രാവണധ്വജമുദ്ദിശ്യ മുമോച നിശിതം ശരമ്। മഹാസര്പമിവാസഹ്യം ജ്വലന്തം സ്വേന തേജസാ
രാവണന്റെ പതാകയെ ലക്ഷ്യമാക്കി രാമന് ഒരു മൂര്ച്ചയുള്ള അമ്പ് വിട്ടു; അത് അവന്റെ തേജസ്സില് ജ്വലിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ഒരു മഹാസര്പ്പം പോലെയായിരുന്നു.
രാമശ്ചിക്ഷേപ തേജസ്വീ കേതുമുദ്ദിശ്യ സായകമ്। ജഗാമ സ മഹീം ഛിത്ത്വാ ദശഗ്രീവധ്വജം ശരഃ
തേജസ്സുള്ള രാമന് പതാകയെ ലക്ഷ്യമാക്കി അമ്പ് വിട്ടു; ആ അമ്പ് രാവണന്റെ പതാകയെ കുത്തി കീറി ഭൂമിയിലേക്കു വീണു.
സ നികൃത്തോഽപതദ് ഭൂമൌ രാവണസ്യന്ദനധ്വജഃ। ധ്വജസ്യോന്മഥനം ദൃഷ്ട്വാ രാവണഃ സ മഹാബലഃ
അങ്ങനെ രാവണന്റെ രഥത്തിലെ പതാക മുറിഞ്ഞ് നിലത്തു വീണു; തന്റെ പതാക നശിച്ചതു കണ്ട മഹാശക്തശാലിയായ രാവണന്—
സമ്പ്രദീപ്തോഽഭവത് ക്രോധാദമര്ഷാത് പ്രദഹന്നിവ। സ രോഷവശമാപന്നഃ ശരവര്ഷം വവര്ഷ ഹ
—ക്രോധത്താല് അഗ്നിപോലെ ജ്വലിച്ചു; അത്യന്തം കോപഭരിതനായി അമ്പുകളുടെ മഴ പെയ്യിച്ചു.
രാമസ്യ തുരഗാന് ദീപ്തൈഃ ശരൈര്വിവ്യാധ രാവണഃ। തേ ദിവ്യാ ഹരയസ്തത്ര നാസ്ഖലന്നാപി ബഭ്രമുഃ
രാവണൻ രാമന്റെ കുതിരകളെ ജ്വലിക്കുന്ന അമ്പുകൾകൊണ്ട് തുളച്ചു. എങ്കിലും ആ ദൈവിക കുതിരകൾ ഒട്ടും തളർവോ ഭയമോ കാണിച്ചില്ല; അവ നേരെ തന്നെ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
ബഭൂവുഃ സ്വസ്ഥഹൃദയാഃ പദ്മനാലൈരിവാഹതാഃ। തേഷാമസമ്ഭ്രമം ദൃഷ്ട്വാ വാജിനാം രാവണസ്തദാ
അവ കുതിരകൾക്ക് കമലത്തണ്ടുകൊണ്ട് തട്ടിയതുപോലെ മനസ്സിൽ ഒരുപാട് ശാന്തിയും ഉറപ്പുമായിരുന്നു. അവയുടെ ഭയമില്ലാത്ത നില കണ്ടപ്പോൾ, അപ്പോൾ രാവണൻ—
ഭൂയ ഏവ സുസംക്രുദ്ധഃ ശരവര്ഷം മുമോച ഹ। ഗദാശ്ച പരിഘാംശ്ചൈവ ചക്രാണി മുസലാനി ച
—കൂടുതൽ കോപത്തോടെ വീണ്ടും അമ്പുകളുടെ മഴയും, കൂടാതെ ഗദകളും ഇരുമ്പുകൊലുകളും ചക്രങ്ങളും ഉരളുകളും എറിഞ്ഞു.
ഗിരിശൃങ്ഗാണി വൃക്ഷാംശ്ച തഥാ ശൂലപരശ്വധാന്। മായാവിഹിതമേതത് തു ശസ്ത്രവര്ഷമപാതയത്। സഹസ്രശസ്തദാ ബാണാനശ്രാന്തഹൃദയോദ്യമഃ
പർവതശിഖരങ്ങൾ, വൃക്ഷങ്ങൾ, കുന്തങ്ങൾ, പരശുക്കളും ചേർത്ത്, മായാജാലംകൊണ്ട് സൃഷ്ടിച്ച ആയുധങ്ങളുടെ മഴ ആയിരക്കണക്കിന് അമ്പുകൾക്ക് ഒട്ടും ക്ഷീണം കാണിക്കാതെ എറിഞ്ഞു.
തുമുലം ത്രാസജനനം ഭീമം ഭീമപ്രതിസ്വനമ്। തദ് വര്ഷമഭവദ് യുദ്ധേ നൈകശസ്ത്രമയം മഹത്
അങ്ങിനെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ ആയുധങ്ങളുടെ ആ മഹത്തായ മഴ വലിയ ശബ്ദത്തോടും ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ഭീകരതയോടും കൂടി നടന്നു.
വിമുച്യ രാഘവരഥം സമന്താദ് വാനരേ ബലേ। സായകൈരന്തരിക്ഷം ച ചകാര സുനിരന്തരമ്
അവൻ രാഘവന്റെ രഥത്തെയും വാനരസേനയെയും ചുറ്റി എല്ലാ ഭാഗത്തും അമ്പുകൾകൊണ്ട് ആകാശം നിറച്ചു.
മുമോച ച ദശഗ്രീവോ നിഃസങ്ഗേനാന്തരാത്മനാ। വ്യായച്ഛമാനം തം ദൃഷ്ട്വാ തത്പരം രാവണം രണേ
പത്ത് തലകളുള്ള രാവണൻ, മനസ്സിൽ ഒരു സംശയവും കൂടാതെ, തന്റെ മുഴുവൻ ശക്തിയും ഉപയോഗിച്ച് ആയുധങ്ങൾ എറിഞ്ഞു; യുദ്ധത്തിൽ രാമൻ പരിശ്രമിക്കുന്നതും കണ്ടു.
പ്രഹസന്നിവ കാകുത്സ്ഥഃ സംദധേ നിശിതാന് ശരാന്। സ മുമോച തതോ ബാണാന് ശതശോഽഥ സഹസ്രശഃ
കാകുത്സ്ഥൻ ചിരിച്ചുപോലെയാണ് കൂർത്ത അമ്പുകൾ വില്ലിൽ ഘടിപ്പിച്ച് നൂറുകണക്കിന്, ആയിരക്കണക്കിന് അമ്പുകൾ വിട്ടത്.
താന് ദൃഷ്ട്വാ രാവണശ്ചക്രേ സ്വശരൈഃ ഖം നിരന്തരമ്। താഭ്യാം നിയുക്തേന തദാ ശരവര്ഷേണ ഭാസ്വതാ
അത് കണ്ട രാവണൻ തന്റെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് ആകാശം നിറച്ചു; അങ്ങനെ ഇരുവരും ചേർന്ന് പ്രകാശമുള്ള അമ്പുകളുടെ മഴയുണ്ടാക്കി.
ശരബദ്ധമിവാഭാതി ദ്വിതീയം ഭാസ്വദമ്ബരമ്। നാനിമിത്തോഽഭവദ് ബാണോ നാനിര്ഭേത്താ ന നിഷ്ഫലഃ
ആകാശം അമ്പുകൾകൊണ്ട് കെട്ടിയതുപോലെ, മറ്റൊരു ജ്വലിക്കുന്ന ആകാശം പോലെയായിരുന്നു. ഒരു അമ്പും വ്യർത്ഥമോ ലക്ഷ്യവിട്ടോ പോയില്ല.
അന്യോന്യമഭിസംഹത്യ നിപേതുര്ധരണീതലേ। തഥാ വിസൃജതോര്ബാണാന് രാമരാവണയോര്മൃധേ
രാമനും രാവണനും അമ്പുകൾ അങ്ങനെ വിട്ടപ്പോൾ, അവ പരസ്പരം ഇടിച്ച് ഭൂമിയിൽ വീണു.
പ്രായുധ്യേതാമവിച്ഛിന്നമസ്യന്തൌ സവ്യദക്ഷിണമ്। ചക്രതുശ്ച ശരൈര്ഘോരൈര്നിരുച്ഛ്വാസമിവാമ്ബരമ്
അവർ ഇടവേളയില്ലാതെ യുദ്ധം തുടർന്നു, ഇടതും വലതും നീങ്ങി; അവരുടെ ഭയങ്കരമായ അമ്പുകൾ ആകാശത്തെ ശ്വാസംമുട്ടിയതുപോലെ ആക്കി.
രാവണസ്യ ഹയാന് രാമോ ഹയാന് രാമസ്യ രാവണഃ। ജഘ്നതുസ്തൌ തദാന്യോന്യം കൃതാനുകൃതകാരിണൌ
രാമൻ രാവണന്റെ കുതിരകളെ ആക്രമിച്ചു, രാവണൻ രാമന്റെ കുതിരകളെ ആക്രമിച്ചു; ഇരുവരും പരസ്പരം ചെയ്തതുപോലെയായിരുന്നു അവരുടെ പ്രഹരങ്ങൾ.
ഏവം തു തൌ സുസംക്രുദ്ധൌ ചക്രതുര്യുദ്ധമുത്തമമ്। മുഹൂര്തമഭവദ് യുദ്ധം തുമുലം രോമഹര്ഷണമ്
ഇങ്ങനെ ഇരുവരും അത്യന്തം കോപത്തോടെ ഉന്നതമായ യുദ്ധം നടത്തി; ഒരു നിമിഷം ആ യുദ്ധം വലിയ ശബ്ദത്തോടും രോമാഞ്ചം പകരുന്നതുമായിരിന്നു.
തൌ തഥാ യുധ്യമാനൌ തു സമരേ രാമരാവണൌ। ദദൃശുഃ സര്വഭൂതാനി വിസ്മിതേനാന്തരാത്മനാ
അങ്ങനെ യുദ്ധം നടത്തുന്ന രാമനും രാവണനും കണ്ടപ്പോൾ, എല്ലാ ജീവികളും അത്ഭുതംകൊണ്ട് ഹൃദയത്തിൽ വിസ്മയത്തോടെ നോക്കി.
അര്ദയന്തൌ തു സമരേ തയോസ്തൌ സ്യന്ദനോത്തമൌ। പരസ്പരമഭിക്രുദ്ധൌ പരസ്പരമഭിദ്രുതൌ
യുദ്ധഭൂമിയിൽ പരസ്പരം ആക്രമിച്ച്, ആ ഉത്തമ രഥങ്ങളിൽ ഇരുവരും കോപത്തോടെ ഒരുമേൽ ഒരുവൻ ചാടിക്കയറി.
പരസ്പരവധേ യുക്തൌ ഘോരരൂപൌ ബഭൂവതുഃ। മണ്ഡലാനി ച വീഥീശ്ച ഗതപ്രത്യാഗതാനി ച
പരസ്പരം നശിപ്പിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ചവരായി, ഭയാനകമായ രൂപം ധരിച്ച്, വൃത്തങ്ങളിലും നേരായ വഴികളിലും മുന്നേറിയും പിൻമാറിയും അവർ നീങ്ങി.
ദര്ശയന്തൌ ബഹുവിധാം സൂതൌ സാരഥ്യജാം ഗതിമ്। അര്ദയന് രാവണം രാമോ രാഘവം ചാപി രാവണഃ
രഥസാരഥിയുടെ കഴിവിൽ നിന്നുള്ള പലതരത്തിലുള്ള ചലനങ്ങൾ കാണിച്ചു, രാമൻ രാവണനെ ഉപദ്രവിച്ചു; അതുപോലെ രാവണനും രാഘവനെ ഉപദ്രവിച്ചു.
ഗതിവേഗം സമാപന്നൌ പ്രവര്തനനിവര്തനേ। ക്ഷിപതോഃ ശരജാലാനി തയോസ്തൌ സ്യന്ദനോത്തമൌ
ആരവം നിറഞ്ഞ അമ്പുകളുടെ മഴയുമായി, ഇരുവരും മുന്നേറാനും പിന്വാങ്ങാനും ഒരേ വേഗത്തിലും ശക്തിയിലും തുല്യരായി, അവരവരുടെ ഉത്തമരഥങ്ങളില് നിന്ന് തമ്മില് ഏറ്റുമുട്ടി.
ചേരതുഃ സംയുഗമഹീം സാസാരൌ ജലദാവിവ। ദര്ശയിത്വാ തദാ തൌ തു ഗതിം ബഹുവിധാം രണേ
അവര് യുദ്ധഭൂമിയില് മഴയോടെ നിറഞ്ഞ മേഘങ്ങളെപ്പോലെ ചലിച്ചു, അങ്ങിങ്ങ് പലവിധത്തിലുള്ള ചലനങ്ങള് കാട്ടി.
പരസ്പരസ്യാഭിമുഖൌ പുനരേവ ച തസ്ഥതുഃ। ധുരം ധുരേണ രഥയോര്വക്ത്രം വക്ത്രേണ വാജിനാമ്
പിന്നെയും മുഖാമുഖമായി, അവരുടെ രഥങ്ങളുടെ കൂറ്റവും കുതിരകളുടെ മുഖവും നേരെ നേരെ നിരത്തി ഇരുവരും നില്ക്കുകയായിരുന്നു.
പതാകാശ്ച പതാകാഭിഃ സമീയുഃ സ്ഥിതയോസ്തദാ। രാവണസ്യ തതോ രാമോ ധനുര്മുക്തൈഃ ശിതൈഃ ശരൈഃ
അപ്പോള് അവരവരുടെ പതാകകള് തമ്മില് തട്ടി; ഉടനെ രാമന് തന്റെ വില്ലില് നിന്ന് കൂരമായ അമ്പുകള് രാവണനിലേക്ക് വിട്ടു.
ചതുര്ഭിശ്ചതുരോ ദീപ്താന് ഹയാന് പ്രത്യപസര്പയത്। സ ക്രോധവശമാപന്നോ ഹയാനാമപസര്പണേ
നാല് തീപോലുള്ള അമ്പുകള് കൊണ്ട് രാമന് രാവണന്റെ നാലു കുതിരകളെയും പിന്വാങ്ങിച്ചു; കുതിരകള് പിന്വാങ്ങിയതില് രാവണന് അത്യന്തം കോപിച്ചു.
മുമോച നിശിതാന് ബാണാന് രാഘവായ ദശാനനഃ। സോഽതിവിദ്ധോ ബലവതാ ദശഗ്രീവേണ രാഘവഃ
പത്ത് തലയുള്ള രാവണന് രാഘവനിലേക്ക് കൂരമായ അമ്പുകള് വിട്ടു; രാവണന് ശക്തിയായി അമ്പുകള് എറിഞ്ഞിട്ടും രാഘവന്—
ജഗാമ ന വികാരം ച ന ചാപി വ്യഥിതോഽഭവത്। ചിക്ഷേപ ച പുനര്ബാണാന് വജ്രസാരസമസ്വനാന്
ഏതെങ്കിലും മാറ്റമോ വേദനയോ കാണിച്ചില്ല; പകരം, ഇടി മുഴങ്ങുന്ന ശബ്ദമുള്ള അമ്പുകള് വീണ്ടും അയച്ചു.
സാരഥിം വജ്രഹസ്തസ്യ സമുദ്ദിശ്യ ദശാനനഃ। മാതലേസ്തു മഹാവേഗാഃ ശരീരേ പതിതാഃ ശരാഃ
വജ്രം കൈവശമുള്ളവന്റെ സാരഥിയെ ലക്ഷ്യംവെച്ച്, പത്ത് തലയുള്ള രാവണന് അതിവേഗത്തില് മാതലിയുടെ ശരീരത്തിലേക്ക് അമ്പുകള് വിട്ടു.