കാന്തിശ്രീദ്യുതിഭിസ്തുല്യമിന്ദുപദ്മദിവാകരൈഃ। കിരീടകൂടോജ്ജ്വലിതം താമ്രാസ്യം ദീപ്തകുണ്ഡലമ്
ചന്ദ്രനും താമരയും സൂര്യനും പോലെയുള്ള കാന്തിയും ഭാസുരതയും ഉള്ളത്; മുകളിൽ കിരീടം തിളങ്ങുന്നതും, ചെമ്പ് നിറമുള്ള മുഖവും, ദീപ്തമായ കുണ്ഡലങ്ങളും ഉള്ളത്—
മദവ്യാകുലലോലാക്ഷം ഭൂത്വാ യത്പാനഭൂമിഷു। വിവിധസ്രഗ്ധരം ചാരു വല്ഗുസ്മിതകഥം ശുഭമ്
മദത്തിൽ കണ്ണുകൾ ഉരുണ്ടു കറങ്ങുന്നതും, മദ്യശാലകളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നതും, വിവിധപുഷ്പമാലകൾ അണിഞ്ഞതും, മനോഹരമായ മൃദുസ്മിതവും മധുരമായ സംസാരവും ഉള്ളതും—
തദേവാദ്യ തവൈവം ഹി വക്ത്രം ന ഭ്രാജതേ പ്രഭോ। രാമസായകനിര്ഭിന്നം രക്തം രുധിരവിസ്രവൈഃ
ഇപ്പോഴിതാ, പ്രഭോ, നിന്റെ അതേ മുഖം ഇന്നിവിടെ അങ്ങനെ തിളങ്ങുന്നില്ല; രാമന്റെ അമ്പുകൾ കുത്തി, രക്തം ഒഴുകി ചിതറിക്കിടക്കുന്നു.
വിശീര്ണമേദോമസ്തിഷ്കം രൂക്ഷം സ്യന്ദനരേണുഭിഃ। ഹാ പശ്ചിമാ മേ സമ്പ്രാപ്താ ദശാ വൈധവ്യദായിനീ
നിന്റെ മാംസവും മസ്തിഷ്കവും തകർന്നുപോയി, രഥത്തിന്റെ പൊടിയിൽ കരിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അയ്യോ, എന്റെ അവസാന അവസ്ഥ, വിധവയായ ദു:ഖം വന്നെത്തിയിരിക്കുന്നു.
യാ മയാഽഽസീന്ന സമ്ബുദ്ധാ കദാചിദപി മന്ദയാ। പിതാ ദാനവരാജോ മേ ഭര്താ മേ രാക്ഷസേശ്വരഃ
ഞാൻ എപ്പോഴും അജ്ഞാനിയായിരുന്നുവെന്ന് എനിക്ക് ഇപ്പോൾ മനസ്സാകുന്നു. എന്റെ അച്ഛൻ ദാനവരാജാവായിരുന്നു, ഭർത്താവ് രാക്ഷസന്മാരുടെ രാജാവായിരുന്നു എന്നത് ഞാൻ ഒരിക്കലും മനസ്സിലാക്കിയില്ല.
പുത്രോ മേ ശക്രനിര്ജേതാ ഇത്യഹം ഗര്വിതാ ഭൃശമ്। ദൃപ്താരിമഥനാഃ ക്രൂരാഃ പ്രഖ്യാതബലപൌരുഷാഃ
എന്റെ മകൻ ഇന്ദ്രനെ ജയിച്ചവനാണ് എന്നത് കൊണ്ട് ഞാൻ വളരെയധികം അഭിമാനിച്ചിരുന്നതാണ്. ശത്രുക്കളെ കീഴടക്കുന്നവരും, ക്രൂരരും, ശക്തിയും വീര്യവുംകൊണ്ട് പ്രശസ്തരുമായവരാണ് നിങ്ങൾ.
അകുതശ്ചിദ്ഭയാ നാഥാ മമേത്യാസീന്മതിര്ധ്രുവാ। തേഷാമേവംപ്രഭാവാണാം യുഷ്മാകം രാക്ഷസര്ഷഭാഃ
എനിക്ക് എവിടെയും ഭയം ഇല്ല, എനിക്ക് സംരക്ഷകർ ഉണ്ട് എന്ന വിശ്വാസം എനിക്ക് ഉറപ്പായിരുന്നു. രാക്ഷസന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാരായ നിങ്ങൾക്ക് അങ്ങനെയൊരു ശക്തിയുണ്ടായിരുന്നു.
കഥം ഭയമസമ്ബുദ്ധം മാനുഷാദിദമാഗതമ്। സ്നിഗ്ധേന്ദ്രനീലനീലം തു പ്രാംശുശൈലോപമം മഹത്
മനുഷ്യനിൽ നിന്നുള്ള ഈ അനുമാനിക്കാത്ത ഭയം എങ്ങനെ വന്നുവെന്ന് എനിക്ക് മനസ്സിലാവുന്നില്ല. നീലവജ്രംപോലെ ആഴത്തിലുള്ള നീല നിറം, വലിയ പർവതംപോലെ ഉയരം—
കേയൂരാങ്ഗദവൈദൂര്യമുക്താഹാരസ്രഗുജ്ജ്വലമ്। കാന്തം വിഹാരേഷ്വധികം ദീപ്തം സംഗ്രാമഭൂമിഷു
കൈകവചം, വള, വൈഡൂര്യക്കല്ലുകൾ, മുത്തുമാലകൾ, ദീപ്തമായ പുഷ്പമാലകൾ എന്നിവയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവൻ; സൗന്ദര്യത്തിലും വിനോദത്തിലും അതിക്രമിച്ചവൻ, യുദ്ധഭൂമിയിൽ പ്രകാശിക്കുന്നവൻ—
ഭാത്യാഭരണഭാഭിര്യദ് വിദ്യുദ്ഭിരിവ തോയദഃ। തദേവാദ്യ ശരീരം തേ തീക്ഷ്ണൈര്നൈകശരൈശ്ചിതമ്
മേഘത്തിൽ മിന്നുന്ന മിന്നലുപോലെ ആഭരണങ്ങളുടെ പ്രകാശത്തിൽ തിളങ്ങുന്ന നിന്റെ ശരീരം ഇപ്പോൾ കൂർമുനയുള്ള അനേകം അമ്പുകൾകൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
പുനര്ദുര്ലഭസംസ്പര്ശം പരിഷ്വക്തും ന ശക്യതേ। ശ്വാവിധഃ ശലലൈര്യദ്വദ് ബാണൈര്ലഗ്നൈര്നിരന്തരമ്
ഒരിക്കൽ സ്പർശിക്കാൻ പോലും പ്രയാസമായിരുന്ന ഈ ശരീരം ഇപ്പോൾ അമ്പുകൾകൊണ്ട് മുഴുവനും കുത്തിയതുകൊണ്ട് നായ്ക്കൾ കടിച്ച ഒരു ശവംപോലെ ആരും ചേർത്ത് പിടിക്കാൻ കഴിയാത്തതായിരിക്കുന്നു.
സ്വര്പിതൈര്മര്മസു ഭൃശം സംഛിന്നസ്നായുബന്ധനമ്। ക്ഷിതൌ നിപതിതം രാജന് ശ്യാമം വൈ രുധിരച്ഛവി
മർമ്മങ്ങളിൽ ആഴമായി കുത്തിയതും, സന്ധികൾ മുറിഞ്ഞതുമായ ഈ ശരീരം, രാജാവേ, നിലത്ത് വീണു കിടക്കുന്നു; കറുത്തും രക്തംകൊണ്ടു മൂടപ്പെട്ടതുമാണ്.
വജ്രപ്രഹാരാഭിഹതോ വികീര്ണ ഇവ പര്വതഃ। ഹാ സ്വപ്നഃ സത്യമേവേദം ത്വം രാമേണ കഥം ഹതഃ
വജ്രംകൊണ്ട് അടിച്ചുപൊളിച്ച പർവതംപോലെ തകർന്ന് കിടക്കുന്നു. അയ്യോ, ഇതെന്ത് സ്വപ്നമാണോ യാഥാർത്ഥ്യമാണോ? നീ രാമനാൽ കൊല്ലപ്പെടുമെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കാനാവുന്നില്ല.
ത്വം മൃത്യോരപി മൃത്യുഃ സ്യാഃ കഥം മൃത്യുവശം ഗതഃ। ത്രൈലോക്യവസുഭോക്താരം ത്രൈലോക്യോദ്വേഗദം മഹത്
മരണത്തേക്കാൾ ഭയങ്കരൻ ആയിരുന്ന നീ എങ്ങനെ മരണത്തിന്റെ അധീനനായി? മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെയും സമ്പത്ത് അനുഭവിച്ചവൻ, മൂന്നു ലോകങ്ങൾക്കും ഭയം പകർന്നവൻ—
ജേതാരം ലോകപാലാനാം ക്ഷേപ്താരം ശംകരസ്യ ച। ദൃപ്താനാം നിഗ്രഹീതാരമാവിഷ്കൃതപരാക്രമമ്
ലോകപാലന്മാരെ ജയിച്ചവൻ, ശിവനെയും നേരിട്ടവൻ, അഹങ്കാരമുള്ളവരെ കീഴടക്കിയവൻ, വീര്യം എല്ലാവർക്കും തെളിഞ്ഞവൻ—
ലോകക്ഷോഭയിതാരം ച സാധുഭൂതവിദാരണമ്। ഓജസാ ദൃപ്തവാക്യാനാം വക്താരം രിപുസംനിധൌ
ലോകത്തെ അലയിച്ചവൻ, സത്പുരുഷന്മാരെ തകർത്തവൻ, ശത്രുക്കളുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ധൈര്യപൂർവ്വം ശക്തമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞവൻ.
സ്വയൂഥഭൃത്യഗോപ്താരം ഹന്താരം ഭീമകര്മണാമ്। ഹന്താരം ദാനവേന്ദ്രാണാം യക്ഷാണാം ച സഹസ്രശഃ
തന്റെ സൈന്യത്തെയും സേവകരെയും സംരക്ഷിച്ചവൻ, ഭയാനകമായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്തവരെ വധിച്ചവൻ, ആയിരക്കണക്കിന് ദാനവരാജാക്കന്മാരെയും യക്ഷന്മാരെയും സംഹരിച്ചവൻ.
നിവാതകവചാനാം തു നിഗ്രഹീതാരമാഹവേ। നൈകയജ്ഞവിലോപ്താരം ത്രാതാരം സ്വജനസ്യ ച
നിവാതകവചന്മാരെ യുദ്ധത്തിൽ കീഴടക്കിയവൻ, അനേകം യാഗങ്ങൾ നശിപ്പിച്ചവൻ, സ്വന്തം ജനങ്ങളെ രക്ഷിച്ചവൻ.
ധര്മവ്യവസ്ഥാഭേത്താരം മായാസ്രഷ്ടാരമാഹവേ। ദേവാസുരനൃകന്യാനാമാഹര്താരം തതസ്തതഃ
ധർമ്മത്തിന്റെ ക്രമം തകർത്തവൻ, യുദ്ധത്തിൽ മായാജാലങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചവൻ, ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും മനുഷ്യന്മാരുടെയും പുത്രിമാരെ പലതവണയും അപഹരിച്ചവൻ.
ശത്രുസ്ത്രീശോകദാതാരം നേതാരം സ്വജനസ്യ ച। ലങ്കാദ്വീപസ്യ ഗോപ്താരം കര്താരം ഭീമകര്മണാമ്
ശത്രുക്കളുടെ സ്ത്രീകൾക്ക് ദുഃഖം നൽകിയവൻ, സ്വന്തം ജനങ്ങളെ നയിച്ചവൻ, ലങ്കാദ്വീപിനെ സംരക്ഷിച്ചവൻ, ഭയാനകമായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്തവൻ.
അസ്മാകം കാമഭോഗാനാം ദാതാരം രഥിനാം വരമ്। ഏവംപ്രഭാവം ഭര്താരം ദൃഷ്ട്വാ രാമേണ പാതിതമ്
നമുക്ക് ഇഷ്ടങ്ങളും ആനന്ദങ്ങളും നൽകിയവൻ, രഥസാരഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ—അങ്ങനെയൊരു മഹാശക്തനായ ഭർത്താവിനെ രാമൻ വീഴ്ത്തിയതിനെ കണ്ടപ്പോൾ—
സ്ഥിരാസ്മി യാ ദേഹമിമം ധാരയാമി ഹതപ്രിയാ। ശയനേഷു മഹാര്ഹേഷു ശയിത്വാ രാക്ഷസേശ്വര
എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവൻ കൊല്ലപ്പെട്ടിട്ടും ഈ ശരീരം ഞാൻ സഹിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. മഹാമൂല്യമായ കിടക്കകളിൽ കിടന്നിരുന്നതിന് ശേഷം, രാക്ഷസരാജാവേ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ ഉറച്ച മനസ്സോടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ഇഹ കസ്മാത് പ്രസുപ്തോഽസി ധരണ്യാം രേണുഗുണ്ഠിതഃ। യദാ മേ തനയഃ ശസ്തോ ലക്ഷ്മണേനേന്ദ്രജിദ് യുധി
നീ ഈ ഭൂമിയിൽ പൊടിയാൽ മൂടപ്പെട്ട് ഉറങ്ങുന്നതെന്തിന്? എന്റെ മകൻ ഇന്ദ്രജിത് യുദ്ധത്തിൽ ലക്ഷ്മണന്റെ കൈയിൽ വീണപ്പോൾ നീ ഇങ്ങനെ കിടക്കുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?
തദാ ത്വഭിഹതാ തീവ്രമദ്യ ത്വസ്മിന് നിപാതിതാ। സാഹം ബന്ധുജനൈര്ഹീനാ ഹീനാ നാഥേന ച ത്വയാ
അപ്പോൾ നീ ഭയങ്കരമായി പരാജയപ്പെട്ട് ഇന്ന് ഇവിടെ വീണു കിടക്കുന്നു; ഇനി ഞാൻ ബന്ധുക്കളില്ലാതെ, നിന്നെപ്പോലുള്ള രക്ഷകനില്ലാതെ അകലംപോയിരിക്കുന്നു.
വിഹീനാ കാമഭോഗൈശ്ച ശോചിഷ്യേ ശാശ്വതീഃ സമാഃ। പ്രപന്നോ ദീര്ഘമധ്വാനം രാജന്നദ്യ സുദുര്ഗമമ്
ഇനി ആഗ്രഹങ്ങളും സുഖങ്ങളും ഇല്ലാതെ, അനന്തകാലം ഞാൻ ദുഃഖത്തിൽ കഴിയേണ്ടി വരും; രാജാവേ, നീ ഇന്ന് കടക്കാൻ അത്യന്തം കഠിനമായ ഒരു ദീർഘയാത്രയിലേക്കാണ് പോയത്.
നയ മാമപി ദുഃഖാര്താം ന വര്തിഷ്യേ ത്വയാ വിനാ। കസ്മാത് ത്വം മാം വിഹായേഹ കൃപണാം ഗന്തുമിച്ഛസി
എന്നെയും കൊണ്ടുപോകൂ, ഈ ദുഃഖത്തിൽ കിടക്കുന്ന എന്നെ; നിന്നില്ലാതെ ഞാൻ ജീവിക്കില്ല. നീ എന്നെ ഇങ്ങനേ ദയനീയയായി ഉപേക്ഷിച്ച് പോകാൻ എന്തിന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു?
ദീനാം വിലപതീം മന്ദാം കിം ച മാം നാഭിഭാഷസേ। ദൃഷ്ട്വാ ന ഖല്വഭിക്രുദ്ധോ മാമിഹാനവഗുണ്ഠിതാമ്
ദുർബലയും ദുഃഖിതയുമായ് വിലപിക്കുന്ന എന്നോട് നീ സംസാരിക്കാതിരിക്കുന്നു എന്തിന്? ഇവിടെ അലങ്കാരമില്ലാതെ, മറവില്ലാതെ കിടക്കുന്ന എന്നെ കണ്ടിട്ടും നീ കോപിതനല്ലല്ലോ.
നിര്ഗതാം നഗരദ്വാരാത് പദ്ഭ്യാമേവാഗതാം പ്രഭോ। പശ്യേഷ്ടദാര ദാരാംസ്തേ ഭ്രഷ്ടലജ്ജാവഗുണ്ഠനാന്
നഗരദ്വാരങ്ങൾ വിട്ട് കാൽനടയായി ഞാൻ ഇവിടെ എത്തി, പ്രഭുവേ; നീ ഇഷ്ടമായ ഭാര്യമാർക്ക് നോക്കൂ, അവർക്ക് ലജ്ജയുടെ മറവുമില്ലാതെ നിന്നു.
ബഹിര്നിഷ്പതിതാന് സര്വാന് കഥം ദൃഷ്ട്വാ ന കുപ്യസി। അയം ക്രീഡാസഹായസ്തേഽനാഥോ ലാലപ്യതേ ജനഃ
നിന്റെ എല്ലാ കൂട്ടുകാരും പുറത്തു നിന്നിരിക്കുന്നതും കണ്ടിട്ടും നീ കോപം കാണിക്കുന്നില്ലേ? ഈ കളിക്കൂട്ടുകാരൻ ഇനി ആരുമില്ലാതെ വിലപിക്കുന്നു.
ന ചൈനമാശ്വാസയസി കിം വാ ന ബഹുമന്യസേ। യാസ്ത്വയാ വിധവാ രാജന് കൃതാ നൈകാഃ കുലസ്ത്രിയഃ
നീ അവനെ ആശ്വസിപ്പിക്കുന്നില്ല, വിലകുറയുകയും ചെയ്യുന്നു; രാജാവേ, നിന്റെ കാരണത്താൽ അനേകം ഉന്നത സ്ത്രീകൾ വിധവകളായി.