ഭരതസ്തു ത്വയാ വാച്യഃ കുശലം വചനാന്മമ। സിദ്ധാര്ഥം ശംസ മാം തസ്മൈ സഭാര്യം സഹലക്ഷ്മണമ്
ഭാരതനോടും നീ എന്റെ സുഖവാർത്ത പറയണം. ഞാൻ ലക്ഷ്മണനും ഭാര്യയുമായ് ലക്ഷ്യം നേടിയെന്ന് അവനോട് അറിയിക്കണം.
ഹരണം ചാപി വൈദേഹ്യാ രാവണേന ബലീയസാ। സുഗ്രീവേണ ച സംവാദം വാലിനശ്ച വധം രണേ
ശക്തനായ രാവണൻ സീതയെ അപഹരിച്ചു, സുഗ്രീവനുമായി ഞാൻ സഖ്യതയുണ്ടാക്കി, വാലിയെ യുദ്ധത്തിൽ വധിച്ചു എന്നതും പറയണം.
മൈഥില്യന്വേഷണം ചൈവ യഥാ ചാധിഗതാ ത്വയാ। ലങ്ഘയിത്വാ മഹാതോയമാപഗാപതിമവ്യയമ്
മൈഥിലിയെ അന്വേഷിച്ചത്, നീ മഹാസമുദ്രം കടന്ന് അവളെ കണ്ടെത്തിയത് എന്നിവയും വിശദീകരിക്കണം.
ഉപയാനം സമുദ്രസ്യ സാഗരസ്യ ച ദര്ശനമ്। യഥാ ച കാരിതഃ സേതൂ രാവണശ്ച യഥാ ഹതഃ
സമുദ്രത്തോട് ചേർന്ന് കടൽ കണ്ടത്, പാലം പണിതത്, രാവണനെ വധിച്ചത് എന്നിങ്ങനെ എല്ലാം വിവരിക്കണം.
വരദാനം മഹേന്ദ്രേണ ബ്രഹ്മണാ വരുണേന ച। മഹാദേവപ്രസാദാച്ച പിത്രാ മമ സമാഗമമ്
ഇന്ദ്രനും ബ്രഹ്മാവും വരുണനും നൽകിയ അനുഗ്രഹങ്ങൾ, മഹാദേവന്റെ കൃപയും, അച്ഛനോടൊപ്പം വീണ്ടും ചേർന്നതും പറഞ്ഞുതരിക.
ഉപയാതം ച മാം സൌമ്യ ഭരതായ നിവേദയ। സഹ രാക്ഷസരാജേന ഹരീണാമീശ്വരേണ ച
സൗമ്യ, ഞാൻ രാക്ഷസരാജാവിനെയും വാനരരാജാവിനെയും കൂട്ടിക്കൊണ്ട് എത്തിയെന്ന് ഭരതനോട് അറിയിക്കൂ.
ജിത്വാ ശത്രുഗണാന് രാമഃ പ്രാപ്യ ചാനുത്തമം യശഃ। ഉപായാതി സമൃദ്ധാര്ഥഃ സഹ മിത്രൈര്മഹാബലൈഃ
ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച് matchless പ്രശസ്തി നേടിയ രാമൻ, ശക്തരായ സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം ലക്ഷ്യം നേടിയവനായി വരുന്നു.
ഏതച്ഛ്രുത്വാ യമാകാരം ഭജതേ ഭരതസ്തതഃ। സ ച തേ വേദിതവ്യഃ സ്യാത് സര്വം യച്ചാപി മാം പ്രതി
ഇതൊക്കെ കേട്ടശേഷം ഭരതൻ എങ്ങനെ പെരുമാറുന്നുവോ, അതെല്ലാം നീ ശ്രദ്ധിച്ച് എനിക്ക് അറിയിക്കണം.
ജ്ഞേയാഃ സര്വേ ച വൃത്താന്താ ഭരതസ്യേങ്ഗിതാനി ച। തത്ത്വേന മുഖവര്ണേന ദൃഷ്ട്യാ വ്യാഭാഷിതേന ച
ഭരതന്റെ മുഖഭാവം, കണ്ണോടുള്ള ദൃഷ്ടി, സംസാരിക്കുന്ന വിധം എന്നിവ നോക്കി അവന്റെ മനസ്സിലുള്ളതും സംഭവിച്ച കാര്യങ്ങളും നീ മനസ്സിലാക്കണം.
സര്വകാമസമൃദ്ധം ഹി ഹസ്ത്യശ്വരഥസംകുലമ്। പിതൃപൈതാമഹം രാജ്യം കസ്യ നാവര്തയേന്മനഃ
എല്ലാ ആനന്ദങ്ങളും നിറഞ്ഞു, ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും നിറഞ്ഞ പിതൃപാരമ്പര്യമായ രാജ്യം ആരുടെ മനസ്സിനെ ആകർഷിക്കില്ല?
സംഗത്യാ ഭരതഃ ശ്രീമാന് രാജ്യേനാര്ഥീ സ്വയം ഭവേത്। പ്രശാസ്തു വസുധാം സര്വാമഖിലാം രഘുനന്ദനഃ
ഭരതൻ സ്വയം രാജ്യം ആഗ്രഹിച്ചാൽ, ആ മഹാത്മാവായ രഘുനന്ദനൻ ഭൂമി മുഴുവൻ ഭരിക്കട്ടെ.
തസ്യ ബുദ്ധിം ച വിജ്ഞായ വ്യവസായം ച വാനര। യാവന്ന ദൂരം യാതാഃ സ്മഃ ക്ഷിപ്രമാഗന്തുമര്ഹസി
വാനരാ, ഭരതന്റെ മനസ്സും ഉദ്ദേശവും മനസ്സിലാക്കി, നാം ദൂരേ പോകുന്നതിന് മുമ്പ് നീ വേഗത്തിൽ തിരിച്ചു വരണം.
ഇതി പ്രതിസമാദിഷ്ടോ ഹനൂമാന് മാരുതാത്മജഃ। മാനുഷം ധാരയന് രൂപമയോധ്യാം ത്വരിതോ യയൌ
ഇങ്ങനെ നിർദ്ദേശം ലഭിച്ച ശേഷം, വായുപുത്രനായ ഹനുമാൻ മനുഷ്യരൂപം ധരിച്ചു അയോധ്യയിലേക്ക് വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു.
അഥോത്പപാത വേഗേന ഹനൂമാന് മാരുതാത്മജഃ। ഗരുത്മാനിവ വേഗേന ജിഘൃക്ഷന്നുരഗോത്തമമ്
അപ്പോൾ വായുപുത്രനായ ഹനുമാൻ, ഗരുഡൻ പാമ്പിനെ പിടിക്കാൻ പാഞ്ഞുപോകുന്നതുപോലെ വേഗത്തിൽ കുതിച്ചു.
ലങ്ഘയിത്വാ പിതൃപഥം വിഹഗേന്ദ്രാലയം ശുഭമ്। ഗങ്ഗായമുനയോര്ഭീമം സമതീത്യ സമാഗമമ്
പിതാക്കന്മാരുടെ പാതയും പക്ഷിരാജാവിന്റെ മനോഹരമായ വാസസ്ഥലവും കടന്ന്, ഗംഗയും യമുനയും ചേർന്ന വലിയ സങ്കേതം താണ്ടി മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
ശൃങ്ഗവേരപുരം പ്രാപ്യ ഗുഹമാസാദ്യ വീര്യവാന്। സ വാചാ ശുഭയാ ഹൃഷ്ടോ ഹനൂമാനിദമബ്രവീത്
ശൃംഗവേരപുരം എത്തി, ഗുഹയെ കണ്ടു, ധൈര്യശാലിയായ ഹനുമാൻ സന്തോഷത്തോടെ നല്ല വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
സഖാ തു തവ കാകുത്സ്ഥോ രാമഃ സത്യപരാക്രമഃ। സസീതഃ സഹ സൌമിത്രിഃ സ ത്വാം കുശലമബ്രവീത്
നിന്റെ സുഹൃത്തായ കാകുത്സ്ഥവംശജനായ സത്യശൂരനായ രാമൻ, സീതയോടും ലക്ഷ്മണനോടും കൂടെ, നിനക്ക് ആശംസകൾ അയച്ചിരിക്കുന്നു.
പഞ്ചമീമദ്യ രജനീമുഷിത്വാ വചനാന്മുനേഃ। ഭരദ്വാജാഭ്യനുജ്ഞാതം ദ്രക്ഷ്യസ്യത്രൈവ രാഘവമ്
മുനിയുടെ വാക്കുപോലെ അഞ്ചു രാത്രികൾ ഇവിടെ കഴിഞ്ഞ്, ഭരദ്വാജന്റെ അനുമതിയോടെ, നീ ഇവിടെയേ രാഘവനെ കാണും.
ഏവമുക്ത്വാ മഹാതേജാഃ സമ്പ്രഹൃഷ്ടതനൂരുഹഃ। ഉത്പപാത മഹാവേഗാദ് വേഗവാനവിചാരയന്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മഹാതേജസ്സുള്ള ഹനുമാന്റെ ശരീരം ആനന്ദത്തിൽ വിറയച്ചു, വേഗത്തിൽ കുതിച്ചു മുന്നോട്ട് പോയി.
സോഽപശ്യദ് രാമതീര്ഥം ച നദീം വാലുകിനീം തഥാ। വരൂഥീം ഗോമതീം ചൈവ ഭീമം ശാലവനം തഥാ
അവൻ രാമന്റെ കുളിക്കിട, മണലുള്ള നദി, പശുക്കളുള്ള ഗോമതീ, ഭയാനകമായ ശാലവനം എന്നിവയും കണ്ടു.
പ്രജാശ്ച ബഹുസാഹസ്രീഃ സ്ഫീതാഞ്ജനപദാനപി। സ ഗത്വാ ദൂരമധ്വാനം ത്വരിതഃ കപികുഞ്ജരഃ
അവൻ ആയിരക്കണക്കിന് ജനങ്ങൾക്കും സമൃദ്ധമായ ദേശങ്ങൾക്കും ഗ്രാമങ്ങൾക്കും കാഴ്ചവെച്ചു, ദൂരമാത്രം വേഗത്തിൽ യാത്രചെയ്ത് ആ വാനരശ്രേഷ്ഠൻ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
ആസസാദ ദ്രുമാന് ഫുല്ലാന് നന്ദിഗ്രാമസമീപഗാന്। സുരാധിപസ്യോപവനേ യഥാ ചൈത്രരഥേ ദ്രുമാന്
നന്ദിഗ്രാമത്തിന് സമീപമുള്ള പൂക്കളുമായി നിറഞ്ഞ മരങ്ങൾ, ദേവേന്ദ്രന്റെ ഉദ്യാനത്തിലെ മരങ്ങളെപ്പോലെയും, ചൈത്രരഥത്തിലെ മരങ്ങളെപ്പോലെയും അവൻ കണ്ടു.
സ്ത്രീഭിഃ സപുത്രൈഃ പൌത്രൈശ്ച രമമാണൈഃ സ്വലംകൃതൈഃ। ക്രോശമാത്രേ ത്വയോധ്യായാശ്ചീരകൃഷ്ണാജിനാമ്ബരമ്
അയോധ്യയ്ക്ക് ഒരു ക്രോഷം അകലെ, സ്ത്രീകളും അവരുടെ മക്കളും മുമ്മക്കളും അലങ്കാരങ്ങളോടെ സന്തോഷത്തോടെ കൂടിയിരിക്കുന്നതും,
ദദര്ശ ഭരതം ദീനം കൃശമാശ്രമവാസിനമ്। ജടിലം മലദിഗ്ധാങ്ഗം ഭ്രാതൃവ്യസനകര്ശിതമ്
അവിടെ ഭരതനെ ദു:ഖിതനും ക്ഷീണിച്ചും വ്രതം പാലിച്ചും, ചുരുളിയ മുടിയുമായി, ശരീരം മലകൊണ്ടു മൂടിയവനായി, സഹോദരന്റെ ദു:ഖത്തിൽ ക്ഷയിച്ചവനായി കണ്ടു.
ഫലമൂലാശിനം ദാന്തം താപസം ധര്മചാരിണമ്। സമുന്നതജടാഭാരം വല്കലാജിനവാസസമ്
അവൻ പഴവും കിഴങ്ങും മാത്രം ഭക്ഷിക്കുന്ന, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ച, ധർമ്മത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന വാനപ്രസ്ഥനും, ഉയർന്ന ചുരുളിയ മുടിയുമായി, വൃക്ഷത്വക്ക് കുരുമുളകുടയും കറുത്ത മാൻതോലും ധരിച്ചവനുമായിരുന്നു.
നിയതം ഭാവിതാത്മാനം ബ്രഹ്മര്ഷിസമതേജസമ്। പാദുകേ തേ പുരസ്കൃത്യ പ്രശാസന്തം വസുംധരാമ്
ശാന്തനും മനസ്സു ശുദ്ധിയുള്ളവനും ബ്രഹ്മർഷികൾക്കു സമമായ തേജസ്സുള്ളവനും, പാദുകകൾ മുന്നിൽ വെച്ച് ഭൂമിയെ ഭരിക്കുന്നവനുമായിരുന്നു.
ചാതുര്വര്ണ്യസ്യ ലോകസ്യ ത്രാതാരം സര്വതോ ഭയാത്। ഉപസ്ഥിതമമാത്യൈശ്ച ശുചിഭിശ്ച പുരോഹിതൈഃ
ലോകത്തിലെ നാലു വർണ്ണങ്ങളെയും എല്ലാ ഭയങ്ങളിൽ നിന്നും രക്ഷിക്കുന്നവനായി, മന്ത്രിമാരും ശുദ്ധമായ പുരോഹിതന്മാരും അവനെ ചുറ്റി നിന്നു.
ബലമുഖ്യൈശ്ച യുക്തൈശ്ച കാഷായാമ്ബരധാരിഭിഃ। നഹി തേ രാജപുത്രം തം ചീരകൃഷ്ണാജിനാമ്ബരമ്
ശക്തരായ സൈന്യാധിപന്മാരും കാശായ വസ്ത്രം ധരിച്ചവരും അവനോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു; എങ്കിലും വാസ്തവത്തിൽ ധർമ്മം പ്രിയമുള്ള നഗരവാസികൾ ആ രാജകുമാരനെ ഭോഗിക്കാനാഗ്രഹിച്ചില്ല.
പരിഭോക്തും വ്യവസ്യന്തി പൌരാ വൈ ധര്മവത്സലാഃ। തം ധര്മമിവ ധര്മജ്ഞം ദേഹബന്ധമിവാപരമ്
അവൻ വൃക്ഷത്വക്കും കറുത്ത മാൻതോലുമാണ് ധരിച്ചിരുന്നത്; നഗരവാസികൾ അവനെ ധർമ്മത്തിന്റെ സാക്ഷാത്കാരമെന്നപോലെ, ആത്മാവിന് ശരീരം എത്ര പ്രിയമാണോ അതുപോലെ പ്രിയപ്പെട്ടവനായി കരുതിയിരുന്നു.
ഉവാച പ്രാഞ്ജലിര്വാക്യം ഹനൂമാന് മാരുതാത്മജഃ। വസന്തം ദണ്ഡകാരണ്യേ യം ത്വം ചീരജടാധരമ്
അപ്പോൾ വായുവിന്റെ പുത്രനായ ഹനുമാൻ കൈകൂപ്പി പറഞ്ഞു: 'നീ ദു:ഖിക്കുന്നവൻ, ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ വൃക്ഷത്വക്കും ചുരുളിയ മുടിയുമായി താമസിക്കുന്നവനാണ്—'