സുകൃതം ദുഷ്കൃതം ച ത്വം ഗൃഹീത്വാ സ്വാം ഗതിം ഗതഃ। ആത്മാനമനുശോചാമി ത്വദ്വിനാശേന ദുഃഖിതാമ്
നല്ലതോ ചീത്തയോ ചെയ്തതിന്റെ ഫലമായ് നീ നിന്റെ വഴിയിലേക്കു പോയിരിക്കുന്നു. പക്ഷേ, നിന്നെ നഷ്ടപ്പെട്ട് ദുഃഖത്തിൽ ആഴപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന എനിക്ക് തന്നെയാണ് ഞാൻ ദയയോടെ കരയുന്നത്.
സുഹൃദാം ഹിതകാമാനാം ന ശ്രുതം വചനം ത്വയാ। ഭ്രാതൄണാം ചൈവ കാത്സ്ര്ന്യേന ഹിതമുക്തം ദശാനന
നിന്റെ സ്നേഹിതരും നന്മക്കായി പറഞ്ഞ വാക്കുകളും, സഹോദരന്മാർ മുഴുവൻ പറഞ്ഞ നല്ല ഉപദേശവും, ദശാനന, നീ ഒരിക്കലും കേട്ടില്ല.
ഹേത്വര്ഥയുക്തം വിധിവച്ഛ്രേയസ്കരമദാരുണമ്। വിഭീഷണേനാഭിഹിതം ന കൃതം ഹേതുമത് ത്വയാ
വിവേകത്തോടും കാരണത്തോടുംകൂടി വിധിപരമായും ഉത്തമമായും വിഭീഷണൻ പറഞ്ഞ ഉപദേശം നീ ഒരിക്കലും സ്വീകരിച്ചില്ല.
മാരീചകുമ്ഭകര്ണാഭ്യാം വാക്യം മമ പിതുസ്തഥാ। ന കൃതം വീര്യമത്തേന തസ്യേദം ഫലമീദൃശമ്
മാരീചനും കുംഭകർണ്ണനും എന്റെ അച്ഛനും ഞാനും പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ നീ ശക്തിയുടെ മദത്തിൽ അവഗണിച്ചു; അതിന്റെ ഫലമാണ് ഇതായിരിക്കുന്നത്.
നീലജീമൂതസംകാശ പീതാമ്ബര ശുഭാങ്ഗദ। സ്വഗാത്രാണി വിനിക്ഷിപ്യ കിം ശേഷേ രുധിരാവൃതഃ
നീലമേഘംപോലുള്ള വേഷവും മഞ്ഞ വസ്ത്രവും ഭംഗിയുള്ള ഭുജഭൂഷണവും ധരിച്ചവനേ, നീ നിന്റെ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച് രക്തത്തിൽ കുളിച്ചുകിടക്കുന്നത് എന്തിനാണ്?
പ്രസുപ്ത ഇവ ശോകാര്താം കിം മാം ന പ്രതിഭാഷസേ। മഹാവീര്യസ്യ ദക്ഷസ്യ സംയുഗേഷ്വപലായിനഃ
നീ ഉറങ്ങുന്നതുപോലെ, ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്ന എന്നോട് എന്തുകൊണ്ട് സംസാരിക്കുന്നില്ല? മഹാശക്തനും ധൈര്യശാലിയും യുദ്ധത്തിൽ ഒരിക്കലും പിന്മാറാത്തവനുമാണ് നീ.
യാതുധാനസ്യ ദൌഹിത്രീം കിം മാം ന പ്രതിഭാഷസേ। ഉത്തിഷ്ഠോത്തിഷ്ഠ കിം ശേഷേ നവേ പരിഭവേ കൃതേ
യാതുദാനന്റെ മകളുടെ മകളായ എന്നോട് നീ എന്തുകൊണ്ട് സംസാരിക്കുന്നില്ല? എഴുന്നേല്ക്കൂ, എഴുന്നേല്ക്കൂ! പുതിയ അപമാനം സംഭവിച്ചപ്പോൾ നീ ഇങ്ങനെ കിടക്കുന്നത് എന്തിന്?
അദ്യ വൈ നിര്ഭയാ ലങ്കാം പ്രവിഷ്ടാഃ സൂര്യരശ്മയഃ। യേന സൂദയസേ ശത്രൂന് സമരേ സൂര്യവര്ചസാ
ഇന്ന് സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ ഭയമില്ലാതെ ലങ്കയിൽ കടന്നിരിക്കുന്നു; നീ അതേ പ്രകാശത്താൽ യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിച്ചിരുന്നില്ലേ.
വജ്രം വജ്രധരസ്യേവ സോഽയം തേ സതതാര്ചിതഃ। രണേ ബഹുപ്രഹരണോ ഹേമജാലപരിഷ്കൃതഃ
ഇന്ദ്രന്റെ വജ്രംപോലും നീ എപ്പോഴും ആദരിച്ചിരുന്ന ആ ഗദയും പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള അലയാൽ അലങ്കരിച്ച ആയുധവും ഇപ്പോൾ യുദ്ധഭൂമിയിൽ തകർന്നുകിടക്കുന്നു.
പരിഘോ വ്യവകീര്ണസ്തേ ബാണൈശ്ഛിന്നഃ സഹസ്രധാ। പ്രിയാമിവോപസംഗൃഹ്യ കിം ശേഷേ രണമേദിനീമ്
നിന്റെ ഇരുമ്പ് വടിവാൾ അമ്പുകൾകൊണ്ട് ആയിരം തുണ്ടായി ചിതറിക്കിടക്കുന്നു; പ്രിയപ്പെട്ടവളെ അണക്കുന്നതുപോലെ നീ അതിനെ ചേർത്ത് യുദ്ധഭൂമിയിൽ കിടക്കുന്നത് എന്തിന്?
അപ്രിയാമിവ കസ്മാച്ച മാം നേച്ഛസ്യഭിഭാഷിതുമ്। ധിഗസ്തു ഹൃദയം യസ്യാ മമേദം ന സഹസ്രധാ
നിനക്ക് ഞാൻ ഇഷ്ടമല്ലാത്തവളെപ്പോലെയാണ് എന്നോട് സംസാരിക്കാൻ നീ ആഗ്രഹിക്കാത്തത്? ഈ വേദന ആയിരംപടി സഹിക്കാനാവാത്ത എന്റെ ഹൃദയത്തിന് ലജ്ജയുണ്ടാകട്ടെ.
ത്വയി പഞ്ചത്വമാപന്നേ ഫലതേ ശോകപീഡിതമ്। ഇത്യേവം വിലപന്തീ സാ ബാഷ്പപര്യാകുലേക്ഷണാ
നീ മരിച്ചപ്പോൾ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ അവൾ ഇങ്ങനെ വിലപിച്ചു; കണ്ണുകൾ കണ്ണീരാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു.
സ്നേഹോപസ്കന്നഹൃദയാ തദാ മോഹമുപാഗമത്। കശ്മലാഭിഹതാ സന്നാ ബഭൌ സാ രാവണോരസി
അനുരാഗം നിറഞ്ഞ ഹൃദയത്തോടെ അവൾ അപ്പോൾ ഭ്രമത്തിൽ വീണു; ദു:ഖം പിടിച്ചെടുത്ത അവൾ രാവണന്റെ നെഞ്ചിൽ വീണു.
സംധ്യാനുരക്തേ ജലദേ ദീപ്താ വിദ്യുദിവോജ്ജ്വലാ। തഥാഗതാം സമുത്ഥാപ്യ സപത്ന്യസ്താം ഭൃശാതുരാഃ
സന്ധ്യാവേളയിൽ നിറംപിടിച്ച മഴമേഘത്തിൽ തിളങ്ങുന്ന മിന്നൽപോലെ, അതീവ ദുഃഖിതരായ സഹപത്നികൾ അവളെ ഉയർത്തി.
പര്യവസ്ഥാപയാമാസൂ രുദത്യോ രുദതീം ഭൃശമ്। കിം തേ ന വിദിതാ ദേവി ലോകാനാം സ്ഥിതിരധ്രുവാ
വളരെയധികം കരയുന്ന അവളെ ചുറ്റി സഹപത്നികൾ കൂടി കരഞ്ഞുകൊണ്ട് ആശ്വസിപ്പിച്ചു: 'ദേവി, ലോകത്തിലെ ജീവന്റെ സ്ഥിരത ഇല്ലെന്നത് നിനക്ക് അറിയാമല്ലോ?' എന്ന് പറഞ്ഞു.
ദശാവിഭാഗപര്യായേ രാജ്ഞാം വൈ ചഞ്ചലാഃ ശ്രിയഃ। ഇത്യേവമുച്യമാനാ സാ സശബ്ദം പ്രരുരോദ ഹ
രാജാക്കന്മാരുടെ ഐശ്വര്യം പത്ത് വിധത്തിൽ മാറുന്ന അത്യന്തം ചഞ്ചലമായതാണ്; ഇങ്ങനെ അവർ പറഞ്ഞപ്പോൾ അവൾ ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞുപോയി.
സ്നപയന്തീ തദാസ്രേണ സ്തനൌ വക്ത്രം സുനിര്മലമ്। ഏതസ്മിന്നന്തരേ രാമോ വിഭീഷണമുവാച ഹ
അവൾ കണ്ണീർ കൊണ്ട് തൻറെ മുലകളും ശുദ്ധമായ മുഖവും നനയിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, അപ്പോൾ തന്നെ രാമൻ വിഭീഷണനോട് പറഞ്ഞു.
സംസ്കാരഃ ക്രിയതാം ഭ്രാതുഃ സ്ത്രീഗണഃ പരിസാന്ത്വ്യതാമ്। തമുവാച തതോ ധീമാന് വിഭീഷണ ഇദം വചഃ
നിന്റെ സഹോദരന്റെ സംസ്കാരം നടത്തണം; സ്ത്രീകളെ ആശ്വസിപ്പിക്കണം; അതിനുശേഷം വിവേകശാലിയായ വിഭീഷണൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
വിമൃശ്യ ബുദ്ധ്യാ പ്രശ്രിതം ധര്മാര്ഥസഹിതം ഹിതമ്। ത്യക്തധര്മവ്രതം ക്രൂരം നൃശംസമനൃതം തഥാ
ചിന്തിച്ചുനോക്കിയപ്പോൾ, എന്താണ് ധർമ്മവും നന്മയും ഉളവാക്കുന്നതും എന്നതിനെ ബുദ്ധിയോടെ വിലയിരുത്തിയപ്പോൾ, അവൻ സത്യവും നന്മയും ഉപേക്ഷിച്ചവൻ, ക്രൂരനും ദയയില്ലാത്തവനും കപടനും ആയിരുന്നെന്ന് ഞാൻ മനസ്സിലാക്കുന്നു.
നാഹമര്ഹാമി സംസ്കര്തും പരദാരാഭിമര്ശനമ്। ഭ്രാതൃരൂപോ ഹി മേ ശത്രുരേഷ സര്വാഹിതേ രതഃ
മറ്റൊരാളുടെ ഭാര്യയെ മോഹിച്ചവന്റെ അന്തിമകർമ്മം ചെയ്യാൻ ഞാൻ യോഗ്യനല്ല; അവൻ എന്റെ സഹോദരനാണെങ്കിലും, സകല ദോഷങ്ങളിലും ആസക്തനായ എന്റെ ശത്രുവാണ്.
രാവണോ നാര്ഹതേ പൂജാം പൂജ്യോഽപി ഗുരുഗൌരവാത്। നൃശംസ ഇതി മാം രാമ വക്ഷ്യന്തി മനുജാ ഭുവി
രാവണൻ ആദരിക്കപ്പെടാൻ അർഹനല്ല, മുതിർന്നവനെന്ന നിലയിൽ ആദരിക്കേണ്ടിയിരുന്നാലും; ഭൂമിയിലെ മനുഷ്യർ, രാമാ, എന്നെ ക്രൂരനെന്ന് വിളിക്കും.
ശ്രുത്വാ തസ്യാഗുണാന് സര്വേ വക്ഷ്യന്തി സുകൃതം പുനഃ। തച്ഛ്രുത്വാ പരമപ്രീതോ രാമോ ധര്മഭൃതാം വരഃ
അവന്റെ ദോഷങ്ങൾ കേട്ടാൽ എല്ലാവരും വീണ്ടും എന്റെ നല്ല പ്രവൃത്തികളെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കും; അത് കേട്ട് ധർമ്മത്തിൽ അഗ്രഗണ്യനായ രാമൻ അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു.
വിഭീഷണമുവാചേദം വാക്യജ്ഞം വാക്യകോവിദഃ। തവാപി മേ പ്രിയം കാര്യം ത്വത്പ്രഭാവാന്മയാ ജിതമ്
വാക്പാടവമുള്ള രാമൻ വിവീഷണനോട് പറഞ്ഞു: 'നിനക്കിഷ്ടമായതും എനിക്കുമിഷ്ടമാണ് ചെയ്യേണ്ടത്; നിന്റെ ശക്തിയാൽ ഞാൻ വിജയിച്ചിരിക്കുന്നു.'
അവശ്യം തു ക്ഷമം വാച്യോ മയാ ത്വം രാക്ഷസേശ്വര। അധര്മാനൃതസംയുക്തഃ കാമം ത്വേഷ നിശാചരഃ
എങ്കിലും, രാക്ഷസാധിപതിയായ നീ, ഞാൻ നിന്നോട് ആദരവോടെ സംസാരിക്കേണ്ടതുണ്ട്; ഈ നിശാചരൻ ധർമ്മവിരുദ്ധനും കപടനും ആയിരുന്നെങ്കിലും.
തേജസ്വീ ബലവാഞ്ഛൂരഃ സംഗ്രാമേഷു ച നിത്യശഃ। ശതക്രതുമുഖൈര്ദേവൈഃ ശ്രൂയതേ ന പരാജിതഃ
അവൻ തേജസ്സുള്ളവനും ശക്തിയുള്ളവനും ധീരനുമായിരുന്നു; യുദ്ധത്തിൽ ഇന്ദ്രൻമാരുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ദേവന്മാരാലും തോൽപ്പിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ലെന്ന് കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
മഹാത്മാ ബലസമ്പന്നോ രാവണോ ലോകരാവണഃ। മരണാന്താനി വൈരാണി നിര്വൃത്തം നഃ പ്രയോജനമ്
മഹാത്മാവും ശക്തിസമ്പന്നനും ലോകങ്ങളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനുമായ രാവണൻ; മരണത്തോടെ വൈരങ്ങൾ അവസാനിക്കുന്നു; നമ്മുടെ ലക്ഷ്യം പൂർത്തിയായി.
ക്രിയതാമസ്യ സംസ്കാരോ മമാപ്യേഷ യഥാ തവ। ത്വത്സകാശാന്മഹാബാഹോ സംസ്കാരം വിധിപൂര്വകമ്
അവന്റെ അന്തിമകർമ്മം ചെയ്യട്ടെ, നീയോ ഞാനോ ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ തന്നെ; മഹാബാഹുവായ നീ തന്നെ ആചാരപ്രകാരം ഈ കര്മ്മം നടത്തണം.
ക്ഷിപ്രമര്ഹതി ധര്മേണ ത്വം യശോഭാഗ് ഭവിഷ്യസി। രാഘവസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ ത്വരമാണോ വിഭീഷണഃ
നീ ഉടൻ തന്നെ ധർമ്മാനുസൃതമായി കര്മ്മം നടത്തണം; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ നീ പ്രശസ്തനാകും; രാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് വിവീഷണൻ അതിനായി ത്വരിച്ചു.
സംസ്കാരയിതുമാരേഭേ ഭ്രാതരം രാവണം ഹതമ്। സ പ്രവിശ്യ പുരീം ലങ്കാം രാക്ഷസേന്ദ്രോ വിഭീഷണഃ
വിവീഷണൻ, രാക്ഷസാധിപൻ, തന്റെ സഹോദരനായ രാവണന്റെ അന്തിമകർമ്മം നടത്താൻ തുടങ്ങി; അവൻ ലങ്കാനഗരിയിൽ പ്രവേശിച്ചു.
രാവണസ്യാഗ്നിഹോത്രം തു നിര്യാപയതി സത്വരമ്। ശകടാന് ദാരുരൂപാണി അഗ്നീന് വൈ യാജകാംസ്തഥാ
അവൻ വേഗത്തിൽ രാവണന്റെ ഹോമകുണ്ഡവും, മരക്കൊച്ചകളും, അഗ്നികളും, യാജകരെയും പുറത്താക്കി.