തതഃ പ്രവൃത്തം സുക്രൂരം രാമരാവണയോസ്തദാ। സുമഹദ് ദ്വൈരഥം യുദ്ധം സര്വലോകഭയാവഹമ്
അപ്പോള് രാമനും രാവണനും തമ്മില് അത്യന്തം ക്രൂരമായ ഒരു മഹാ രഥയുദ്ധം ആരംഭിച്ചു; അതു എല്ലാ ലോകങ്ങളെയും ഭയപ്പെടുത്തുന്ന തരത്തിലായിരുന്നു.
തതോ രാക്ഷസസൈന്യം ച ഹരീണാം ച മഹദ്ബലമ്। പ്രഗൃഹീതപ്രഹരണം നിശ്ചേഷ്ടം സമവര്തത
രാക്ഷസരുടെ വലിയ സൈന്യവും വാനരരുടെ ശക്തമായ കൂട്ടവും ആയുധങ്ങള് കൈയില് പിടിച്ച്, അചഞ്ചലമായി നിന്നു നോക്കി.
സമ്പ്രയുദ്ധൌ തു തൌ ദൃഷ്ട്വാ ബലവന്നരരാക്ഷസൌ। വ്യാക്ഷിപ്തഹൃദയാഃ സര്വേ പരം വിസ്മയമാഗതാഃ
ശക്തശാലികളായ ആ മനുഷ്യനും രാക്ഷസനും തമ്മിലുള്ള പോരാട്ടം കണ്ട എല്ലാവരും മനസ്സില് ആശങ്കയോടെയും അത്ഭുതത്തോടെയും നിറഞ്ഞു.
നാനാപ്രഹരണൈര്വ്യഗ്രൈര്ഭുജൈര്വിസ്മിതബുദ്ധയഃ। തസ്ഥുഃ പ്രേക്ഷ്യ ച സംഗ്രാമം നാഭിജഗ്മുഃ പരസ്പരമ്
വിവിധ ആയുധങ്ങളുമായി ഉത്സുക്കളായും അത്ഭുതഭാവത്തോടെ മനസ്സോടെ നിന്നവരൊക്കെ ആ യുദ്ധം മാത്രം നോക്കി; പരസ്പരം ആക്രമിക്കാന് ആരും ശ്രമിച്ചില്ല.
രക്ഷസാം രാവണം ചാപി വാനരാണാം ച രാഘവമ്। പശ്യതാം വിസ്മിതാക്ഷാണാം സൈന്യം ചിത്രമിവാബഭൌ
രാക്ഷസരുടെ ഇടയില് രാവണനും വാനരരുടെ ഇടയില് രാഘവനും എന്നിങ്ങനെ, വിസ്മയഭരിതമായ കണ്ണുകളോടെ അവരെ നോക്കുന്ന സൈന്യം ഒരു അത്ഭുത ദൃശ്യത്തെപ്പോലെയായിരുന്നു.
തൌ തു തത്ര നിമിത്താനി ദൃഷ്ട്വാ രാഘവരാവണൌ। കൃതബുദ്ധീ സ്ഥിരാമര്ഷൌ യുയുധാതേ ഹ്യഭീതവത്
അവിടെ, ലക്ഷണങ്ങള് കണ്ട രാഘവനും രാവണനും ഉറച്ച മനസ്സോടെ, ദൃഢമായ കോപത്തോടെ, ഭയമില്ലാതെ പോരാടിച്ചു.
ജേതവ്യമിതി കാകുത്സ്ഥോ മര്തവ്യമിതി രാവണഃ। ധൃതൌ സ്വവീര്യസര്വസ്വം യുദ്ധേഽദര്ശയതാം തദാ
കാകുത്സ്ഥന് വിജയിക്കാനായി യുദ്ധം നടത്തി; രാവണന് മരിക്കാനായി. ഇരുവരും തങ്ങളുടെ മുഴുവന് ശക്തിയും ധൈര്യവും യുദ്ധത്തില് പ്രകടിപ്പിച്ചു.
തതഃ ക്രോധാദ് ദശഗ്രീവഃ ശരാന് സംധായ വീര്യവാന്। മുമോച ധ്വജമുദ്ദിശ്യ രാഘവസ്യ രഥേ സ്ഥിതമ്
അതിനുശേഷം, ദശമുഖന് ക്രോധം നിറഞ്ഞു; ശക്തിയോടെ അമ്പുകള് വെടിഞ്ഞ് രാഘവന്റെ രഥത്തില് നില്ക്കുന്ന പതാകയെ ലക്ഷ്യമാക്കി വിട്ടു.
തേ ശരാസ്തമനാസാദ്യ പുരംദരരഥധ്വജമ്। രഥശക്തിം പരാമൃശ്യ നിപേതുര്ധരണീതലേ
ആ അമ്പുകള് ലക്ഷ്യത്തിലെത്താതെ, ഇന്ദ്രന്റെ രഥത്തിലെ പതാകയെ തൊട്ട്, രഥത്തിന്റെ ഭാഗം തട്ടി ഭൂമിയിലേക്കു വീണു.
തതോ രാമോഽപി സംക്രുദ്ധശ്ചാപമാകൃഷ്യ വീര്യവാന്। കൃതപ്രതികൃതം കര്തും മനസാ സമ്പ്രചക്രമേ
അതിനുശേഷം രാമനും, ക്രോധവും ശക്തിയും നിറഞ്ഞ്, തന്റെ മനസ്സില് രാവണന് തുല്യമായി തിരിച്ചടിയ്ക്കണമെന്ന് ആലോചിച്ച് വില്ല് വലിച്ചു.
രാവണധ്വജമുദ്ദിശ്യ മുമോച നിശിതം ശരമ്। മഹാസര്പമിവാസഹ്യം ജ്വലന്തം സ്വേന തേജസാ
രാവണന്റെ പതാകയെ ലക്ഷ്യമാക്കി രാമന് ഒരു മൂര്ച്ചയുള്ള അമ്പ് വിട്ടു; അത് അവന്റെ തേജസ്സില് ജ്വലിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ഒരു മഹാസര്പ്പം പോലെയായിരുന്നു.
രാമശ്ചിക്ഷേപ തേജസ്വീ കേതുമുദ്ദിശ്യ സായകമ്। ജഗാമ സ മഹീം ഛിത്ത്വാ ദശഗ്രീവധ്വജം ശരഃ
തേജസ്സുള്ള രാമന് പതാകയെ ലക്ഷ്യമാക്കി അമ്പ് വിട്ടു; ആ അമ്പ് രാവണന്റെ പതാകയെ കുത്തി കീറി ഭൂമിയിലേക്കു വീണു.
സ നികൃത്തോഽപതദ് ഭൂമൌ രാവണസ്യന്ദനധ്വജഃ। ധ്വജസ്യോന്മഥനം ദൃഷ്ട്വാ രാവണഃ സ മഹാബലഃ
അങ്ങനെ രാവണന്റെ രഥത്തിലെ പതാക മുറിഞ്ഞ് നിലത്തു വീണു; തന്റെ പതാക നശിച്ചതു കണ്ട മഹാശക്തശാലിയായ രാവണന്—
സമ്പ്രദീപ്തോഽഭവത് ക്രോധാദമര്ഷാത് പ്രദഹന്നിവ। സ രോഷവശമാപന്നഃ ശരവര്ഷം വവര്ഷ ഹ
—ക്രോധത്താല് അഗ്നിപോലെ ജ്വലിച്ചു; അത്യന്തം കോപഭരിതനായി അമ്പുകളുടെ മഴ പെയ്യിച്ചു.
രാമസ്യ തുരഗാന് ദീപ്തൈഃ ശരൈര്വിവ്യാധ രാവണഃ। തേ ദിവ്യാ ഹരയസ്തത്ര നാസ്ഖലന്നാപി ബഭ്രമുഃ
രാവണൻ രാമന്റെ കുതിരകളെ ജ്വലിക്കുന്ന അമ്പുകൾകൊണ്ട് തുളച്ചു. എങ്കിലും ആ ദൈവിക കുതിരകൾ ഒട്ടും തളർവോ ഭയമോ കാണിച്ചില്ല; അവ നേരെ തന്നെ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
ബഭൂവുഃ സ്വസ്ഥഹൃദയാഃ പദ്മനാലൈരിവാഹതാഃ। തേഷാമസമ്ഭ്രമം ദൃഷ്ട്വാ വാജിനാം രാവണസ്തദാ
അവ കുതിരകൾക്ക് കമലത്തണ്ടുകൊണ്ട് തട്ടിയതുപോലെ മനസ്സിൽ ഒരുപാട് ശാന്തിയും ഉറപ്പുമായിരുന്നു. അവയുടെ ഭയമില്ലാത്ത നില കണ്ടപ്പോൾ, അപ്പോൾ രാവണൻ—
ഭൂയ ഏവ സുസംക്രുദ്ധഃ ശരവര്ഷം മുമോച ഹ। ഗദാശ്ച പരിഘാംശ്ചൈവ ചക്രാണി മുസലാനി ച
—കൂടുതൽ കോപത്തോടെ വീണ്ടും അമ്പുകളുടെ മഴയും, കൂടാതെ ഗദകളും ഇരുമ്പുകൊലുകളും ചക്രങ്ങളും ഉരളുകളും എറിഞ്ഞു.
ഗിരിശൃങ്ഗാണി വൃക്ഷാംശ്ച തഥാ ശൂലപരശ്വധാന്। മായാവിഹിതമേതത് തു ശസ്ത്രവര്ഷമപാതയത്। സഹസ്രശസ്തദാ ബാണാനശ്രാന്തഹൃദയോദ്യമഃ
പർവതശിഖരങ്ങൾ, വൃക്ഷങ്ങൾ, കുന്തങ്ങൾ, പരശുക്കളും ചേർത്ത്, മായാജാലംകൊണ്ട് സൃഷ്ടിച്ച ആയുധങ്ങളുടെ മഴ ആയിരക്കണക്കിന് അമ്പുകൾക്ക് ഒട്ടും ക്ഷീണം കാണിക്കാതെ എറിഞ്ഞു.
തുമുലം ത്രാസജനനം ഭീമം ഭീമപ്രതിസ്വനമ്। തദ് വര്ഷമഭവദ് യുദ്ധേ നൈകശസ്ത്രമയം മഹത്
അങ്ങിനെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ ആയുധങ്ങളുടെ ആ മഹത്തായ മഴ വലിയ ശബ്ദത്തോടും ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ഭീകരതയോടും കൂടി നടന്നു.
വിമുച്യ രാഘവരഥം സമന്താദ് വാനരേ ബലേ। സായകൈരന്തരിക്ഷം ച ചകാര സുനിരന്തരമ്
അവൻ രാഘവന്റെ രഥത്തെയും വാനരസേനയെയും ചുറ്റി എല്ലാ ഭാഗത്തും അമ്പുകൾകൊണ്ട് ആകാശം നിറച്ചു.
മുമോച ച ദശഗ്രീവോ നിഃസങ്ഗേനാന്തരാത്മനാ। വ്യായച്ഛമാനം തം ദൃഷ്ട്വാ തത്പരം രാവണം രണേ
പത്ത് തലകളുള്ള രാവണൻ, മനസ്സിൽ ഒരു സംശയവും കൂടാതെ, തന്റെ മുഴുവൻ ശക്തിയും ഉപയോഗിച്ച് ആയുധങ്ങൾ എറിഞ്ഞു; യുദ്ധത്തിൽ രാമൻ പരിശ്രമിക്കുന്നതും കണ്ടു.
പ്രഹസന്നിവ കാകുത്സ്ഥഃ സംദധേ നിശിതാന് ശരാന്। സ മുമോച തതോ ബാണാന് ശതശോഽഥ സഹസ്രശഃ
കാകുത്സ്ഥൻ ചിരിച്ചുപോലെയാണ് കൂർത്ത അമ്പുകൾ വില്ലിൽ ഘടിപ്പിച്ച് നൂറുകണക്കിന്, ആയിരക്കണക്കിന് അമ്പുകൾ വിട്ടത്.
താന് ദൃഷ്ട്വാ രാവണശ്ചക്രേ സ്വശരൈഃ ഖം നിരന്തരമ്। താഭ്യാം നിയുക്തേന തദാ ശരവര്ഷേണ ഭാസ്വതാ
അത് കണ്ട രാവണൻ തന്റെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് ആകാശം നിറച്ചു; അങ്ങനെ ഇരുവരും ചേർന്ന് പ്രകാശമുള്ള അമ്പുകളുടെ മഴയുണ്ടാക്കി.
ശരബദ്ധമിവാഭാതി ദ്വിതീയം ഭാസ്വദമ്ബരമ്। നാനിമിത്തോഽഭവദ് ബാണോ നാനിര്ഭേത്താ ന നിഷ്ഫലഃ
ആകാശം അമ്പുകൾകൊണ്ട് കെട്ടിയതുപോലെ, മറ്റൊരു ജ്വലിക്കുന്ന ആകാശം പോലെയായിരുന്നു. ഒരു അമ്പും വ്യർത്ഥമോ ലക്ഷ്യവിട്ടോ പോയില്ല.
അന്യോന്യമഭിസംഹത്യ നിപേതുര്ധരണീതലേ। തഥാ വിസൃജതോര്ബാണാന് രാമരാവണയോര്മൃധേ
രാമനും രാവണനും അമ്പുകൾ അങ്ങനെ വിട്ടപ്പോൾ, അവ പരസ്പരം ഇടിച്ച് ഭൂമിയിൽ വീണു.
പ്രായുധ്യേതാമവിച്ഛിന്നമസ്യന്തൌ സവ്യദക്ഷിണമ്। ചക്രതുശ്ച ശരൈര്ഘോരൈര്നിരുച്ഛ്വാസമിവാമ്ബരമ്
അവർ ഇടവേളയില്ലാതെ യുദ്ധം തുടർന്നു, ഇടതും വലതും നീങ്ങി; അവരുടെ ഭയങ്കരമായ അമ്പുകൾ ആകാശത്തെ ശ്വാസംമുട്ടിയതുപോലെ ആക്കി.
രാവണസ്യ ഹയാന് രാമോ ഹയാന് രാമസ്യ രാവണഃ। ജഘ്നതുസ്തൌ തദാന്യോന്യം കൃതാനുകൃതകാരിണൌ
രാമൻ രാവണന്റെ കുതിരകളെ ആക്രമിച്ചു, രാവണൻ രാമന്റെ കുതിരകളെ ആക്രമിച്ചു; ഇരുവരും പരസ്പരം ചെയ്തതുപോലെയായിരുന്നു അവരുടെ പ്രഹരങ്ങൾ.
ഏവം തു തൌ സുസംക്രുദ്ധൌ ചക്രതുര്യുദ്ധമുത്തമമ്। മുഹൂര്തമഭവദ് യുദ്ധം തുമുലം രോമഹര്ഷണമ്
ഇങ്ങനെ ഇരുവരും അത്യന്തം കോപത്തോടെ ഉന്നതമായ യുദ്ധം നടത്തി; ഒരു നിമിഷം ആ യുദ്ധം വലിയ ശബ്ദത്തോടും രോമാഞ്ചം പകരുന്നതുമായിരിന്നു.
തൌ തഥാ യുധ്യമാനൌ തു സമരേ രാമരാവണൌ। ദദൃശുഃ സര്വഭൂതാനി വിസ്മിതേനാന്തരാത്മനാ
അങ്ങനെ യുദ്ധം നടത്തുന്ന രാമനും രാവണനും കണ്ടപ്പോൾ, എല്ലാ ജീവികളും അത്ഭുതംകൊണ്ട് ഹൃദയത്തിൽ വിസ്മയത്തോടെ നോക്കി.
അര്ദയന്തൌ തു സമരേ തയോസ്തൌ സ്യന്ദനോത്തമൌ। പരസ്പരമഭിക്രുദ്ധൌ പരസ്പരമഭിദ്രുതൌ
യുദ്ധഭൂമിയിൽ പരസ്പരം ആക്രമിച്ച്, ആ ഉത്തമ രഥങ്ങളിൽ ഇരുവരും കോപത്തോടെ ഒരുമേൽ ഒരുവൻ ചാടിക്കയറി.