ഇന്ദ്രലോകം ഗതഃ ശ്രീമാംസ്ത്വയാ പുത്രേണ താരിതഃ। ലക്ഷ്മണേന സഹ ഭ്രാത്രാ ത്വമേനമഭിവാദയ
ഇദ്ദേഹം ഇന്ദ്രലോകത്തിലെത്തിയിരിക്കുന്നു, മഹത്വവും തേജസ്സും ഉള്ളവനായി; നീയും ലക്ഷ്മണനും ചേർന്ന് അച്ഛനോടു വന്ദനം ചെയ്യണം.
മഹാദേവവചഃ ശ്രുത്വാ രാഘവഃ സഹലക്ഷ്മണഃ। വിമാനശിഖരസ്ഥസ്യ പ്രണാമമകരോത് പിതുഃ
മഹാദേവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാഘവനും ലക്ഷ്മണനും ദിവ്യവിമാനത്തിൽ നില്ക്കുന്ന അച്ഛനോട് നമസ്കരിച്ചു.
ദീപ്യമാനം സ്വയാ ലക്ഷ്മ്യാ വിരജോഽമ്ബരധാരിണമ്। ലക്ഷ്മണേന സഹ ഭ്രാത്രാ ദദര്ശ പിതരം പ്രഭുഃ
സ്വന്തം തേജസ്സിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന, പാപരഹിതനും ദിവ്യവസ്ത്രം ധരിച്ചും നില്ക്കുന്ന അച്ഛനേ, ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം രാമൻ കണ്ടു.
ഹര്ഷേണ മഹതാഽഽവിഷ്ടോ വിമാനസ്ഥോ മഹീപതിഃ। പ്രാണൈഃ പ്രിയതരം ദൃഷ്ട്വാ പുത്രം ദശരഥസ്തദാ
ദിവ്യവിമാനത്തിൽ നില്ക്കുന്ന മഹാരാജാവ്, ജീവനെക്കാൾ പ്രിയപ്പെട്ട മകനായ രാമനെ കണ്ടപ്പോൾ അതിയായ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു.
ആരോപ്യാങ്കേ മഹാബാഹുര്വരാസനഗതഃ പ്രഭുഃ। ബാഹുഭ്യാം സമ്പരിഷ്വജ്യ തതോ വാക്യം സമാദദേ
മഹാബാഹുവായ പ്രഭു, മനോഹരമായ ഇരിപ്പിടത്തിൽ ഇരുന്നു, രാമനെ തനിക്കു മടിയിൽ ഇരുത്തി, ഇരുകൈകളാൽ അണച്ച്, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ന മേ സ്വര്ഗോ ബഹു മതഃ സമ്മാനശ്ച സുരര്ഷഭൈഃ। ത്വയാ രാമ വിഹീനസ്യ സത്യം പ്രതിശൃണോമി തേ
രാമാ, നിന്നെ വിട്ട് ഞാൻ സ്വർഗ്ഗത്തെയും ദേവന്മാരുടെ ആദരവിനെയും വലിയതായിട്ട് കരുതുന്നില്ല; ഇതാണ് സത്യം, ഞാൻ നിന്നോട് ഉറപ്പായി പറയുന്നു.
അദ്യ ത്വാം നിഹതാമിത്രം ദൃഷ്ട്വാ സമ്പൂര്ണമാനസമ്। നിസ്തീര്ണവനവാസം ച പ്രീതിരാസീത് പരാ മമ
ഇന്ന് നീ ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച്, മനസ്സ് നിറഞ്ഞതായും, വനവാസം അവസാനിപ്പിച്ചതായും കണ്ടപ്പോൾ, എനിക്ക് അതിയായ സന്തോഷം ലഭിച്ചു.
കൈകേയ്യാ യാനി ചോക്താനി വാക്യാനി വദതാം വര। തവ പ്രവ്രാജനാര്ഥാനി സ്ഥിതാനി ഹൃദയേ മമ
വചനങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, കൈകേയി പറഞ്ഞ, നിന്നെ വനവാസത്തിലേക്ക് അയയ്ക്കാനായിരുന്ന ആ വാക്കുകൾ ഇന്നും എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
ത്വാം തു ദൃഷ്ട്വാ കുശലിനം പരിഷ്വജ്യ സലക്ഷ്മണമ്। അദ്യ ദുഃഖാദ് വിമുക്തോഽസ്മി നീഹാരാദിവ ഭാസ്കരഃ
ഇപ്പോൾ, നീയും ലക്ഷ്മണനും സുരക്ഷിതരായി എന്നെ അണച്ച് കാണുമ്പോൾ, ഞാൻ ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായി, മൂടൽമഞ്ഞിൽ നിന്ന് സൂര്യൻ പുറത്തുവരുന്നതുപോലെ ആകുന്നു.
താരിതോഽഹം ത്വയാ പുത്ര സുപുത്രേണ മഹാത്മനാ। അഷ്ടാവക്രേണ ധര്മാത്മാ കഹോലോ ബ്രാഹ്മണോ യഥാ
മഹാത്മാവായ നല്ല മകനായ നീ എന്നെ രക്ഷിച്ചു; അഷ്ടാവക്രൻ ധാർമ്മികനായ ബ്രാഹ്മണൻ കഹോളനെ രക്ഷിച്ചതുപോലെ.
ഇദാനീം ച വിജാനാമി യഥാ സൌമ്യ സുരേശ്വരൈഃ। വധാര്ഥം രാവണസ്യേഹ വിഹിതം പുരുഷോത്തമമ്
സൗമ്യനേ, ഇപ്പോൾ എനിക്ക് മനസ്സിലായി, ദേവന്മാരുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം രാവണനെ സംഹരിക്കാൻ പുരുഷോത്തമനായി നീ ഇവിടെ വന്നതാണെന്ന്.
സിദ്ധാര്ഥാ ഖലു കൌസല്യാ യാ ത്വാം രാമ ഗൃഹം ഗതമ്। വനാന്നിവൃത്തം സംഹൃഷ്ടാ ദ്രക്ഷ്യതേ ശത്രുസൂദനമ്
കൗസല്യക്ക് സത്യത്തിൽ എല്ലാ ആശംസകളും നിറവേറുന്നു, രാമാ, കാരണം നീ കാടിൽ നിന്നു മടങ്ങി വീട്ടിലെത്തുന്ന ശത്രുനാശകനായ നിന്നെ അവൾ സന്തോഷത്തോടെ കാണും.
സിദ്ധാര്ഥാഃ ഖലു തേ രാമ നരാ യേ ത്വാം പുരീം ഗതമ്। രാജ്യേ ചൈവാഭിഷിക്തം ച ദ്രക്ഷ്യന്തേ വസുധാധിപമ്
രാമാ, ആ പുരിയിൽ പ്രവേശിച്ച് രാജാവായി അഭിഷേകം ലഭിച്ച ഭൂമിയുടെ അധിപതിയായ നിന്നെ കാണുന്ന പുരുഷന്മാർക്കും സത്യത്തിൽ ഭാഗ്യം ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു.
അനുരക്തേന ബലിനാ ശുചിനാ ധര്മചാരിണാ। ഇച്ഛേയം ത്വാമഹം ദ്രഷ്ടും ഭരതേന സമാഗതമ്
ഭക്തിയുള്ളവനും ബലവാനുമായും ശുദ്ധനും ധർമ്മനിഷ്ഠനുമായ ഭരതനോടൊപ്പം നിന്നെ ഞാൻ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ചതുര്ദശ സമാഃ സൌമ്യ വനേ നിര്യാതിതാസ്ത്വയാ। വസതാ സീതയാ സാര്ധം മത്പ്രീത്യാ ലക്ഷ്മണേന ച
സൗമ്യ, നീ സീതയോടൊപ്പം, എന്റെ സന്തോഷത്തിനായി ലക്ഷ്മണനോടും കൂടെ, പത്തു നാലു വർഷം കാട്ടിൽ കഴിയുകയും ആ വർഷങ്ങൾ നീ തീർത്തുമാറ്റുകയും ചെയ്തു.
നിവൃത്തവനവാസോഽസി പ്രതിജ്ഞാ പൂരിതാ ത്വയാ। രാവണം ച രണേ ഹത്വാ ദേവതാഃ പരിതോഷിതാഃ
നീ കാട്ടുവാസം അവസാനിപ്പിച്ചു, വാഗ്ദാനം പാലിച്ചു, യുദ്ധത്തിൽ രാവണനെ സംഹരിച്ചു, ദേവന്മാരെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു.
കൃതം കര്മ യശഃ ശ്ലാഘ്യം പ്രാപ്തം തേ ശത്രുസൂദന। ഭ്രാതൃഭിഃ സഹ രാജ്യസ്ഥോ ദീര്ഘമായുരവാപ്നുഹി
നിന്റെ കര്മ്മം പൂർത്തിയായി, നിന്റെ കീർത്തി പ്രശംസനീയമാണ്, ശത്രുനാശകനായ നീ അതിനെ നേടുകയും ചെയ്തു; സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം നീ രാജസിംഹാസനത്തിൽ ദീർഘായുസ് അനുഭവിക്കട്ടെ.
ഇതി ബ്രുവാണം രാജാനം രാമഃ പ്രാഞ്ജലിരബ്രവീത്। കുരു പ്രസാദം ധര്മജ്ഞ കൈകയ്യാ ഭരതസ്യ ച
രാജാവു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, രാമൻ കൈകൂപ്പി പറഞ്ഞു: ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനേ, ദയവായി കൈകേയിക്കും ഭരതനും അനുഗ്രഹം നൽകണമേ.
സപുത്രാം ത്വാം ത്യജാമീതി യദുക്താ കൈകയീ ത്വയാ। സ ശാപഃ കൈകയീം ഘോരഃ സപുത്രാം ന സ്പൃശേത് പ്രഭോ
പ്രഭോ, 'നിനക്കും മകനായും ഞാൻ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു' എന്ന് നീ കൈകേയിക്ക് ഉച്ചരിച്ച ആ ശാപം, കൈകേയിയെയും അവളുടെ മകനെയും സ്പർശിക്കരുത്.
തഥേതി സ മഹാരാജോ രാമമുക്ത്വാ കൃതാഞ്ജലിമ്। ലക്ഷ്മണം ച പരിഷ്വജ്യ പുനര്വാക്യമുവാച ഹ
അങ്ങനെ മഹാരാജാവ് 'അങ്ങനെ തന്നെ' എന്നു പറഞ്ഞ് കൈകൂപ്പിയിരുന്ന രാമനെ വിട്ടു, പിന്നെ ലക്ഷ്മണനെ അണഞ്ഞ് വീണ്ടും വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
രാമം ശുശ്രൂഷതാ ഭക്ത്യാ വൈദേഹ്യാ സഹ സീതയാ। കൃതാ മമ മഹാപ്രീതിഃ പ്രാപ്തം ധര്മഫലം ച തേ
ഭക്തിയോടെ സീതയോടൊപ്പം രാമനെ സേവിച്ചതിലൂടെ നീ എന്നെ വലിയ സന്തോഷത്തിലാക്കിയിരിക്കുന്നു, നീ ധർമ്മഫലം നേടിയിരിക്കുന്നു.
ധര്മം പ്രാപ്സ്യസി ധര്മജ്ഞ യശശ്ച വിപുലം ഭുവി। രാമേ പ്രസന്നേ സ്വര്ഗം ച മഹിമാനം തഥോത്തമമ്
ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനേ, നീ ധർമ്മവും ഭൂമിയിൽ വലിയ കീർത്തിയും നേടും; രാമൻ സന്തോഷവാനാകുമ്പോൾ സ്വർഗ്ഗവും ഉന്നതമായ മഹത്വവും ലഭിക്കും.
രാമം ശുശ്രൂഷ ഭദ്രം തേ സുമിത്രാനന്ദവര്ധന। രാമഃ സര്വസ്യ ലോകസ്യ ഹിതേഷ്വഭിരതഃ സദാ
സുമിത്രയുടെ സന്തോഷം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവനേ, നിനക്ക് ഭദ്രം ഉണ്ടാകട്ടെ; രാമനെ സേവിക്കൂ, രാമൻ എല്ലായ്പ്പോഴും ലോകത്തിന്റെ ക്ഷേമത്തിൽ ആസ്വാദനമുണ്ട്.
ഏതേ സേന്ദ്രാസ്ത്രയോ ലോകാഃ സിദ്ധാശ്ച പരമര്ഷയഃ। അഭിവാദ്യ മഹാത്മാനമര്ചന്തി പുരുഷോത്തമമ്
ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം ഈ മൂന്ന് ലോകങ്ങളും, സിദ്ധന്മാരും മഹർഷികളും, മഹാത്മാവായ പുരുഷോത്തമനോട് വന്ദനം ചെയ്ത് ആദരിക്കുന്നു.
ഏതത് തദുക്തമവ്യക്തമക്ഷരം ബ്രഹ്മസമ്മിതമ്। ദേവാനാം ഹൃദയം സൌമ്യ ഗുഹ്യം രാമഃ പരംതപഃ
ഇതാണ് ദേവന്മാരുടെ ഹൃദയമായ, പരമരഹസ്യമായ, അവ്യക്തവും അക്ഷരവുമായ ബ്രഹ്മസമ്മതമായ ഉപദേശം, രാമൻ, ശത്രുനാശകൻ, ഇതിന്റെ ഉടമയാണ്.
അവാപ്തധര്മാചരണം യശശ്ച വിപുലം ത്വയാ। ഏവം ശുശ്രൂഷതാവ്യഗ്രം വൈദേഹ്യാ സഹ സീതയാ
സീതയോടൊപ്പം നീ ശ്രദ്ധയോടെ സേവനം ചെയ്തതിലൂടെ നീ ധർമ്മാനുഷ്ഠാനവും വലിയ കീർത്തിയും നേടിയിരിക്കുന്നു.
ഇത്യുക്ത്വാ ലക്ഷ്മണം രാജാ സ്നുഷാം ബദ്ധാഞ്ജലിം സ്ഥിതാമ്। പുത്രീത്യാഭാഷ്യ മധുരം ശനൈരേനാമുവാച ഹ
അങ്ങനെ രാജാവ് ലക്ഷ്മണനോട് പറഞ്ഞശേഷം, കൈകൂപ്പി നിന്ന മരുമകളോട് 'മകളേ' എന്നു വിളിച്ച് മധുരമായി സാവധാനം സംസാരിച്ചു.
കര്തവ്യോ ന തു വൈദേഹി മന്യുസ്ത്യാഗമിമം പ്രതി। രാമേണേദം വിശുദ്ധ്യര്ഥം കൃതം വൈ ത്വദ്ധിതൈഷിണാ
വൈദേഹി, ഈ ഉപേക്ഷത്തെക്കുറിച്ച് നീ കോപം കൊള്ളേണ്ടതില്ല; നിന്റെ ശുദ്ധിക്കായും നിന്റെ ഭാവിപ്രയോജനത്തിനായുമാണ് രാമൻ ഇത് ചെയ്തത്.
സുദുഷ്കരമിദം പുത്രി തവ ചാരിത്രലക്ഷണമ്। കൃതം യത് തേഽന്യനാരീണാം യശോ ഹ്യഭിഭവിഷ്യതി
മകളേ, ഇതുപോലൊരു ആചാരശുദ്ധി അനുഷ്ഠിക്കുന്നത് വളരെ ദുഷ്കരമാണ്; നീ ചെയ്തതു മറ്റെല്ലാ സ്ത്രീകളുടെയും കീർത്തിയെ മറികടക്കും.
ന ത്വം കാമം സമാധേയാ ഭര്തൃശുശ്രൂഷണം പ്രതി। അവശ്യം തു മയാ വാച്യമേഷ തേ ദൈവതം പരമ്
ഭർത്താവിനെ സേവിക്കേണ്ടതിനെക്കുറിച്ച് നിന്നെ ഉപദേശിക്കേണ്ട ആവശ്യമില്ലെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ഇതു പറയേണ്ടതുണ്ട് — ഭർത്താവാണ് നിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ദൈവം.