ഋഷ്യമൂകോ ഗിരിവരഃ കാഞ്ചനൈര്ധാതുഭിര്വൃതഃ। അത്രാഹം വാനരേന്ദ്രേണ സുഗ്രീവേണ സമാഗതഃ
പൊന്നുപോലുള്ള ധാതുക്കളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ഋശ്യമൂകപർവ്വതത്തിലാണ് ഞാൻ വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവനുമായി കണ്ടുമുട്ടിയത്.
സമയശ്ച കൃതഃ സീതേ വധാര്ഥം വാലിനോ മയാ। ഏഷാ സാ ദൃശ്യതേ പമ്പാ നലിനീ ചിത്രകാനനാ
അവിടെ തന്നെയാണ് വാലിയെ കൊല്ലാൻ സുഗ്രീവനോടൊപ്പം ഞാൻ ഒരു ഉടമ്പടി ചെയ്തതും, ഇതാണ് ആ മനോഹരമായ കമലപൂക്കളാൽ നിറഞ്ഞ പമ്പയും അതിന്റെ ചുറ്റുമുള്ള മനോഹരമായ കാടും.
ത്വയാ വിഹീനോ യത്രാഹം വിലലാപ സുദുഃഖിതഃ। അസ്യാസ്തീരേ മയാ ദൃഷ്ടാ ശബരീ ധര്മചാരിണീ
അവിടെ നിന്നാണ് നിന്നെ വിട്ട് ഞാൻ അതീവ ദുഃഖത്തോടെ വിലപിച്ചിരുന്നത്; ഈ പമ്പയുടെ തീരത്താണ് ഞാൻ ധർമ്മനിഷ്ഠയായ ശബരിയെ കണ്ടത്.
അത്ര യോജനബാഹുശ്ച കബന്ധോ നിഹതോ മയാ। ദൃശ്യതേഽസൌ ജനസ്ഥാനേ ശ്രീമാന് സീതേ വനസ്പതിഃ
ഇവിടെ തന്നെയാണ് യോജനവ്യാപകമായ കൈകളുള്ള കബന്ധനെ ഞാൻ സംഹരിച്ചത്; അവിടെ ജനസ്ഥാനത്തിൽ, സീതേ, ആ ഭംഗിയുള്ള വൃക്ഷം കാണാം.
ജടായുശ്ച മഹാതേജാസ്തവ ഹേതോര്വിലാസിനി। രാവണേന ഹതോ യത്ര പക്ഷിണാം പ്രവരോ ബലീ
അവിടെ തന്നെയാണ്, മനോഹരിയായ സീതേ, പക്ഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനും ശക്തനും ആയ ജടായുവിനെ, നിന്റെ കാരണത്താൽ, രാവണൻ കൊല്ലിയത്.
ഖരശ്ച നിഹതോ യത്ര ദൂഷണശ്ച നിപാതിതഃ। ത്രിശിരാശ്ച മഹാവീര്യോ മയാ ബാണൈരജിഹ്മഗൈഃ
അവിടെ തന്നെയാണ് ഖരനും ദൂഷണനും എന്റെ കൈവശം വീണത്; മഹാശക്തനായ ത്രിശിരസിനെ ഞാൻ നേരെപോയ അമ്പുകൾകൊണ്ട് വീഴ്ത്തിയതും അവിടെ തന്നെയാണ്.
ഏതത് തദാശ്രമപദമസ്മാകം വരവര്ണിനി। പര്ണശാലാ തഥാ ചിത്രാ ദൃശ്യതേ ശുഭദര്ശനേ
ഇതാണ്, മനോഹരിയായവളേ, നമ്മുടെ അശ്രമം; ഇതാ, കാണൂ, ആ മനോഹരമായ ഇലകുടിരയും.
യത്ര ത്വം രാക്ഷസേന്ദ്രേണ രാവണേന ഹൃതാ ബലാത്। ഏഷാ ഗോദാവരീ രമ്യാ പ്രസന്നസലിലാ ശുഭാ
ഇവിടെയാണ്, സീതേ, രാക്ഷസാധിപനായ രാവണൻ നിന്നെ ബലാൽ കൊണ്ടുപോയത്; ഇതാണ് ആ മനോഹരവും ശുദ്ധവും പുണ്യവുമായ ഗോദാവരി നദി.
അഗസ്ത്യസ്യാശ്രമശ്ചൈവ ദൃശ്യതേ കദലീവൃതഃ। ദീപ്തശ്ചൈവാശ്രമേ ഹ്യേഷ സുതീക്ഷ്ണസ്യ മഹാത്മനഃ
ഇവിടെ കദളിപ്പഴങ്ങൾ ചുറ്റിയ അഗസ്ത്യന്റെ അശ്രമം കാണാം; ഇതാ, മഹാത്മാവായ സുതീക്ഷ്ണൻ ഈ അശ്രമത്തിൽ വസിക്കുന്നു.
ദൃശ്യതേ ചൈവ വൈദേഹി ശരഭങ്ഗാശ്രമോ മഹാന്। ഉപയാതഃ സഹസ്രാക്ഷോ യത്ര ശക്രഃ പുരംദരഃ
ഇവിടെ തന്നെയാണ്, വൈദേഹി, മഹത്തായ ശരഭംഗന്റെ അശ്രമം; ഇവിടെ തന്നെയാണ് ആയിരം കണ്ണുള്ള ഇന്ദ്രൻ ഒരിക്കൽ എത്തിയതും.
അസ്മിന് ദേശേ മഹാകായോ വിരാധോ നിഹതോ മയാ। ഏതേ തേ താപസാ ദേവി ദൃശ്യന്തേ തനുമധ്യമേ
ഈ പ്രദേശത്താണ് വലിയ ശരീരമുള്ള വിരാധനെ ഞാൻ സംഹരിച്ചത്; ഇതാ, സുന്ദരിയായ സീതേ, ആ തപസ്സുകാരെ കാണാം.
അത്രിഃ കുലപതിര്യത്ര സൂര്യവൈശ്വാനരോപമഃ। അത്ര സീതേ ത്വയാ ദൃഷ്ടാ താപസീ ധര്മചാരിണീ
ഇവിടെ തന്നെയാണ് തന്റെ വംശത്തിന്റെ മുഖ്യനായ, സൂര്യനും അഗ്നിയുമെപ്പോലെയുള്ള പ്രകാശമുള്ള അത്രി; ഇവിടെ തന്നെയാണ്, സീതേ, നീ ധർമ്മനിഷ്ഠയായ ഒരു തപസ്സിനിയെ കണ്ടത്.
അസൌ സുതനു ശൈലേന്ദ്രശ്ചിത്രകൂടഃ പ്രകാശതേ। അത്ര മാം കൈകയീപുത്രഃ പ്രസാദയിതുമാഗതഃ
അവിടെ, സുന്ദരിയായവളേ, മലകളുടെ രാജാവായ ചിത്രകൂടം ദൂരത്ത് പ്രകാശിക്കുന്നു; ഇവിടെ തന്നെയാണ് കൈകേയിയുടെ മകൻ എന്നെ മനസ്സിലാക്കാൻ വന്നത്.
ഏഷാ സാ യമുനാ രമ്യാ ദൃശ്യതേ ചിത്രകാനനാ। ഭരദ്വാജാശ്രമഃ ശ്രീമാന് ദൃശ്യതേ ചൈഷ മൈഥിലി
ഇതാ, മനോഹരമായ കാടുകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട യമുനാ നദി; ഇതാ, മൈഥിലി, ഭരദ്വാജന്റെ ഭംഗിയുള്ള അശ്രമവും കാണാം.
ഇയം ച ദൃശ്യതേ ഗങ്ഗാ പുണ്യാ ത്രിപഥഗാ നദീ। നാനാദ്വിജഗണാകീര്ണാ സമ്പ്രപുഷ്പിതകാനനാ
ഇവിടെയാണ്, വിവിധ പക്ഷികൾ നിറഞ്ഞു, പൂക്കളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട കാടുകൾ ചുറ്റിയ, പുണ്യമുള്ള ഗംഗാ നദി കാണുന്നത്.
ശൃങ്ഗവേരപുരം ചൈതദ് ഗുഹോ യത്ര സഖാ മമ। ഏഷാ സാ ദൃശ്യതേ സീതേ സരയൂര്യൂപമാലിനീ
ഇതാണ് ശ്രംഗവേരപുരം, എന്റെ സുഹൃത്തായ ഗുഹൻ താമസിക്കുന്ന സ്ഥലം; ഇതാ, സീതേ, തീരങ്ങൾ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്ന സരയൂ നദിയും കാണാം.
ഏഷാ സാ ദൃശ്യതേ സീതേ രാജധാനീ പിതുര്മമ। അയോധ്യാം കുരു വൈദേഹി പ്രണാമം പുനരാഗതാ
ഇവിടെയാണ്, സീതേ, എന്റെ അച്ഛന്റെ രാജധാനി കാണുന്നത്; വീണ്ടും എത്തുമ്പോൾ അയോധ്യയ്ക്ക് നമസ്കരിക്കൂ, വൈദേഹി.
തതസ്തേ വാനരാഃ സര്വേ രാക്ഷസാഃ സവിഭീഷണാഃ। ഉത്പത്യോത്പത്യ സംഹൃഷ്ടാസ്താം പുരീം ദദൃശുസ്തദാ
അതിനുശേഷം എല്ലാ വാനരരും, വിഭീഷണനോടൊപ്പം രാക്ഷസന്മാരും, ആവേശത്തോടെ വീണ്ടും വീണ്ടും ചാടിക്കൊണ്ട് ആ നഗരത്തെ സന്തോഷത്തോടെ കണ്ടു.
തതസ്തു താം പാണ്ഡുരഹര്മ്യമാലിനീം വിശാലകക്ഷ്യാം ഗജവാജിഭിര്വൃതാമ്। പുരീമപശ്യന് പ്ലവഗാഃ സരാക്ഷസാഃ പുരീം മഹേന്ദ്രസ്യ യഥാമരാവതീമ്
അപ്പോൾ കുരങ്ങുകളും എല്ലാ രാക്ഷസന്മാരും ആ നഗരം കണ്ടു; വെളുത്ത കൊട്ടാരങ്ങൾ അലങ്കരിച്ച, വിശാലമായ, ആനകളും കുതിരകളും ചുറ്റപ്പെട്ട, മഹേന്ദ്രന്റെ അമരാവതിപോലുള്ള നഗരം.
thumb|ചതുര്വിംശത്യധികശതതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ചതുര്വിംശത്യധികശതതമഃ സര്ഗഃ ॥൬-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ യുദ്ധകാണ്ഡത്തിലെ നൂറിനിരുപത്തിനാലാമത്തെ സർഗ്ഗം കേൾക്കൂ.
പൂര്ണേ ചതുര്ദശേ വര്ഷേ പഞ്ചമ്യാം ലക്ഷ്മണാഗ്രജഃ। ഭരദ്വാജാശ്രമം പ്രാപ്യ വവന്ദേ നിയതോ മുനിമ്
പതിനാലു വർഷം പൂർത്തിയായ അഞ്ചാം ദിവസം ലക്ഷ്മണന്റെ മൂത്ത സഹോദരനായ രാമൻ ഭരദ്വാജമുനിയുടെ ആശ്രമത്തിലെത്തി, ആ മുനിയെ വിനയത്തോടെ വണങ്ങി.
സോഽപൃച്ഛദഭിവാദ്യൈനം ഭരദ്വാജം തപോധനമ്। ശൃണോഷി കച്ചിദ് ഭഗവന് സുഭിക്ഷാനാമയം പുരേ। കച്ചിത് സ യുക്തോ ഭരതോ ജീവന്ത്യപി ച മാതരഃ
അവനെ വണങ്ങി രാമൻ തപസ്സിൽ സമ്പന്നനായ ഭരദ്വാജനോട് ചോദിച്ചു: 'ഭഗവനേ, നഗരത്തിൽ എല്ലാവർക്കും സമൃദ്ധിയും ആരോഗ്യവും ഉണ്ടോ? ഭരതൻ സുഖമായിരിക്കുന്നു, എന്റെ അമ്മമാർ എല്ലാവരും ജീവിച്ചിരിക്കുന്നുവോ?'
ഏവമുക്തസ്തു രാമേണ ഭരദ്വാജോ മഹാമുനിഃ। പ്രത്യുവാച രഘുശ്രേഷ്ഠം സ്മിതപൂര്വം പ്രഹൃഷ്ടവത്
രാമൻ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചതിനുശേഷം മഹാമുനിയായ ഭരദ്വാജൻ സന്തോഷത്തോടെ ചിരിച്ച് രഘുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനോടു മറുപടി പറഞ്ഞു.
ആജ്ഞാവശത്വേ ഭരതോ ജടിലസ്ത്വാം പ്രതീക്ഷതേ। പാദുകേ തേ പുരസ്കൃത്യ സര്വം ച കുശലം ഗൃഹേ
'ഭരതൻ, ആജ്ഞയെ അനുസരിച്ച്, ജടയിട്ട് നിന്നെ കാത്തിരിക്കുന്നു; അവൻ നിന്റെ പാദുകകൾ മുന്നിൽ വെച്ചിരിക്കുന്നു; വീട്ടിൽ എല്ലാം നല്ല നിലയിലാണ്.'
ത്വാം പുരാ ചീരവസനം പ്രവിശന്തം മഹാവനമ്। സ്ത്രീതൃതീയം ച്യുതം രാജ്യാദ് ധര്മകാമം ച കേവലമ്
'മുന്പ് ഞാൻ നിന്നെ ചീരുടുത്ത്, മഹാവനത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നത് കണ്ടു; സ്ത്രീയുടെ കാരണത്താൽ മൂന്നാമതും രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ട്, നീ ധർമ്മത്തിൽ മാത്രം മനസ്സോടെയുള്ളവനായി.'
പദാതിം ത്യക്തസര്വസ്വം പിതൃനിര്ദേശകാരിണമ്। സര്വഭോഗൈഃ പരിത്യക്തം സ്വര്ഗച്യുതമിവാമരമ്
'നടന്നു, എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, പിതാവിന്റെ ആജ്ഞ പാലിച്ച്, എല്ലാ സൗഖ്യങ്ങളും വെടിഞ്ഞ്, സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് വീണ ദേവനെപ്പോലെ ആയിരുന്നു.'
ദൃഷ്ട്വാ തു കരുണാപൂര്വം മമാസീത് സമിതിംജയ। കൈകേയീവചനേ യുക്തം വന്യമൂലഫലാശിനമ്
'അപ്പോൾ നിന്നെ അങ്ങനെ കണ്ടപ്പോൾ, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവനേ, എന്റെ മനസ്സ് കരുണയാൽ നിറഞ്ഞു; കൈകേയിയുടെ വാക്ക് അനുസരിച്ച്, കാടിലെ കിഴങ്ങും പഴവും മാത്രം കഴിച്ചു ജീവിച്ചിരുന്നുവല്ലോ.'
സാമ്പ്രതം തു സമൃദ്ധാര്ഥം സമിത്രഗണബാന്ധവമ്। സമീക്ഷ്യ വിജിതാരിം ച മമാഭൂത് പ്രീതിരുത്തമാ
'പക്ഷേ, ഇപ്പോൾ നിന്നെ സമൃദ്ധിയോടെയും, സുഹൃത്തുക്കളും ബന്ധുക്കളും കൂടെ, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച് കാണുമ്പോൾ എനിക്ക് അതിയായ സന്തോഷം ഉണ്ടാകുന്നു.'
സര്വം ച സുഖദുഃഖം തേ വിദിതം മമ രാഘവ। യത് ത്വയാ വിപുലം പ്രാപ്തം ജനസ്ഥാനനിവാസിനാ
'നിന്റെ എല്ലാ സുഖദുഃഖങ്ങളും എനിക്ക് അറിയാം, രാഘവാ; ജനസ്ഥാനത്തിൽ താമസിച്ചവന്റെ കൈയിൽ നിന്നു നീ അനുഭവിച്ച എല്ലാ കഷ്ടങ്ങളും അറിയാം.'
ബ്രാഹ്മണാര്ഥേ നിയുക്തസ്യ രക്ഷതഃ സര്വതാപസാന്। രാവണേന ഹൃതാ ഭാര്യാ ബഭൂവേയമനിന്ദിതാ
'ബ്രാഹ്മണരുടെ കാര്യത്തിൽ ഞാൻ ഏർപ്പെട്ട്, എല്ലാ മുനിമാരെയും രക്ഷിക്കുമ്പോൾ, രാവണൻ എന്റെ പാപരഹിതയായ ഭാര്യയെ അപഹരിച്ചു.'