ഏവമുക്തോ മഹേന്ദ്രേണ പ്രസന്നേന മഹാത്മനാ। സുപ്രസന്നമനാ ഹൃഷ്ടോ വചനം പ്രാഹ രാഘവഃ
മഹാത്മാവായ മഹേന്ദ്രൻ ഇങ്ങനെ സ്നേഹപൂർവ്വം ചോദിച്ചപ്പോൾ, രാഘവൻ വളരെ സന്തോഷത്തോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
യദി പ്രീതിഃ സമുത്പന്നാ മയി തേ വിബുധേശ്വര। വക്ഷ്യാമി കുരു മേ സത്യം വചനം വദതാം വര
ദേവന്മാരുടെ അധിപതിയായോ, എന്റെ കാര്യത്തിൽ നിനക്ക് സന്തോഷം ഉണ്ടെങ്കിൽ, ഞാൻ പറയാം — വാക്ക് പാലിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായോ, എന്നെ സത്യമായി അനുഗ്രഹിക്കണം.
മമ ഹേതോഃ പരാക്രാന്താ യേ ഗതാ യമസാദനമ്। തേ സര്വേ ജീവിതം പ്രാപ്യ സമുത്തിഷ്ഠന്തു വാനരാഃ
എന്റെ കാരണത്താൽ യമലോകത്തിലേക്ക് പോയ ധൈര്യശാലികൾ എല്ലാം വീണ്ടും ജീവൻ ലഭിച്ച് എഴുന്നേൽക്കട്ടെ.
മത്കൃതേ വിപ്രയുക്താ യേ പുത്രൈര്ദാരൈശ്ച വാനരാഃ। താന് പ്രീതമനസഃ സര്വാന് ദ്രഷ്ടുമിച്ഛാമി മാനദ
എന്റെ കാരണത്താൽ മക്കളിൽ നിന്നും ഭാര്യമാരിൽ നിന്നും വേർപെട്ട വാനരന്മാരെ ഞാൻ സന്തോഷത്തോടെ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, മഹാനുഗ്രഹം നൽകുന്നവനേ.
വിക്രാന്താശ്ചാപി ശൂരാശ്ച ന മൃത്യും ഗണയന്തി ച। കൃതയത്നാ വിപന്നാശ്ച ജീവയൈതാന് പുരംദര
മരണത്തെ ഭയപ്പെടാതെ ധൈര്യത്തോടെ പോരാടിയവരും പരിശ്രമിച്ചിട്ടും വീണവരുമായ വാനരന്മാരെ, പുരന്ദരനേ, നീ വീണ്ടും ജീവിപ്പിക്കണം.
മത്പ്രിയേഷ്വഭിരക്താശ്ച ന മൃത്യും ഗണയന്തി യേ। ത്വത്പ്രസാദാത് സമേയുസ്തേ വരമേതമഹം വൃണേ
എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവരെ സ്നേഹിച്ചവരും മരണത്തെ പേടിക്കാത്തവരും, നിന്റെ അനുഗ്രഹത്തിൽ വീണ്ടും ഒന്നാകട്ടെ — ഇതാണ് ഞാൻ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന വരം.
നീരുജോ നിര്വ്രണാംശ്ചൈവ സമ്പന്നബലപൌരുഷാന്। ഗോലാങ്ഗൂലാംസ്തഥര്ക്ഷാംശ്ച ദ്രഷ്ടുമിച്ഛാമി മാനദ
ശക്തിയും ധൈര്യവും നിറഞ്ഞ, രോഗമില്ലാത്ത, പരിക്കില്ലാത്ത വാനരന്മാരെയും കരടികളെയും ഞാൻ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, മഹത്വം നൽകുന്നവനേ.
അകാലേ ചാപി പുഷ്പാണി മൂലാനി ച ഫലാനി ച। നദ്യശ്ച വിമലാസ്തത്ര തിഷ്ഠേയുര്യത്ര വാനരാഃ
വാനരന്മാർ എവിടെയുണ്ടായാലും, അവിടെ കാലാതീതമായി പുഷ്പങ്ങളും കിഴങ്ങുകളും പഴങ്ങളും ലഭിക്കണം, ശുദ്ധമായ നദികളും ഒഴുകണം.
ശ്രുത്വാ തു വചനം തസ്യ രാഘവസ്യ മഹാത്മനഃ। മഹേന്ദ്രഃ പ്രത്യുവാചേദം വചനം പ്രീതിസംയുതമ്
മഹാത്മാവായ രാഘവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട മഹേന്ദ്രൻ, സ്നേഹപൂർവ്വം ഇങ്ങനെ മറുപടി പറഞ്ഞു.
മഹാനയം വരസ്താത യസ്ത്വയോക്തോ രഘൂത്തമ। ദ്വിര്മയാ നോക്തപൂര്വം ച തസ്മാദേതദ് ഭവിഷ്യതി
രഘുവംശത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, നീ ചോദിച്ച ഈ വരം മഹത്തായതാണ്; ഞാൻ ഇതുപോലൊരു വരം രണ്ടുതവണ ഒരിക്കലും നൽകിയിട്ടില്ല, അതിനാൽ ഇത് സംഭവിക്കും.
സമുത്തിഷ്ഠന്തു തേ സര്വേ ഹതാ യേ യുധി രാക്ഷസൈഃ। ഋക്ഷാശ്ച സഹ ഗോപുച്ഛൈര്നികൃത്താനനബാഹവഃ
യുദ്ധത്തിൽ രാക്ഷസന്മാരാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടവരും മുഖവും കൈകളും നഷ്ടപ്പെട്ട കരടികളും വാനരന്മാരും എല്ലാം വീണ്ടും എഴുന്നേൽക്കട്ടെ.
നീരുജോ നിര്വ്രണാശ്ചൈവ സമ്പന്നബലപൌരുഷാഃ। സമുത്ഥാസ്യന്തി ഹരയഃ സുപ്താ നിദ്രാക്ഷയേ യഥാ
വാനരന്മാർ രോഗമില്ലാതെ, പരിക്കില്ലാതെ, ശക്തിയും ധൈര്യവും നിറഞ്ഞവരായി ഉറക്കം തീർന്നതുപോലെ എഴുന്നേൽക്കും.
സുഹൃദ്ഭിര്ബാന്ധവൈശ്ചൈവ ജ്ഞാതിഭിഃ സ്വജനേന ച। സര്വ ഏവ സമേഷ്യന്തി സംയുക്താഃ പരയാ മുദാ
സുഹൃത്തുക്കളും ബന്ധുക്കളും ജ്ഞാതികളും സ്വന്തം കുടുംബവും എല്ലാവരും പരമാനന്ദത്തോടെ വീണ്ടും ഒന്നിച്ച് ചേരും.
അകാലേ പുഷ്പശബലാഃ ഫലവന്തശ്ച പാദപാഃ। ഭവിഷ്യന്തി മഹേഷ്വാസ നദ്യശ്ച സലിലായുതാഃ
മഹാബാണധാരി, വൃക്ഷങ്ങൾക്കു കാലമല്ലാതെ തന്നെ പൂക്കളും പഴങ്ങളും ഉണ്ടാകും; നദികൾ വെള്ളംകൊണ്ടു നിറയും.
സവ്രണൈഃ പ്രഥമം ഗാത്രൈരിദാനീം നിര്വ്രണൈഃ സമൈഃ। തതഃ സമുത്ഥിതാഃ സര്വേ സുപ്ത്വേവ ഹരിസത്തമാഃ
ആദ്യത്തിൽ പരുക്കുകളോടെ ആയിരുന്ന ഹരികളിപ്പട, ഇപ്പോൾ പരുക്കുകളൊന്നുമില്ലാതെ, ഉറക്കത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റതുപോലെ എഴുന്നേറ്റു.
ബഭൂവുര്വാനരാഃ സര്വേ കിം ത്വേതദിതി വിസ്മിതാഃ। കാകുത്സ്ഥം പരിപൂര്ണാര്ഥം ദൃഷ്ട്വാ സര്വേ സുരോത്തമാഃ
എല്ലാ വാനരന്മാരും 'ഇത് എന്താണെന്നു?' എന്ന അത്ഭുതത്തോടെ, കാകുത്സ്ഥനും ദേവന്മാരും ലക്ഷ്യം നേടിയതും കണ്ടു.
അബ്രുവന് പരമപ്രീതാഃ സ്തുത്വാ രാമം സലക്ഷ്മണമ്। ഗച്ഛായോധ്യാമിതോ രാജന് വിസര്ജയ ച വാനരാന്
പരമാനന്ദത്തോടെ രാമനെയും ലക്ഷ്മണനെയും സ്തുതിച്ച്, അവർ പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, ഇപ്പോൾ അയോധ്യയിലേക്കു പോകൂ; വാനരന്മാരെ വിടുതല് ചെയ്യൂ.'
മൈഥിലീം സാന്ത്വയസ്വൈനാമനുരക്താം യശസ്വിനീമ്। ഭ്രാതരം ഭരതം പശ്യ ത്വച്ഛോകാദ് വ്രതചാരിണമ്
നിന്റെ ഭക്തിയും പ്രശസ്തയുമായ മൈഥിലിയെ ആശ്വസിപ്പിക്കൂ; നിന്റെ ദുഃഖത്തിൽ വ്രതം പാലിക്കുന്ന സഹോദരൻ ഭാരതനെ കാണൂ.
ശത്രുഘ്നം ച മഹാത്മാനം മാതൄഃ സര്വാഃ പരംതപ। അഭിഷേചയ ചാത്മാനം പൌരാന് ഗത്വാ പ്രഹര്ഷയ
മഹാത്മാവായ ശത്രുഘ്നനെയും എല്ലാ മാതാക്കളെയും കാണൂ, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവനേ; തിരിച്ച് ചെന്നു രാജ്യം ഏറ്റെടുത്തു നഗരവാസികളെ സന്തോഷിപ്പിക്കൂ.
ഏവമുക്ത്വാ സഹസ്രാക്ഷോ രാമം സൌമിത്രിണാ സഹ। വിമാനൈഃ സൂര്യസംകാശൈര്യയൌ ഹൃഷ്ടഃ സുരൈഃ സഹ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം ആയിരം കണ്ണുള്ളവൻ, രാമനും സൗമിത്രിയും ദേവന്മാരോടൊപ്പം സൂര്യനുപോലെയുള്ള വിമാനങ്ങളിൽ സന്തോഷത്തോടെ പോയി.
അഭിവാദ്യ ച കാകുത്സ്ഥഃ സര്വാംസ്താംസ്ത്രിദശോത്തമാന്। ലക്ഷ്മണേന സഹ ഭ്രാത്രാ വാസമാജ്ഞാപയത് തദാ
അപ്പോൾ കാകുത്സ്ഥൻ സഹോദരനായ ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം എല്ലാ ഉത്തമദേവന്മാരെയും വന്ദിച്ചു, അവർക്കു താമസത്തിനായി ആജ്ഞ നൽകി.
തതസ്തു സാ ലക്ഷ്മണരാമപാലിതാ മഹാചമൂര്ഹൃഷ്ടജനാ യശസ്വിനീ। ശ്രിയാ ജ്വലന്തീ വിരരാജ സര്വതോ നിശാ പ്രണീതേവ ഹി ശീതരശ്മിനാ
അതിനുശേഷം ലക്ഷ്മണനും രാമനും കാവലിരുന്ന മഹാസൈന്യം, സന്തോഷം നിറഞ്ഞവരും, മഹത്വത്തിൽ പ്രകാശിച്ച്, ചന്ദ്രന്റെ തണുത്ത കിരണങ്ങൾ കൊണ്ട് പ്രകാശമുള്ള രാത്രിപോലെ എല്ലാടും ഭംഗിയായി തിളങ്ങി.
thumb|ഏകവിംശത്യധികശതതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ഏകവിംശത്യധികശതതമഃ സര്ഗഃ ॥൬-
ശ്രീമദ് വാല്മീകി രാമായണത്തിലെ യുദ്ധകാണ്ഡത്തിലെ നൂറിരുപത്തൊന്നാമത്തെ സര്ഗം കേൾക്കട്ടെ.
താം രാത്രിമുഷിതം രാമം സുഖോദിതമരിംദമമ്। അബ്രവീത് പ്രാഞ്ജലിര്വാക്യം ജയം പൃഷ്ട്വാ വിഭീഷണഃ
ആ രാത്രി കടന്നതിനു ശേഷം, ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്ന രാമൻ സന്തോഷത്തോടെ ഉണർന്നപ്പോൾ, വിഭീഷണൻ കൈകൂപ്പി ജയാശംസിച്ചു സംസാരിച്ചു.
സ്നാനാനി ചാങ്ഗരാഗാണി വസ്ത്രാണ്യാഭരണാനി ച। ചന്ദനാനി ച മാല്യാനി ദിവ്യാനി വിവിധാനി ച
കുളികൾക്കും ദേഹത്തിന് അർപ്പിക്കാനുള്ള സുഗന്ധങ്ങൾക്കും വസ്ത്രങ്ങൾക്കും ആഭരണങ്ങൾക്കും ചന്ദനത്തിനും വിവിധ ദിവ്യമാലകൾക്കും എല്ലാം ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്.
അലംകാരവിദശ്ചൈതാ നാര്യഃ പദ്മനിഭേക്ഷണാഃ। ഉപസ്ഥിതാസ്ത്വാം വിധിവത് സ്നാപയിഷ്യന്തി രാഘവ
അലങ്കാരകലയിൽ നിപുണരായ, താമരപ്പൂക്കണ്ണുകളുള്ള ഈ സ്ത്രീകൾ ഇവിടെ സന്നദ്ധരായി നിന്നു, നിനക്കു യുക്തമായ രീതിയിൽ കുളിപ്പിക്കും, രാഘവ.
ഏവമുക്തസ്തു കാകുത്സ്ഥഃ പ്രത്യുവാച വിഭീഷണമ്। ഹരീന് സുഗ്രീവമുഖ്യാംസ്ത്വം സ്നാനേനോപനിമന്ത്രയ
ഇങ്ങനെ വിഭീഷണൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ കാകുത്സ്ഥൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'സുഗ്രീവനും പ്രധാന വാനരന്മാരെയും കുളിക്കാനായി ക്ഷണിക്കൂ.'
സ തു താമ്യതി ധര്മാത്മാ മമ ഹേതോഃ സുഖോചിതഃ। സുകുമാരോ മഹാബാഹുര്ഭരതഃ സത്യസംശ്രയഃ
എന്റെ കാരണത്താൽ സുഖജീവിതത്തിന് ആലവായ, സത്യനിഷ്ഠനും മഹാബാഹുവുമായ എന്റെ സഹോദരൻ ഭാരതൻ ഇപ്പോൾ ദു:ഖിക്കുന്നു.
തം വിനാ കൈകയീപുത്രം ഭരതം ധര്മചാരിണമ്। ന മേ സ്നാനം ബഹു മതം വസ്ത്രാണ്യാഭരണാനി ച
കൈകേയിയുടെ മകനായ, ധർമ്മനിഷ്ഠനായ ഭാരതൻ ഇല്ലാതെ എനിക്ക് കുളിയും വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും ഒന്നും വിലയില്ല.
ഏതത് പശ്യ യഥാ ക്ഷിപ്രം പ്രതിഗച്ഛാമ താം പുരീമ്। അയോധ്യാം ഗച്ഛതോ ഹ്യേഷ പന്ഥാഃ പരമദുര്ഗമഃ
നാം അതി വേഗം ആ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങാൻ ഒരുക്കങ്ങൾ ചെയ്യണം; അയോധ്യയിലേക്കുള്ള വഴി യാത്രക്കാർക്ക് വളരെ കഠിനമാണ്.