സമുത്തിഷ്ഠന്തു തേ സര്വേ ഹതാ യേ യുധി രാക്ഷസൈഃ। ഋക്ഷാശ്ച സഹ ഗോപുച്ഛൈര്നികൃത്താനനബാഹവഃ
യുദ്ധത്തിൽ രാക്ഷസന്മാരാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടവരും മുഖവും കൈകളും നഷ്ടപ്പെട്ട കരടികളും വാനരന്മാരും എല്ലാം വീണ്ടും എഴുന്നേൽക്കട്ടെ.
നീരുജോ നിര്വ്രണാശ്ചൈവ സമ്പന്നബലപൌരുഷാഃ। സമുത്ഥാസ്യന്തി ഹരയഃ സുപ്താ നിദ്രാക്ഷയേ യഥാ
വാനരന്മാർ രോഗമില്ലാതെ, പരിക്കില്ലാതെ, ശക്തിയും ധൈര്യവും നിറഞ്ഞവരായി ഉറക്കം തീർന്നതുപോലെ എഴുന്നേൽക്കും.
സുഹൃദ്ഭിര്ബാന്ധവൈശ്ചൈവ ജ്ഞാതിഭിഃ സ്വജനേന ച। സര്വ ഏവ സമേഷ്യന്തി സംയുക്താഃ പരയാ മുദാ
സുഹൃത്തുക്കളും ബന്ധുക്കളും ജ്ഞാതികളും സ്വന്തം കുടുംബവും എല്ലാവരും പരമാനന്ദത്തോടെ വീണ്ടും ഒന്നിച്ച് ചേരും.
അകാലേ പുഷ്പശബലാഃ ഫലവന്തശ്ച പാദപാഃ। ഭവിഷ്യന്തി മഹേഷ്വാസ നദ്യശ്ച സലിലായുതാഃ
മഹാബാണധാരി, വൃക്ഷങ്ങൾക്കു കാലമല്ലാതെ തന്നെ പൂക്കളും പഴങ്ങളും ഉണ്ടാകും; നദികൾ വെള്ളംകൊണ്ടു നിറയും.
സവ്രണൈഃ പ്രഥമം ഗാത്രൈരിദാനീം നിര്വ്രണൈഃ സമൈഃ। തതഃ സമുത്ഥിതാഃ സര്വേ സുപ്ത്വേവ ഹരിസത്തമാഃ
ആദ്യത്തിൽ പരുക്കുകളോടെ ആയിരുന്ന ഹരികളിപ്പട, ഇപ്പോൾ പരുക്കുകളൊന്നുമില്ലാതെ, ഉറക്കത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റതുപോലെ എഴുന്നേറ്റു.
ബഭൂവുര്വാനരാഃ സര്വേ കിം ത്വേതദിതി വിസ്മിതാഃ। കാകുത്സ്ഥം പരിപൂര്ണാര്ഥം ദൃഷ്ട്വാ സര്വേ സുരോത്തമാഃ
എല്ലാ വാനരന്മാരും 'ഇത് എന്താണെന്നു?' എന്ന അത്ഭുതത്തോടെ, കാകുത്സ്ഥനും ദേവന്മാരും ലക്ഷ്യം നേടിയതും കണ്ടു.
അബ്രുവന് പരമപ്രീതാഃ സ്തുത്വാ രാമം സലക്ഷ്മണമ്। ഗച്ഛായോധ്യാമിതോ രാജന് വിസര്ജയ ച വാനരാന്
പരമാനന്ദത്തോടെ രാമനെയും ലക്ഷ്മണനെയും സ്തുതിച്ച്, അവർ പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, ഇപ്പോൾ അയോധ്യയിലേക്കു പോകൂ; വാനരന്മാരെ വിടുതല് ചെയ്യൂ.'
മൈഥിലീം സാന്ത്വയസ്വൈനാമനുരക്താം യശസ്വിനീമ്। ഭ്രാതരം ഭരതം പശ്യ ത്വച്ഛോകാദ് വ്രതചാരിണമ്
നിന്റെ ഭക്തിയും പ്രശസ്തയുമായ മൈഥിലിയെ ആശ്വസിപ്പിക്കൂ; നിന്റെ ദുഃഖത്തിൽ വ്രതം പാലിക്കുന്ന സഹോദരൻ ഭാരതനെ കാണൂ.
ശത്രുഘ്നം ച മഹാത്മാനം മാതൄഃ സര്വാഃ പരംതപ। അഭിഷേചയ ചാത്മാനം പൌരാന് ഗത്വാ പ്രഹര്ഷയ
മഹാത്മാവായ ശത്രുഘ്നനെയും എല്ലാ മാതാക്കളെയും കാണൂ, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവനേ; തിരിച്ച് ചെന്നു രാജ്യം ഏറ്റെടുത്തു നഗരവാസികളെ സന്തോഷിപ്പിക്കൂ.
ഏവമുക്ത്വാ സഹസ്രാക്ഷോ രാമം സൌമിത്രിണാ സഹ। വിമാനൈഃ സൂര്യസംകാശൈര്യയൌ ഹൃഷ്ടഃ സുരൈഃ സഹ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം ആയിരം കണ്ണുള്ളവൻ, രാമനും സൗമിത്രിയും ദേവന്മാരോടൊപ്പം സൂര്യനുപോലെയുള്ള വിമാനങ്ങളിൽ സന്തോഷത്തോടെ പോയി.
അഭിവാദ്യ ച കാകുത്സ്ഥഃ സര്വാംസ്താംസ്ത്രിദശോത്തമാന്। ലക്ഷ്മണേന സഹ ഭ്രാത്രാ വാസമാജ്ഞാപയത് തദാ
അപ്പോൾ കാകുത്സ്ഥൻ സഹോദരനായ ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം എല്ലാ ഉത്തമദേവന്മാരെയും വന്ദിച്ചു, അവർക്കു താമസത്തിനായി ആജ്ഞ നൽകി.
തതസ്തു സാ ലക്ഷ്മണരാമപാലിതാ മഹാചമൂര്ഹൃഷ്ടജനാ യശസ്വിനീ। ശ്രിയാ ജ്വലന്തീ വിരരാജ സര്വതോ നിശാ പ്രണീതേവ ഹി ശീതരശ്മിനാ
അതിനുശേഷം ലക്ഷ്മണനും രാമനും കാവലിരുന്ന മഹാസൈന്യം, സന്തോഷം നിറഞ്ഞവരും, മഹത്വത്തിൽ പ്രകാശിച്ച്, ചന്ദ്രന്റെ തണുത്ത കിരണങ്ങൾ കൊണ്ട് പ്രകാശമുള്ള രാത്രിപോലെ എല്ലാടും ഭംഗിയായി തിളങ്ങി.
thumb|ഏകവിംശത്യധികശതതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ഏകവിംശത്യധികശതതമഃ സര്ഗഃ ॥൬-
ശ്രീമദ് വാല്മീകി രാമായണത്തിലെ യുദ്ധകാണ്ഡത്തിലെ നൂറിരുപത്തൊന്നാമത്തെ സര്ഗം കേൾക്കട്ടെ.
താം രാത്രിമുഷിതം രാമം സുഖോദിതമരിംദമമ്। അബ്രവീത് പ്രാഞ്ജലിര്വാക്യം ജയം പൃഷ്ട്വാ വിഭീഷണഃ
ആ രാത്രി കടന്നതിനു ശേഷം, ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്ന രാമൻ സന്തോഷത്തോടെ ഉണർന്നപ്പോൾ, വിഭീഷണൻ കൈകൂപ്പി ജയാശംസിച്ചു സംസാരിച്ചു.
സ്നാനാനി ചാങ്ഗരാഗാണി വസ്ത്രാണ്യാഭരണാനി ച। ചന്ദനാനി ച മാല്യാനി ദിവ്യാനി വിവിധാനി ച
കുളികൾക്കും ദേഹത്തിന് അർപ്പിക്കാനുള്ള സുഗന്ധങ്ങൾക്കും വസ്ത്രങ്ങൾക്കും ആഭരണങ്ങൾക്കും ചന്ദനത്തിനും വിവിധ ദിവ്യമാലകൾക്കും എല്ലാം ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്.
അലംകാരവിദശ്ചൈതാ നാര്യഃ പദ്മനിഭേക്ഷണാഃ। ഉപസ്ഥിതാസ്ത്വാം വിധിവത് സ്നാപയിഷ്യന്തി രാഘവ
അലങ്കാരകലയിൽ നിപുണരായ, താമരപ്പൂക്കണ്ണുകളുള്ള ഈ സ്ത്രീകൾ ഇവിടെ സന്നദ്ധരായി നിന്നു, നിനക്കു യുക്തമായ രീതിയിൽ കുളിപ്പിക്കും, രാഘവ.
ഏവമുക്തസ്തു കാകുത്സ്ഥഃ പ്രത്യുവാച വിഭീഷണമ്। ഹരീന് സുഗ്രീവമുഖ്യാംസ്ത്വം സ്നാനേനോപനിമന്ത്രയ
ഇങ്ങനെ വിഭീഷണൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ കാകുത്സ്ഥൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'സുഗ്രീവനും പ്രധാന വാനരന്മാരെയും കുളിക്കാനായി ക്ഷണിക്കൂ.'
സ തു താമ്യതി ധര്മാത്മാ മമ ഹേതോഃ സുഖോചിതഃ। സുകുമാരോ മഹാബാഹുര്ഭരതഃ സത്യസംശ്രയഃ
എന്റെ കാരണത്താൽ സുഖജീവിതത്തിന് ആലവായ, സത്യനിഷ്ഠനും മഹാബാഹുവുമായ എന്റെ സഹോദരൻ ഭാരതൻ ഇപ്പോൾ ദു:ഖിക്കുന്നു.
തം വിനാ കൈകയീപുത്രം ഭരതം ധര്മചാരിണമ്। ന മേ സ്നാനം ബഹു മതം വസ്ത്രാണ്യാഭരണാനി ച
കൈകേയിയുടെ മകനായ, ധർമ്മനിഷ്ഠനായ ഭാരതൻ ഇല്ലാതെ എനിക്ക് കുളിയും വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും ഒന്നും വിലയില്ല.
ഏതത് പശ്യ യഥാ ക്ഷിപ്രം പ്രതിഗച്ഛാമ താം പുരീമ്। അയോധ്യാം ഗച്ഛതോ ഹ്യേഷ പന്ഥാഃ പരമദുര്ഗമഃ
നാം അതി വേഗം ആ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങാൻ ഒരുക്കങ്ങൾ ചെയ്യണം; അയോധ്യയിലേക്കുള്ള വഴി യാത്രക്കാർക്ക് വളരെ കഠിനമാണ്.
ഏവമുക്തസ്തു കാകുത്സ്ഥം പ്രത്യുവാച വിഭീഷണഃ। അഹ്നാ ത്വാം പ്രാപയിഷ്യാമി താം പുരീം പാര്ഥിവാത്മജ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, വിഭീഷണൻ കാകുത്സ്ഥനോടു പറഞ്ഞു: രാജകുമാരാ, ഞാൻ ഒരു ദിവസംകൊണ്ട് നിന്നെ ആ നഗരത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാം.
പുഷ്പകം നാമ ഭദ്രം തേ വിമാനം സൂര്യസംനിഭമ്। മമ ഭ്രാതുഃ കുബേരസ്യ രാവണേന ബലീയസാ
ഇവിടെയുണ്ട്, പുഷ്പകം എന്ന പേരിൽ സൂര്യനെപ്പോലെയുള്ള ഭദ്രമായ ആകാശരഥം. എന്റെ സഹോദരനായ രാവണൻ, ശക്തനായവൻ, യുദ്ധത്തിൽ കുബേരനിൽ നിന്ന് അതിനെ പിടിച്ചെടുത്തതാണ്.
ഹൃതം നിര്ജിത്യ സംഗ്രാമേ കാമഗം ദിവ്യമുത്തമമ്। ത്വദര്ഥം പാലിതം ചേദം തിഷ്ഠത്യതുലവിക്രമ
യുദ്ധത്തിൽ കുബേരനെ ജയിച്ച ശേഷം രാവണൻ ഈ ദിവ്യമായ, ഇഷ്ടംപോലെ പോകുന്ന ഉത്തമമായ രഥം പിടിച്ചെടുത്തു. അതിനെ ഞാൻ നിന്റെ കാരണത്താൽ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു, അതുല്യശക്തിയുള്ളവനേ.
തദിദം മേഘസംകാശം വിമാനമിഹ തിഷ്ഠതി। യേന യാസ്യസി യാനേന ത്വമയോധ്യാം ഗതജ്വരഃ
ഇവിടെ മേഘംപോലെയുള്ള ഈ രഥം നില്ക്കുന്നു. ഇതിൽ കയറി നീ അയോധ്യയിലേക്ക് എല്ലാ ദുഃഖവും വിട്ട് പോകാം.
അഹം തേ യദ്യനുഗ്രാഹ്യോ യദി സ്മരസി മേ ഗുണാന്। വസ താവദിഹ പ്രാജ്ഞ യദ്യസ്തി മയി സൌഹൃദമ്
ഞാൻ നിന്റെ അനുഗ്രഹത്തിന് യോഗ്യനാണെങ്കിൽ, നീ എന്റെ ഗുണങ്ങൾ ഓർക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, ജ്ഞാനിയേ, എന്നോട് സൗഹൃദം ഉണ്ടെങ്കിൽ, കുറേ നാൾ ഇവിടെ തന്നെ താമസിക്കണം.
ലക്ഷ്മണേന സഹ ഭ്രാത്രാ വൈദേഹ്യാ ഭാര്യയാ സഹ। അര്ചിതഃ സര്വകാമൈസ്ത്വം തതോ രാമ ഗമിഷ്യസി
ലക്ഷ്മണനും വൈദേഹിയും കൂടെ നിന്നെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റി ആദരിച്ചശേഷം, രാമാ, നീ യാത്രതിരിക്കാം.
പ്രീതിയുക്തസ്യ വിഹിതാം സസൈന്യഃ സസുഹൃദ്ഗണഃ। സത്ക്രിയാം രാമ മേ താവദ് ഗൃഹാണ ത്വം മയോദ്യതാമ്
എന്റെ സൈന്യത്തോടും സുഹൃത്തുക്കളോടും കൂടെ ഞാൻ സ്നേഹത്തോടെ ഒരുക്കിയ ആദരവു നീ സ്വീകരിക്കണം, രാമാ.
പ്രണയാദ് ബഹുമാനാച്ച സൌഹാര്ദേന ച രാഘവ। പ്രസാദയാമി പ്രേഷ്യോഽഹം ന ഖല്വാജ്ഞാപയാമി തേ
സ്നേഹത്താലും ആദരത്താലും സൗഹൃദത്താലും ഞാൻ നിന്നോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു, രാഘവാ. ഞാൻ നിന്റെ ദാസനാണ്, നിർബന്ധിപ്പിക്കാൻ വരില്ല.
ഏവമുക്തസ്തതോ രാമഃ പ്രത്യുവാച വിഭീഷണമ്। രക്ഷസാം വാനരാണാം ച സര്വേഷാമേവ ശൃണ്വതാമ്
ഇങ്ങനെ വിഭീഷണൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, രാമൻ എല്ലാ രാക്ഷസന്മാരും വാനരന്മാരും കേൾക്കുന്നവണ്ണം വിഭീഷണനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു:
പൂജിതോഽസ്മി ത്വയാ വീര സാചിവ്യേന പരേണ ച। സര്വാത്മനാ ച ചേഷ്ടാഭിഃ സൌഹാര്ദേന പരേണ ച
വീരാ, നീ എന്നെ പരമമായ സഹായത്താലും എല്ലാ ശ്രമത്താലും ഉന്നതമായ സൗഹൃദത്താലും ആദരിച്ചു.