തതഃ സംസ്മാരിതോ രാമസ്തേന വാക്യേന മാതലേഃ। ജഗ്രാഹ സ ശരം ദീപ്തം നിഃശ്വസന്തമിവോരഗമ്
മാതലിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാമൻ അതിവേഗം ഒരു ജ്വലിച്ച അമ്പ്, പാമ്പുപോലെ ശബ്ദിക്കുന്നതെടുത്തു.
യം തസ്മൈ പ്രഥമം പ്രാദാദഗസ്ത്യോ ഭഗവാനൃഷിഃ। ബ്രഹ്മദത്തം മഹദ് ബാണമമോഘം യുധി വീര്യവാന്
അമ്പ് ആദ്യം രാമന് ഭഗവാൻ അഗസ്ത്യൻ തന്നതായിരുന്നു; യുദ്ധത്തിൽ പരാജയമില്ലാത്തതും ബ്രഹ്മാവിന്റെ അനുഗ്രഹവും ഉള്ളതുമായിരുന്നു.
ബ്രഹ്മണാ നിര്മിതം പൂര്വമിന്ദ്രാര്ഥമമിതൌജസാ। ദത്തം സുരപതേഃ പൂര്വം ത്രിലോകജയകാംക്ഷിണഃ
ബ്രഹ്മാവ് പുരാതനകാലത്ത് ഇന്ദ്രനു വേണ്ടി അതി ശക്തിയോടെ ഉണ്ടാക്കിയതും, മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും ജയിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച ദേവേന്ദ്രനു മുമ്പ് നൽകിയതുമാണ്.
യസ്യ വാജേഷു പവനഃ ഫലേ പാവകഭാസ്കരൌ। ശരീരമാകാശമയം ഗൌരവേ മേരുമന്ദരൌ
അമ്പിന്റെ ദണ്ഡത്തിൽ കാറ്റ്, അഗ്രഭാഗത്ത് അഗ്നി സൂര്യൻ, ശരീരത്തിൽ ആകാശം, ഭാരത്തിൽ മേരു മന്ദരപർവ്വതങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെയാണ്.
ജാജ്വല്യമാനം വപുഷാ സുപുങ്ഖം ഹേമഭൂഷിതമ്। തേജസാ സര്വഭൂതാനാം കൃതം ഭാസ്കരവര്ചസമ്
അത് തീപോല ജ്വലിച്ചു, മനോഹരമായ പക്ഷപക്ഷികൾക്കുള്ള പാറ, പൊന്നാൽ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിന്റെ തേജസ് സൂര്യനെപ്പോലും മറികടക്കുന്നു, എല്ലാ ജീവികളുടെ ശക്തിയിൽ നിന്നുമാണ് അതുണ്ടായത്.
സധൂമമിവ കാലാഗ്നിം ദീപ്തമാശീവിഷോപമമ്। നരനാഗാശ്വവൃന്ദാനാം ഭേദനം ക്ഷിപ്രകാരിണമ്
പുകപോലും കാലാഗ്നിപോലും ജ്വലിക്കുന്നതും, വിഷമുള്ള പാമ്പിനെപ്പോലും, മനുഷ്യൻ, ആന, കുതിര എന്നിവയുടെ കൂട്ടങ്ങളെ അതിവേഗം തുളയ്ക്കാൻ കഴിയുന്നതുമാണ്.
ദ്വാരാണാം പരിഘാണാം ച ഗിരീണാം ചാപി ഭേദനമ്। നാനാരുധിരദിഗ്ധാങ്ഗം മേദോദിഗ്ധം സുദാരുണമ്
കതകുകളും ഇരുമ്പ് തടികളും പർവ്വതങ്ങളും തകർക്കാൻ കഴിയും; അതിന്റെ ശരീരം വിവിധ രക്തത്തിലും കൊഴുപ്പിലും തേച്ചിരിക്കുന്നു, അതി ഭയാനകമാണ്.
വജ്രസാരം മഹാനാദം നാനാസമിതിദാരുണമ്। സര്വവിത്രാസനം ഭീമം ശ്വസന്തമിവ പന്നഗമ്
വജ്രംപോലെ കഠിനം, വലിയ ശബ്ദം ഉണ്ട്, പലവിധ ഇന്ധനങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നു, എല്ലാം ഭയപ്പെടുന്ന വിധം, പാമ്പുപോലെ ശബ്ദിക്കുന്നു.
കങ്കഗൃധ്രബകാനാം ച ഗോമായുഗണരക്ഷസാമ്। നിത്യഭക്ഷപ്രദം യുദ്ധേ യമരൂപം ഭയാവഹമ്
യുദ്ധത്തിൽ കാക്കകൾക്കും കഴുകന്മാർക്കും നെല്ലിക്കക്കിളികൾക്കും നായ്ക്കൾക്കും രാക്ഷസന്മാർക്കും എപ്പോഴും ഭക്ഷ്യമായും, യമന്റെ രൂപത്തിൽ ഭയവും മരണവും വിതരുന്നു.
നന്ദനം വാനരേന്ദ്രാണാം രക്ഷസാമവസാദനമ്। വാജിതം വിവിധൈര്വാജൈശ്ചാരുചിത്രൈര്ഗരുത്മതഃ
വാനരരാജാക്കന്മാരുടെ നന്ദനം, രാക്ഷസന്മാരുടെ സംഹാരം, വിവിധ വജ്രങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച മനോഹരമായ ഗരുഡപോലെയുള്ള കുതിരകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
തമുത്തമേഷും ലോകാനാമിക്ഷ്വാകുഭയനാശനമ്। ദ്വിഷതാം കീര്തിഹരണം പ്രഹര്ഷകരമാത്മനഃ
ലോകങ്ങളുടെ ഭയം ഇല്ലാതാക്കുന്ന, ഇക്ഷ്വാകു വംശത്തിന്റെ അഭിമാനമായ, ശത്രുക്കളുടെ കീർത്തി ഇല്ലാതാക്കുന്ന, രാമന് ആനന്ദം നൽകുന്ന അതി ഉത്തമമായ അമ്പാണ് അത്.
അഭിമന്ത്ര്യ തതോ രാമസ്തം മഹേഷും മഹാബലഃ। വേദപ്രോക്തേന വിധിനാ സംദധേ കാര്മുകേ ബലീ
ശക്തനായ രാമൻ, വേദങ്ങളിൽ പറയുന്ന വിധം മന്ത്രങ്ങൾ ചൊല്ലി ആ മഹത്തായ അമ്പ് തന്റെ വില്ലിൽ സ്ഥാപിച്ചു.
തസ്മിന് സംധീയമാനേ തു രാഘവേണ ശരോത്തമേ। സര്വഭൂതാനി സംത്രേസുശ്ചചാല ച വസുംധരാ
രാഘവൻ ആ ഉത്തമമായ അമ്പ് വില്ലിൽ സ്ഥാപിച്ചപ്പോൾ, എല്ലാ ജീവികളും ഭയപ്പെട്ടു, ഭൂമിയും വിറച്ചു.
സ രാവണായ സംക്രുദ്ധോ ഭൃശമായമ്യ കാര്മുകമ്। ചിക്ഷേപ പരമായത്തഃ ശരം മര്മവിദാരണമ്
രാമൻ രാവണനോട് അത്യന്തം കോപത്തോടെ വില്ല് മുഴുവൻ വലിച്ചു, ജീവൻ തുളയ്ക്കുന്ന ആ അമ്പ് വിട്ടു.
സ വജ്ര ഇവ ദുര്ധര്ഷോ വജ്രിബാഹുവിസര്ജിതഃ। കൃതാന്ത ഇവ ചാവാര്യോ ന്യപതദ് രാവണോരസി
വജ്രംപോലും, യമന്റെ ശക്തിപോലും, തടയാനാകാത്ത ആ അമ്പ് രാവണന്റെ നെഞ്ചിൽ വീണു.
സ വിസൃഷ്ടോ മഹാവേഗഃ ശരീരാന്തകരഃ പരഃ। ബിഭേദ ഹൃദയം തസ്യ രാവണസ്യ ദുരാത്മനഃ
അത്യന്തം വേഗത്തിൽ വിട്ട ആ അമ്പ്, ജീവൻ അവസാനിപ്പിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളത്, ദുഷ്ടനായ രാവണന്റെ ഹൃദയം തുളച്ചു.
രുധിരാക്തഃ സ വേഗേന ശരീരാന്തകരഃ ശരഃ। രാവണസ്യ ഹരന് പ്രാണാന് വിവേശ ധരണീതലമ്
രക്തത്തിൽ തഴുകിയ, അതിവേഗത്തിൽ പറന്ന ആ ജീവഹാരിയായ അമ്പ്, രാവണന്റെ ജീവൻ എടുത്തു ഭൂമിയിലേക്ക് കടന്നു.
സ ശരോ രാവണം ഹത്വാ രുധിരാര്ദ്രകൃതച്ഛവിഃ। കൃതകര്മാ നിഭൃതവത് സ തൂണീം പുനരാവിശത്
രാവണനെ കൊല്ലപ്പെട്ടതോടെ, രക്തത്തിൽ തൂവിയ ആ അമ്പ്, തന്റെ ജോലി പൂർത്തിയാക്കി, ശാന്തമായി തിരികെ ക്വിവറിൽ പ്രവേശിച്ചു.
തസ്യ ഹസ്താദ്ധതസ്യാശു കാര്മുകം തത് സസായകമ്। നിപപാത സഹ പ്രാണൈര്ഭ്രശ്യമാനസ്യ ജീവിതാത്
കൊല്ലപ്പെട്ട രാവണന്റെ കൈയിൽ നിന്ന് അമ്പ് കെട്ടിയ വില്ല്, അവന്റെ ജീവൻ വിടരുമ്പോൾ, അതിവേഗത്തിൽ നിലത്തേക്ക് വീണു.
ഗതാസുര്ഭീമവേഗസ്തു നൈര്ഋതേന്ദ്രോ മഹാദ്യുതിഃ। പപാത സ്യന്ദനാദ് ഭൂമൌ വൃത്രോ വജ്രഹതോ യഥാ
വലിയ തേജസ്സുള്ള, ജീവൻ വിട്ട, ഭയങ്കരശക്തിയുള്ള രാക്ഷസാധിപൻ, വജ്രംകൊണ്ട് വീഴ്ത്തപ്പെട്ട വൃത്രനെപ്പോലെ, രഥത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലേക്ക് വീണു.
തം ദൃഷ്ട്വാ പതിതം ഭൂമൌ ഹതശേഷാ നിശാചരാഃ। ഹതനാഥാ ഭയത്രസ്താഃ സര്വതഃ സമ്പ്രദുദ്രുവുഃ
അവനെ ഭൂമിയിൽ വീണതും കണ്ടു, ജീവനോടെ ശേഷിച്ച നിശാചരന്മാർ, നായകനില്ലാതെ ഭയത്താൽ വിറെച്ച്, എല്ലാടവും ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു.
നര്ദന്തശ്ചാഭിപേതുസ്താന് വാനരാ ദ്രുമയോധിനഃ। ദശഗ്രീവവധം ദൃഷ്ട്വാ വാനരാ ജിതകാശിനഃ
പത്ത് തലകളുള്ളവന്റെ മരണത്തെ കണ്ടു, വൃക്ഷങ്ങൾ ആയുധമാക്കി പിടിച്ച കുരങ്ങുകൾ, ഉച്ചത്തിൽ കൂകി അവരെ പിന്തുടർന്നു, അവരുടെ അഭിമാനം ജയിച്ചു.
അര്ദിതാ വാനരൈര്ഹൃഷ്ടൈര്ലങ്കാമഭ്യപതന് ഭയാത്। ഹതാശ്രയത്വാത് കരുണൈര്ബാഷ്പപ്രസ്രവണൈര്മുഖൈഃ
വിജയോത്സവത്തിൽ കുരങ്ങുകൾ ആക്രമിച്ചപ്പോൾ, അവർ ഭയത്താൽ കണ്ണുനീർ കയറുന്ന മുഖത്തോടെ, ആശ്രയമില്ലാതെ ലങ്കയിലേക്ക് ഓടി.
തതോ വിനേദുഃ സംഹൃഷ്ടാ വാനരാ ജിതകാശിനഃ। വദന്തോ രാഘവജയം രാവണസ്യ ച തദ്വധമ്
പിന്നീട് ജയിച്ച കുരങ്ങുകൾ ആനന്ദത്തിൽ കൂകി, രാഘവന്റെ വിജയം, രാവണന്റെ വധം എന്നിവ പ്രഖ്യാപിച്ചു.
അഥാന്തരിക്ഷേ വ്യനദത് സൌമ്യസ്ത്രിദശദുന്ദുഭിഃ। ദിവ്യഗന്ധവഹസ്തത്ര മാരുതഃ സുസുഖോ വവൌ
അപ്പോൾ ആകാശത്ത് ദേവതകളുടെ ദുന്ദുഭികൾ മധുരമായി മുഴങ്ങി, ദിവ്യസുഗന്ധം കൊണ്ടുവന്ന സുഖകരമായ കാറ്റ് അവിടെ വീശി.
നിപപാതാന്തരിക്ഷാച്ച പുഷ്പവൃഷ്ടിസ്തദാ ഭുവി। കിരന്തീ രാഘവരഥം ദുരാവാപാ മനോഹരാ
ആകാശത്തിൽ നിന്ന് മനോഹരവും അപൂർവവുമായ പുഷ്പവൃഷ്ടി ഭൂമിയിൽ, രാഘവന്റെ രഥത്തിൽ ചിതറി വീണു.
രാഘവസ്തവസംയുക്താ ഗഗനേ ച വിശുശ്രുവേ। സാധുസാധ്വിതി വാഗഗ്ര്യാ ദേവതാനാം മഹാത്മനാമ്
ആകാശത്ത് മഹാത്മാക്കളായ ദേവതകളുടെ ശബ്ദം കേട്ടു, രാഘവനെ പ്രശംസിച്ച് 'ശഭാശ്, ശഭാശ്' എന്ന് വിളിച്ചു.
ആവിവേശ മഹാന് ഹര്ഷോ ദേവാനാം ചാരണൈഃ സഹ। രാവണേ നിഹതേ രൌദ്രേ സര്വലോകഭയംകരേ
സകലലോകങ്ങൾക്കും ഭയമുണ്ടാക്കിയ ക്രൂരനായ രാവണൻ കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ, ദേവന്മാർക്കും ചരണക്കന്മാർക്കും വലിയ സന്തോഷം നിറഞ്ഞു.
തതഃ സകാമം സുഗ്രീവമങ്ഗദം ച വിഭീഷണമ്। ചകാര രാഘവഃ പ്രീതോ ഹത്വാ രാക്ഷസപുംഗവമ്
പിന്നീട് രാഘവൻ, രാക്ഷസന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനെ കൊല്ലപ്പെട്ടതിൽ സന്തോഷത്തോടെ, സുഗ്രീവനും അങ്കദനും വിഭീഷണനും ആഗ്രഹിച്ചതു നല്കി.
തതഃ പ്രജഗ്മുഃ പ്രശമം മരുദ്ഗണാ ദിശഃ പ്രസേദുര്വിമലം നഭോഽഭവത്। മഹീ ചകമ്പേ ന ച മാരുതോ വവൌ സ്ഥിരപ്രഭശ്ചാപ്യഭവദ് ദിവാകരഃ
അതിനുശേഷം, വായുദേവന്മാർക്ക് സമാധാനം ലഭിച്ചു; ദിക്കുകൾ തെളിഞ്ഞു; ആകാശം മിനുക്കേറി; ഭൂമി വിറയൽ അവസാനിച്ചു; കാറ്റ് വീശാതായി; സൂര്യൻ സ്ഥിരമായ പ്രകാശത്തിൽ തിളങ്ങി.