മുമോച ച ദശഗ്രീവോ നിഃസങ്ഗേനാന്തരാത്മനാ। വ്യായച്ഛമാനം തം ദൃഷ്ട്വാ തത്പരം രാവണം രണേ
പത്ത് തലകളുള്ള രാവണൻ, മനസ്സിൽ ഒരു സംശയവും കൂടാതെ, തന്റെ മുഴുവൻ ശക്തിയും ഉപയോഗിച്ച് ആയുധങ്ങൾ എറിഞ്ഞു; യുദ്ധത്തിൽ രാമൻ പരിശ്രമിക്കുന്നതും കണ്ടു.
പ്രഹസന്നിവ കാകുത്സ്ഥഃ സംദധേ നിശിതാന് ശരാന്। സ മുമോച തതോ ബാണാന് ശതശോഽഥ സഹസ്രശഃ
കാകുത്സ്ഥൻ ചിരിച്ചുപോലെയാണ് കൂർത്ത അമ്പുകൾ വില്ലിൽ ഘടിപ്പിച്ച് നൂറുകണക്കിന്, ആയിരക്കണക്കിന് അമ്പുകൾ വിട്ടത്.
താന് ദൃഷ്ട്വാ രാവണശ്ചക്രേ സ്വശരൈഃ ഖം നിരന്തരമ്। താഭ്യാം നിയുക്തേന തദാ ശരവര്ഷേണ ഭാസ്വതാ
അത് കണ്ട രാവണൻ തന്റെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് ആകാശം നിറച്ചു; അങ്ങനെ ഇരുവരും ചേർന്ന് പ്രകാശമുള്ള അമ്പുകളുടെ മഴയുണ്ടാക്കി.
ശരബദ്ധമിവാഭാതി ദ്വിതീയം ഭാസ്വദമ്ബരമ്। നാനിമിത്തോഽഭവദ് ബാണോ നാനിര്ഭേത്താ ന നിഷ്ഫലഃ
ആകാശം അമ്പുകൾകൊണ്ട് കെട്ടിയതുപോലെ, മറ്റൊരു ജ്വലിക്കുന്ന ആകാശം പോലെയായിരുന്നു. ഒരു അമ്പും വ്യർത്ഥമോ ലക്ഷ്യവിട്ടോ പോയില്ല.
അന്യോന്യമഭിസംഹത്യ നിപേതുര്ധരണീതലേ। തഥാ വിസൃജതോര്ബാണാന് രാമരാവണയോര്മൃധേ
രാമനും രാവണനും അമ്പുകൾ അങ്ങനെ വിട്ടപ്പോൾ, അവ പരസ്പരം ഇടിച്ച് ഭൂമിയിൽ വീണു.
പ്രായുധ്യേതാമവിച്ഛിന്നമസ്യന്തൌ സവ്യദക്ഷിണമ്। ചക്രതുശ്ച ശരൈര്ഘോരൈര്നിരുച്ഛ്വാസമിവാമ്ബരമ്
അവർ ഇടവേളയില്ലാതെ യുദ്ധം തുടർന്നു, ഇടതും വലതും നീങ്ങി; അവരുടെ ഭയങ്കരമായ അമ്പുകൾ ആകാശത്തെ ശ്വാസംമുട്ടിയതുപോലെ ആക്കി.
രാവണസ്യ ഹയാന് രാമോ ഹയാന് രാമസ്യ രാവണഃ। ജഘ്നതുസ്തൌ തദാന്യോന്യം കൃതാനുകൃതകാരിണൌ
രാമൻ രാവണന്റെ കുതിരകളെ ആക്രമിച്ചു, രാവണൻ രാമന്റെ കുതിരകളെ ആക്രമിച്ചു; ഇരുവരും പരസ്പരം ചെയ്തതുപോലെയായിരുന്നു അവരുടെ പ്രഹരങ്ങൾ.
ഏവം തു തൌ സുസംക്രുദ്ധൌ ചക്രതുര്യുദ്ധമുത്തമമ്। മുഹൂര്തമഭവദ് യുദ്ധം തുമുലം രോമഹര്ഷണമ്
ഇങ്ങനെ ഇരുവരും അത്യന്തം കോപത്തോടെ ഉന്നതമായ യുദ്ധം നടത്തി; ഒരു നിമിഷം ആ യുദ്ധം വലിയ ശബ്ദത്തോടും രോമാഞ്ചം പകരുന്നതുമായിരിന്നു.
തൌ തഥാ യുധ്യമാനൌ തു സമരേ രാമരാവണൌ। ദദൃശുഃ സര്വഭൂതാനി വിസ്മിതേനാന്തരാത്മനാ
അങ്ങനെ യുദ്ധം നടത്തുന്ന രാമനും രാവണനും കണ്ടപ്പോൾ, എല്ലാ ജീവികളും അത്ഭുതംകൊണ്ട് ഹൃദയത്തിൽ വിസ്മയത്തോടെ നോക്കി.
അര്ദയന്തൌ തു സമരേ തയോസ്തൌ സ്യന്ദനോത്തമൌ। പരസ്പരമഭിക്രുദ്ധൌ പരസ്പരമഭിദ്രുതൌ
യുദ്ധഭൂമിയിൽ പരസ്പരം ആക്രമിച്ച്, ആ ഉത്തമ രഥങ്ങളിൽ ഇരുവരും കോപത്തോടെ ഒരുമേൽ ഒരുവൻ ചാടിക്കയറി.
പരസ്പരവധേ യുക്തൌ ഘോരരൂപൌ ബഭൂവതുഃ। മണ്ഡലാനി ച വീഥീശ്ച ഗതപ്രത്യാഗതാനി ച
പരസ്പരം നശിപ്പിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ചവരായി, ഭയാനകമായ രൂപം ധരിച്ച്, വൃത്തങ്ങളിലും നേരായ വഴികളിലും മുന്നേറിയും പിൻമാറിയും അവർ നീങ്ങി.
ദര്ശയന്തൌ ബഹുവിധാം സൂതൌ സാരഥ്യജാം ഗതിമ്। അര്ദയന് രാവണം രാമോ രാഘവം ചാപി രാവണഃ
രഥസാരഥിയുടെ കഴിവിൽ നിന്നുള്ള പലതരത്തിലുള്ള ചലനങ്ങൾ കാണിച്ചു, രാമൻ രാവണനെ ഉപദ്രവിച്ചു; അതുപോലെ രാവണനും രാഘവനെ ഉപദ്രവിച്ചു.
ഗതിവേഗം സമാപന്നൌ പ്രവര്തനനിവര്തനേ। ക്ഷിപതോഃ ശരജാലാനി തയോസ്തൌ സ്യന്ദനോത്തമൌ
ആരവം നിറഞ്ഞ അമ്പുകളുടെ മഴയുമായി, ഇരുവരും മുന്നേറാനും പിന്വാങ്ങാനും ഒരേ വേഗത്തിലും ശക്തിയിലും തുല്യരായി, അവരവരുടെ ഉത്തമരഥങ്ങളില് നിന്ന് തമ്മില് ഏറ്റുമുട്ടി.
ചേരതുഃ സംയുഗമഹീം സാസാരൌ ജലദാവിവ। ദര്ശയിത്വാ തദാ തൌ തു ഗതിം ബഹുവിധാം രണേ
അവര് യുദ്ധഭൂമിയില് മഴയോടെ നിറഞ്ഞ മേഘങ്ങളെപ്പോലെ ചലിച്ചു, അങ്ങിങ്ങ് പലവിധത്തിലുള്ള ചലനങ്ങള് കാട്ടി.
പരസ്പരസ്യാഭിമുഖൌ പുനരേവ ച തസ്ഥതുഃ। ധുരം ധുരേണ രഥയോര്വക്ത്രം വക്ത്രേണ വാജിനാമ്
പിന്നെയും മുഖാമുഖമായി, അവരുടെ രഥങ്ങളുടെ കൂറ്റവും കുതിരകളുടെ മുഖവും നേരെ നേരെ നിരത്തി ഇരുവരും നില്ക്കുകയായിരുന്നു.
പതാകാശ്ച പതാകാഭിഃ സമീയുഃ സ്ഥിതയോസ്തദാ। രാവണസ്യ തതോ രാമോ ധനുര്മുക്തൈഃ ശിതൈഃ ശരൈഃ
അപ്പോള് അവരവരുടെ പതാകകള് തമ്മില് തട്ടി; ഉടനെ രാമന് തന്റെ വില്ലില് നിന്ന് കൂരമായ അമ്പുകള് രാവണനിലേക്ക് വിട്ടു.
ചതുര്ഭിശ്ചതുരോ ദീപ്താന് ഹയാന് പ്രത്യപസര്പയത്। സ ക്രോധവശമാപന്നോ ഹയാനാമപസര്പണേ
നാല് തീപോലുള്ള അമ്പുകള് കൊണ്ട് രാമന് രാവണന്റെ നാലു കുതിരകളെയും പിന്വാങ്ങിച്ചു; കുതിരകള് പിന്വാങ്ങിയതില് രാവണന് അത്യന്തം കോപിച്ചു.
മുമോച നിശിതാന് ബാണാന് രാഘവായ ദശാനനഃ। സോഽതിവിദ്ധോ ബലവതാ ദശഗ്രീവേണ രാഘവഃ
പത്ത് തലയുള്ള രാവണന് രാഘവനിലേക്ക് കൂരമായ അമ്പുകള് വിട്ടു; രാവണന് ശക്തിയായി അമ്പുകള് എറിഞ്ഞിട്ടും രാഘവന്—
ജഗാമ ന വികാരം ച ന ചാപി വ്യഥിതോഽഭവത്। ചിക്ഷേപ ച പുനര്ബാണാന് വജ്രസാരസമസ്വനാന്
ഏതെങ്കിലും മാറ്റമോ വേദനയോ കാണിച്ചില്ല; പകരം, ഇടി മുഴങ്ങുന്ന ശബ്ദമുള്ള അമ്പുകള് വീണ്ടും അയച്ചു.
സാരഥിം വജ്രഹസ്തസ്യ സമുദ്ദിശ്യ ദശാനനഃ। മാതലേസ്തു മഹാവേഗാഃ ശരീരേ പതിതാഃ ശരാഃ
വജ്രം കൈവശമുള്ളവന്റെ സാരഥിയെ ലക്ഷ്യംവെച്ച്, പത്ത് തലയുള്ള രാവണന് അതിവേഗത്തില് മാതലിയുടെ ശരീരത്തിലേക്ക് അമ്പുകള് വിട്ടു.
ന സൂക്ഷ്മമപി സമ്മോഹം വ്യഥാം വാ പ്രദദുര്യുധി। തയാ ധര്ഷണയാ ക്രുദ്ധോ മാതലേര്ന തഥാഽഽത്മനഃ
ആ അമ്പുകള് തട്ടിയപ്പോഴും യുദ്ധത്തില് മാതലിക്ക് ഒരു ചെറിയ ആശങ്കയോ വേദനയോ പോലും ഉണ്ടായില്ല; അത്തരമൊരു ആക്രമണത്തില് മാതലി, തനിക്കല്ല, പക്ഷേ—
ചകാര ശരജാലേന രാഘവോ വിമുഖം രിപുമ്। വിംശതിം ത്രിംശതിം ഷഷ്ടിം ശതശോഽഥ സഹസ്രശഃ
രാഘവന് അമ്പുകളുടെ കണികയാല് ശത്രുവിനെ മുഖം തിരിയിപ്പിച്ചു—ഇരുപത്, മുപ്പത്, അറുപത്, നൂറുകണക്കിന്, ആയിരക്കണക്കിന് അമ്പുകള്.
മുമോച രാഘവോ വീരഃ സായകാന് സ്യന്ദനേ രിപോഃ। രാവണോഽപി തതഃ ക്രുദ്ധോ രഥസ്ഥോ രാക്ഷസേശ്വരഃ
വീരനായ രാഘവന് ശത്രുവിന്റെ രഥത്തിലേക്ക് നൂറുകണക്കിന് അമ്പുകള് വിട്ടു; അതിനുശേഷം രാക്ഷസാധിപനായ രാവണന് രഥത്തില് നിന്ന് കോപത്തോടെ—
ഗദാമുസലവര്ഷേണ രാമം പ്രത്യര്ദയദ് രണേ। തത് പ്രവൃത്തം പുനര്യുദ്ധം തുമുലം രോമഹര്ഷണമ്
ഗദകളും ഉരളികളും മഴപോലെ വീശിച്ച് രാമനെ യുദ്ധത്തില് ആക്രമിച്ചു; പിന്നെ വീണ്ടും ഭയാനകവും രോമാഞ്ചകരവുമായ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.
ഗദാനാം മുസലാനാം ച പരിഘാണാം ച നിഃസ്വനൈഃ। ശരാണാം പുങ്ഖവാതൈശ്ച ക്ഷുഭിതാഃ സപ്ത സാഗരാഃ
ഗദകളുടെയും ഉരളികളുടെയും ഇരുമ്പ് ദണ്ഡുകളുടെ ഉരുണ്ട ശബ്ദത്തിലും, അമ്പുകളുടെ പക്ഷവാതത്തിലും, ഏഴു കടലുകളും കലങ്ങിപ്പോയി.
ക്ഷുബ്ധാനാം സാഗരാണാം ച പാതാലതലവാസിനഃ। വ്യഥിതാ ദാനവാഃ സര്വേ പന്നഗാശ്ച സഹസ്രശഃ
ആ കടലുകള് കലങ്ങുമ്പോള്, പാതാളത്തില് താമസിക്കുന്ന എല്ലാ ദാനവരും ആയിരക്കണക്കിന് പാമ്പുകളും വേദനിച്ചു.
ചകമ്പേ മേദിനീ കൃത്സ്നാ സശൈലവനകാനനാ। ഭാസ്കരോ നിഷ്പ്രഭശ്ചാസീന്ന വവൌ ചാപി മാരുതഃ
മലകളും കാടുകളും കാനനങ്ങളും ഉള്പ്പെടെ മുഴുവന് ഭൂമി വിറച്ചു; സൂര്യന് പ്രകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടു, കാറ്റ് പോലും വീശിയില്ല.
തതോ ദേവാഃ സഗന്ധര്വാഃ സിദ്ധാശ്ച പരമര്ഷയഃ। ചിന്താമാപേദിരേ സര്വേ സകിംനരമഹോരഗാഃ
അതിനുശേഷം ദേവന്മാരും ഗന്ധര്വ്വന്മാരും സിദ്ധന്മാരും മഹർഷിമാരും കിന്നരന്മാരും മഹാപാമ്പുകളും എല്ലാവരും വലിയ ആശങ്കയില് ആകപ്പെട്ടു.
സ്വസ്തി ഗോബ്രാഹ്മണേഭ്യസ്തു ലോകാസ്തിഷ്ഠന്തു ശാശ്വതാഃ। ജയതാം രാഘവഃ സംഖ്യേ രാവണം രാക്ഷസേശ്വരമ്
“പശുക്കള്ക്കും ബ്രാഹ്മണന്മാര്ക്കും ക്ഷേമം ഉണ്ടാകട്ടെ, ലോകങ്ങള് എന്നെന്നേക്കുമായി നിലനില്ക്കട്ടെ; രാഘവന് യുദ്ധത്തില് രാക്ഷസാധിപനായ രാവണനെ ജയിക്കട്ടെ”.
ഏവം ജപന്തോഽപശ്യംസ്തേ ദേവാഃ സര്ഷിഗണാസ്തദാ। രാമരാവണയോര്യുദ്ധം സുഘോരം രോമഹര്ഷണമ്
ഇങ്ങനെ ജപിച്ചുകൊണ്ട് ദേവന്മാരും മഹർഷിമാരും രാമനും രാവണനും തമ്മിലുള്ള അത്യന്തം ഭയാനകവും രോമാഞ്ചകരവുമായ യുദ്ധം കണ്ടു.