാമ്। ഏതി ജീവന്തമാനന്ദോ നരം വര്ഷശതാദപി
പണ്ടുകാലത്തെ ഈ പ്രചാരമുള്ള വാക്ക് എനിക്ക് എത്ര സത്യമായിരിക്കുന്നു എന്ന് തോന്നുന്നു: ആരെയും ജീവനോടെ കാണുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന സന്തോഷം നൂറു വർഷം കഴിഞ്ഞാലും അതിനെ തുല്യമാണ്.
രാഘവസ്യ ഹരീണാം ച കഥമാസീത് സമാഗമഃ। കസ്മിന് ദേശേ കിമാശ്രിത്യ തത്ത്വമാഖ്യാഹി പൃച്ഛതഃ
രാഘവനും വാനരന്മാരും എങ്ങനെ കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തി? ഏത് ദേശത്ത്, എങ്ങനെയായിരുന്നു അവസ്ഥ? ഞാൻ ചോദിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് സത്യമായി പറയൂ.
സ പൃഷ്ടോ രാജപുത്രേണ ബൃസ്യാം സമുപവേശിതഃ। ആചചക്ഷേ തതഃ സര്വം രാമസ്യ ചരിതം വനേ
രാജകുമാരൻ ചോദിച്ചതിനുശേഷം നല്ല ഇരിപ്പിടത്തിൽ ഇരുന്ന്, ഹനുമാൻ രാമന്റെ കാട്ടിലെ സകല സംഭവങ്ങളും വിശദമായി പറഞ്ഞു.
യഥാ പ്രവ്രാജിതോ രാമോ മാതുര്ദത്തൌ വരൌ തവ। യഥാ ച പുത്രശോകേന രാജാ ദശരഥോ മൃതഃ
രാമൻ നിന്റെ അമ്മയ്ക്ക് നൽകിയ രണ്ട് വരങ്ങൾ കാരണം എങ്ങനെ കാടിലേക്ക് പോകേണ്ടി വന്നു, രാജാവ് ദശരഥൻ മകന്റെ ദുഃഖത്തിൽ എങ്ങനെ മരിച്ചുവെന്നതും അവൻ പറഞ്ഞു.
യഥാ ദൂതൈസ്ത്വമാനീതസ്തൂര്ണം രാജഗൃഹാത് പ്രഭോ। ത്വയായോധ്യാം പ്രവിഷ്ടേന യഥാ രാജ്യം ന ചേപ്സിതമ്
പ്രഭുവേ, ദൂതന്മാർ നിന്നെ രാജധാനിയിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ വിളിച്ചു കൊണ്ടുവന്നതും, നീ അയോധ്യയിൽ കയറിയപ്പോൾ രാജ്യം എടുക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചില്ലെന്നതും അവൻ പറഞ്ഞു.
ചിത്രകൂടഗിരിം ഗത്വാ രാജ്യേനാമിത്രകര്ശനഃ। നിമന്ത്രിതസ്ത്വയാ ഭ്രാതാ ധര്മമാചരതാ സതാമ്
ചിത്രകൂടപർവതത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്ന ശേഷം, ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനായ നീ, ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ച സഹോദരനെ രാജ്യം ഏറ്റെടുക്കാൻ ക്ഷണിച്ചതും അവൻ പറഞ്ഞു.
സ്ഥിതേന രാജ്ഞോ വചനേ യഥാ രാജ്യം വിസര്ജിതമ്। ആര്യസ്യ പാദുകേ ഗൃഹ്യ യഥാസി പുനരാഗതഃ
രാജാവിന്റെ വാക്ക് അനുസരിച്ച് നീ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ചതും, മഹാനായവന്റെ പാദുകകൾ എടുത്ത് വീണ്ടും മടങ്ങിയതും അവൻ പറഞ്ഞു.
സര്വമേതന്മഹാബാഹോ യഥാവദ് വിദിതം തവ। ത്വയി പ്രതിപ്രയാതേ തു യദ് വൃത്തം തന്നിബോധ മേ
മഹാബാഹുവേ, ഇതെല്ലാം നിനക്കു നേരത്തെ തന്നെ അറിയാം; ഇനി നീ പോയശേഷം നടന്നതെന്തെന്ന് ഞാൻ പറയാം.