താമാദായ സുമഞ്ജൂഷാമായസീം യത്ര തദ്ധനുഃ। സുരോപമം തേ ജനകമൂചുര്നൃപതിമന്ത്രിണഃ
അവിടെ വില്ല് സൂക്ഷിച്ചിരുന്ന ആ ഇരുമ്പ് പെട്ടി എടുത്ത്, ദേവന്മാരെപ്പോലെയുള്ള മന്ത്രിമാർ രാജാവ് ജനകനെ സമീപിച്ചു പറഞ്ഞു.
ഇദം ധനുര്വരം രാജന് പൂജിതം സര്വരാജഭിഃ। മിഥിലാധിപ രാജേന്ദ്ര ദര്ശനീയം യദീച്ഛസി
'രാജാവേ, ഇതാണ് എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും ആദരിച്ച അത്യുത്തമമായ വില്ല്. മിഥിലാപതി, മഹാരാജാവേ, നിങ്ങൾക്ക് ആഗ്രഹമുണ്ടെങ്കിൽ ഇതു കാണൂ.'
തേഷാം നൃപോ വചഃ ശ്രുത്വാ കൃതാഞ്ജലിരഭാഷത। വിശ്വാമിത്രം മഹാത്മാനം താവുഭൌ രാമലക്ഷ്മണൌ
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, രാജാവ് കയ്യുയർത്തി, മഹാത്മാവായ വിശ്വാമിത്രനോടും രാമനും ലക്ഷ്മണനും അഭിമുഖമായി പറഞ്ഞു.
ഇദം ധനുര്വരം ബ്രഹ്മഞ്ജനകൈരഭിപൂജിതമ്। രാജഭിശ്ച മഹാവീര്യൈരശക്തൈഃ പൂരിതം തദാ
'ബ്രാഹ്മണനേ, ഈ ഉത്തമവില്ല് ജനകർ ആദരിക്കുകയും, മഹാശക്തിയുള്ള രാജാക്കന്മാർ അന്നേരം വലിക്കാൻ കഴിയാതിരിക്കുകയും ചെയ്തു.'
നൈതത് സുരഗണാഃ സര്വേ സാസുരാ ന ച രാക്ഷസാഃ। ഗന്ധര്വയക്ഷപ്രവരാഃ സകിന്നരമഹോരഗാഃ
'ദേവന്മാരോ, അസുരന്മാരോ, രാക്ഷസന്മാരോ, ഗന്ധർവന്മാരോ, യക്ഷന്മാരോ, കിന്നരന്മാരോ, മഹാസർപ്പന്മാരോ, ഇവരിൽ ആരും ഈ വില്ല് വലിക്കാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല.'
ക്വ ഗതിര്മാനുഷാണാം ച ധനുഷോഽസ്യ പ്രപൂരണേ। ആരോപണേ സമായോഗേ വേപനേ തോലനേ തഥാ
'മനുഷ്യർക്കു ഈ വില്ല് വലിക്കാനോ, വില്ല് അണിയാനോ, വളയ്ക്കാനോ, ഉയർത്താനോ കഴിയുമോ?'
തദേതദ് ധനുഷാം ശ്രേഷ്ഠമാനീതം മുനിപുംഗവ। ദര്ശയൈതന്മഹാഭാഗ അനയോ രാജപുത്രയോഃ
'മുനിശ്രേഷ്ഠനേ, വില്ലുകളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ഇത് കൊണ്ടുവന്നിരിക്കുന്നു. ഭാഗ്യവാനേ, ഈ രാജപുത്രന്മാർക്ക് ഇത് കാണിക്കൂ.'
വിശ്വാമിത്രഃ സരാമസ്തു ശ്രുത്വാ ജനകഭാഷിതമ്। വത്സ രാമ ധനുഃ പശ്യ ഇതി രാഘവമബ്രവീത്
ജനകന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട വിശ്വാമിത്രൻ രാമനോട് പറഞ്ഞു: 'മകനേ രാമാ, ഈ വില്ല് നോക്കൂ.'
മഹര്ഷേര്വചനാദ് രാമോ യത്ര തിഷ്ഠതി തദ്ധനുഃ। മഞ്ജൂഷാം താമപാവൃത്യ ദൃഷ്ട്വാ ധനുരഥാബ്രവീത്
മഹർഷിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം രാമൻ വില്ല് ഉണ്ടായിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് ചെന്നു. പെട്ടി തുറന്ന് വില്ല് കണ്ടു, പിന്നെ സംസാരിച്ചു.
ഇദം ധനുര്വരം ദിവ്യം സംസ്പൃശാമീഹ പാണിനാ। യത്നവാംശ്ച ഭവിഷ്യാമി തോലനേ പൂരണേഽപി വാ
'ഈ ദിവ്യവും ഉത്തമവുമായ വില്ല് ഞാൻ എന്റെ കൈകൊണ്ട് സ്പർശിക്കും. ഉയർത്താനും വലിക്കാനും ഞാൻ ശ്രമിക്കും.'
ബാഢമിത്യബ്രവീദ് രാജാ മുനിശ്ച സമഭാഷത। ലീലയാ സ ധനുര്മധ്യേ ജഗ്രാഹ വചനാന്മുനേഃ
രാജാവു് സമ്മതിച്ചു എന്നു പറഞ്ഞു. മുനിയും അതേപോലെ പ്രതികരിച്ചു. മുനിയുടെ വാക്ക് കേട്ടു, അവൻ അത്ഭുതകരമായ ലാളിത്യത്തോടെ അമ്പിന്റെ നടുവിൽ പിടിച്ചു.
പശ്യതാം നൃസഹസ്രാണാം ബഹൂനാം രഘുനന്ദനഃ। ആരോപയത് സ ധര്മാത്മാ സലീലമിവ തദ്ധനുഃ
ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, രഘുവംശത്തിലെ ആ മഹാത്മാവായ രാമൻ, അതു് വെള്ളം പോലെ എളുപ്പത്തിൽ അമ്പ് ചാലിച്ചു.
ആരോപയിത്വാ മൌര്വീം ച പൂരയാമാസ തദ്ധനുഃ। തദ് ബഭഞ്ജ ധനുര്മധ്യേ നരശ്രേഷ്ഠോ മഹായശാഃ
അമ്പ് ചാലിച്ചശേഷം, രാമൻ അതു് പൂർണ്ണമായി വലിച്ചു. അപ്പോൾ ആ മഹാശ്രേഷ്ഠനായ പുരുഷൻ അമ്പിന്റെ നടുവിൽ അതു് പൊട്ടിച്ചു.
തസ്യ ശബ്ദോ മഹാനാസീന്നിര്ഘാതസമനിഃസ്വനഃ। ഭൂമികമ്പശ്ച സുമഹാന് പര്വതസ്യേവ ദീര്യതഃ
അപ്പോൾ അതിൽ നിന്ന് ഒരു മഹാശബ്ദം ഉയർന്നു, ഇടിമുഴക്കത്തിനെപ്പോലെയും, ഒരു പർവ്വതം പിളരുമ്പോലെ ഭൂമി കനത്ത震നത്തിലായി.
നിപേതുശ്ച നരാഃ സര്വേ തേന ശബ്ദേന മോഹിതാഃ। വര്ജയിത്വാ മുനിവരം രാജാനം തൌ ച രാഘവൌ
ആ ശബ്ദം കേട്ട് എല്ലാവരും അത്ഭുതത്തിൽ വീണുപോയി; മുനിശ്രേഷ്ഠനും രാജാവും രാഘവരായ ഇരുവരും ഒഴികെ.
പ്രത്യാശ്വസ്തേ ജനേ തസ്മിന് രാജാ വിഗതസാധ്വസഃ। ഉവാച പ്രാഞ്ജലിര്വാക്യം വാക്യജ്ഞോ മുനിപുംഗവമ്
ആ ആളുകൾ വീണ്ടും മനസ്സുതുറന്നപ്പോൾ, ഭയം മാറിയ രാജാവ് കയ്യൊപ്പിച്ചുകൊണ്ട് വാക്കിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള മുനിശ്രേഷ്ഠനോടു് പറഞ്ഞു.
ഭഗവന് ദൃഷ്ടവീര്യോ മേ രാമോ ദശരഥാത്മജഃ। അത്യദ്ഭുതമചിന്ത്യം ച അതര്കിതമിദം മയാ
ഭഗവൻ, ദശരഥപുത്രനായ രാമന്റെ വീര്യം ഞാൻ കണ്ടു. ഇതെനിക്ക് അത്ഭുതകരവും, ആലോചിക്കാനാകാത്തതും, പ്രതീക്ഷിക്കാത്തതുമാണ്.
ജനകാനാം കുലേ കീര്തിമാഹരിഷ്യതി മേ സുതാ। സീതാ ഭര്താരമാസാദ്യ രാമം ദശരഥാത്മജമ്
എന്റെ മകൾ സീത, ദശരഥപുത്രനായ രാമനെ ഭർത്താവായി ലഭിച്ചാൽ, ജനകകുലത്തിന് മഹത്വം ഉണ്ടാകും.
മമ സത്യാ പ്രതിജ്ഞാ സാ വീര്യശുല്കേതി കൌശിക। സീതാ പ്രാണൈര്ബഹുമതാ ദേയാ രാമായ മേ സുതാ
കൗശികാ, എന്റെ സത്യവാചകം ഇപ്പോൾ സഫലമായി: 'സീതയെ വീര്യംകൊണ്ടു നേടണം.' എന്റെ മകൾ, ജീവനേക്കാൾ പ്രിയമായവൾ, രാമനു് നൽകപ്പെടും.
ഭവതോഽനുമതേ ബ്രഹ്മന് ശീഘ്രം ഗച്ഛന്തു മന്ത്രിണഃ। മമ കൌശിക ഭദ്രം തേ അയോധ്യാം ത്വരിതാ രഥൈഃ
നിങ്ങളുടെ സമ്മതത്തോടുകൂടി, ബ്രാഹ്മണാ, എന്റെ മന്ത്രിമാർ വേഗത്തിൽ രഥത്തിൽ അയോധ്യയിലേക്ക് പോകട്ടെ. കൗശികാ, നിങ്ങൾക്ക് ആശംസകൾ.
രാജാനം പ്രശ്രിതൈര്വാക്യൈരാനയന്തു പുരം മമ। പ്രദാനം വീര്യശുല്കായാഃ കഥയന്തു ച സര്വശഃ
അവർ രാജാവിനെ ആദരപൂർവ്വം വാക്കുകൾ കൊണ്ട് എന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരട്ടെ. വീര്യംകൊണ്ടു നേടപ്പെട്ട എന്റെ മകളുടെ കല്യാണം പൂർണ്ണമായി അറിയിക്കട്ടെ.
മുനിഗുപ്തൌ ച കാകുത്സ്ഥൌ കഥയന്തു നൃപായ വൈ। പ്രീതിയുക്തം തു രാജാനമാനയന്തു സുശീഘ്രഗാഃ
മുനിയുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന കാകുത്ഥവംശജരായ ഇരുവരെയും കുറിച്ചും രാജാവിനോട് പറയട്ടെ. സ്നേഹപൂർവ്വം രാജാവിനെ വേഗത്തിൽ കൊണ്ടുവരട്ടെ.
കൌശികസ്തു തഥേത്യാഹ രാജാ ചാഭാഷ്യ മന്ത്രിണഃ। അയോധ്യാം പ്രേഷയാമാസ ധര്മാത്മാ കൃതശാസനാന്। യഥാവൃത്തം സമാഖ്യാതുമാനേതും ച നൃപം തഥാ
കൗശികൻ 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞു. ധർമ്മനിഷ്ഠനായ രാജാവ് മന്ത്രിമാരെ വിളിച്ചു, സംഭവിച്ചതെല്ലാം അറിയിക്കാനും രാജാവിനെ കൊണ്ടുവരാനും അയോധ്യയിലേക്ക് അയച്ചു.
thumb| അഷ്ടഷഷ്ഠിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ ബാലകാണ്ഡേ അഷ്ടഷഷ്ഠിതമഃ സര്ഗഃ ॥൧-
ശ്രീമദ് വാൽമീകിരാമായണത്തിൽ ബാലകാണ്ഡത്തിലെ അറുപത്തിയെട്ടാമത്തെ സർഗം കേൾക്കുക.
ജനകേന സമാദിഷ്ടാ ദൂതാസ്തേ ക്ലാന്തവാഹനാഃ। ത്രിരാത്രമുഷിതാ മാര്ഗേ തേഽയോധ്യാം പ്രാവിശന് പുരീമ്
ജനകന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, യാത്രയിൽ തളർന്ന വാഹനങ്ങളുമായി, ആ ദൂതന്മാർ മൂന്നു രാത്രികൾ വഴിയിൽ കഴിഞ്ഞ് അയോധ്യ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
തേ രാജവചനാദ് ഗത്വാ രാജവേശ്മ പ്രവേശിതാഃ। ദദൃശുര്ദേവസംകാശം വൃദ്ധം ദശരഥം നൃപമ്
രാജാവിന്റെ കല്പനപ്രകാരം അവർ രാജമന്ദിരത്തിലേക്ക് പോയി, ദേവന്മാരെപ്പോലെയുള്ള, വയസ്സായ ദശരഥനെ കണ്ടു.
ബദ്ധാഞ്ജലിപുടാഃ സര്വേ ദൂതാ വിഗതസാധ്വസാഃ। രാജാനം പ്രശ്രിതം വാക്യമബ്രുവന് മധുരാക്ഷരമ്
എല്ലാ ദൂതന്മാരും ഭയമില്ലാതെ കയ്യൊപ്പിച്ചു രാജാവിനോട് ആദരപൂർവ്വം മധുരമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
മൈഥിലോ ജനകോ രാജാ സാഗ്നിഹോത്രപുരസ്കൃതഃ। മുഹുര്മുഹുര്മധുരയാ സ്നേഹസംരക്തയാ ഗിരാ
മൈഥിലരാജാവായ ജനകൻ, ഹോമാഗ്നിയെ മുൻനിർത്തി, വീണ്ടും വീണ്ടും സ്നേഹപൂർവ്വമായ മധുരവാക്കുകൾ പറഞ്ഞു...
കുശലം ചാവ്യയം ചൈവ സോപാധ്യായപുരോഹിതമ്। ജനകസ്ത്വാം മഹാരാജ പൃച്ഛതേ സപുരഃസരമ്
മഹാരാജാവേ, ജനകൻ തന്റെ ഗുരുക്കന്മാരോടും പുരോഹിതന്മാരോടും കൂടെ ആദ്യം നിങ്ങളുടെ ക്ഷേമവും അക്ഷയസമ്പത്തും അന്വേഷിച്ചിരിക്കുന്നു.
പൃഷ്ട്വാ കുശലമവ്യഗ്രം വൈദേഹോ മിഥിലാധിപഃ। കൌശികാനുമതേ വാക്യം ഭവന്തമിദമബ്രവീത്
നിങ്ങളുടെ ക്ഷേമം മനസ്സിലാക്കി, മിഥിലയുടെ രാജാവായ വൈദേഹൻ, കൗശികന്റെ സമ്മതത്തോടെ, നിങ്ങളോടു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.