അദ്യ മദ്ബാണഭിന്നസ്യ ഗതാസോഃ പതിതസ്യ തേ। കര്ഷന് ത്വന്ത്രാണി പതഗാ ഗരുത്മന്ത ഇവോരഗാന്
ഇന്ന് എന്റെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് തുളഞ്ഞ്, ജീവൻ വിട്ട് നിലത്ത് വീണിരിക്കുന്ന നിന്നെ പക്ഷികൾ നിന്റെ അന്ത്രങ്ങൾ വലിച്ചെടുക്കട്ടെ, ഗരുഡൻ പാമ്പുകളെ പിടിക്കുന്നതുപോലെ.
ഇത്യേവം സ വദന് വീരോ രാമഃ ശത്രുനിബര്ഹണഃ। രാക്ഷസേന്ദ്രം സമീപസ്ഥം ശരവര്ഷൈരവാകിരത്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്ന വീരനായ രാമൻ അടുത്ത് നിന്നിരുന്ന രാക്ഷസാധിപനായ രാവണന്റെ മേൽ അമ്പുകളുടെ മഴ പെയ്യിച്ചു.
ബഭൂവ ദ്വിഗുണം വീര്യം ബലം ഹര്ഷശ്ച സംയുഗേ। രാമസ്യാസ്ത്രബലം ചൈവ ശത്രോര്നിധനകാംക്ഷിണഃ
ശത്രുവിന്റെ സംഹാരത്തിനായി രാമന്റെ ശക്തിയും ധൈര്യവും യുദ്ധത്തിലെ ആനന്ദവും ഇരട്ടിയായി, ആയുധങ്ങളുടെ ശക്തിയും കൂടിയിരുന്നു.
പ്രാദുര്ബഭൂവുരസ്ത്രാണി സര്വാണി വിദിതാത്മനഃ। പ്രഹര്ഷാച്ച മഹാതേജാഃ ശീഘ്രഹസ്തതരോഽഭവത്
തനിക്കറിയാവുന്ന എല്ലാ ആയുധങ്ങളും പ്രത്യക്ഷമായി; ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞ മഹാശക്തനായ രാമൻ കൈവേഗത്തിൽ ഇനിയും വേഗതയോടെ ആയുധങ്ങൾ പ്രയോഗിച്ചു.
ശുഭാന്യേതാനി ചിഹ്നാനി വിജ്ഞായാത്മഗതാനി സഃ। ഭൂയ ഏവാര്ദയദ് രാമോ രാവണം രാക്ഷസാന്തകൃത്
തനിക്കുള്ളിലെ ഈ ശുഭസൂചനകൾ മനസ്സിലാക്കി, രാക്ഷസന്മാരെ സംഹരിക്കുന്ന രാമൻ രാവണനെ ഇനിയും ശക്തിയായി ആക്രമിച്ചു.
ഹരീണാം ചാശ്മനികരൈഃ ശരവര്ഷൈശ്ച രാഘവാത്। ഹന്യമാനോ ദശഗ്രീവോ വിഘൂര്ണഹൃദയോഽഭവത്
വാനരന്മാരുടെ കല്ലുകളും രാഘവന്റെ അമ്പുകളും പതിക്കുമ്പോൾ, പത്തുമുഖനായ രാവണന്റെ മനസ്സ് അലയടിച്ചു.
യദാ ച ശസ്ത്രം നാരേഭേ ന ചകര്ഷ ശരാസനമ്। നാസ്യ പ്രത്യകരോദ് വീര്യം വിക്ലവേനാന്തരാത്മനാ
അവൻ ആയുധങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യാനും വില്ല് വലിക്കാനുമാകാതെ, ഉള്ളിലെ ധൈര്യം നഷ്ടപ്പെട്ട് എതിര്ക്കാൻ കഴിയാതെ പോയി.
ക്ഷിപ്താശ്ചാശു ശരാസ്തേന ശസ്ത്രാണി വിവിധാനി ച। മരണാര്ഥായ വര്തന്തേ മൃത്യുകാലോഽഭ്യവര്തത
അവൻ വേഗത്തിൽ എറിഞ്ഞ അമ്പുകളും പലതരം ആയുധങ്ങളും മരണത്തിനായി ലക്ഷ്യമിട്ടതായിരുന്നു; മരണസമയം അടുത്തിരുന്നു.
സൂതസ്തു രഥനേതാസ്യ തദവസ്ഥം നിരീക്ഷ്യ തമ്। ശനൈര്യുദ്ധാദസമ്ഭ്രാന്തോ രഥം തസ്യാപവാഹയത്
തന്റെ യജമാനനെ അങ്ങനെ കണ്ട രഥസാരഥി, ഭയമില്ലാതെ, ശാന്തമായി രഥം യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് പിന്വലിച്ചു.
രഥം ച തസ്യാഥ ജവേന സാരഥി- ര്നിവാര്യ ഭീമം ജലദസ്വനം തദാ। ജഗാമ ഭീത്യാ സമരാന്മഹീപതിം നിരസ്തവീര്യം പതിതം സമീക്ഷ്യ
ശബ്ദം മുഴക്കുന്ന ഭയാനകമായ രഥം വേഗത്തിൽ നിയന്ത്രിച്ച്, രാജാവിന്റെ ശക്തി നഷ്ടപ്പെട്ട് വീണതറിഞ്ഞ സാരഥി ഭയത്താൽ യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് പിന്മാറി.
thumb|ചതുരധികശതതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ചതുരധികശതതമഃ സര്ഗഃ ॥൬-
ഇപ്പോൾ നൂറ്റിനാലാമത്തെ സര്ഗം കേൾക്കുക.
സ തു മോഹാത് സുസംക്രുദ്ധഃ കൃതാന്തബലചോദിതഃ। ക്രോധസംരക്തനയനോ രാവണഃ സൂതമബ്രവീത്
ഭ്രാന്ത് പിടിച്ചും അത്യന്തം കോപത്തോടെയും മരണത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ഉണർത്തപ്പെട്ടും കണ്ണുകൾ ചുവപ്പിച്ച് രാവണൻ സാരഥിയോട് പറഞ്ഞു.
ഹീനവീര്യമിവാശക്തം പൌരുഷേണ വിവര്ജിതമ്। ഭീരും ലഘുമിവാസത്ത്വം വിഹീനമിവ തേജസാ
നീ ധൈര്യരഹിതനും ശക്തിയില്ലാത്തവനും പുരുഷാർത്ഥം ഇല്ലാത്തവനും ഭയക്കരനും മനസ്സില്ലാത്തവനും ഊർജ്ജം ഇല്ലാത്തവനും പോലെ തോന്നുന്നു.
വിമുക്തമിവ മായാഭിരസ്ത്രൈരിവ ബഹിഷ്കൃതമ്। മാമവജ്ഞായ ദുര്ബുദ്ധേ സ്വയാ ബുദ്ധ്യാ വിചേഷ്ടസേ
മായയിൽ നിന്ന് വിട്ടുപോയതുപോലെയും ആയുധങ്ങൾ കൊണ്ട് പുറത്താക്കപ്പെട്ടതുപോലെയും, നീ എനിക്ക് അവഗണന കാണിച്ച്, ദുഷ്ടബുദ്ധിയോടെ സ്വമേധയാ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
കിമര്ഥം മാമവജ്ഞായ മച്ഛന്ദമനവേക്ഷ്യ ച। ത്വയാ ശത്രുസമക്ഷം മേ രഥോഽയമപവാഹിതഃ
എന്തുകൊണ്ടാണ് നീ എന്നെ അവഗണിച്ച്, എന്റെ ഇഷ്ടം കണക്കാക്കാതെയും, എന്റെ ശത്രുവിന്റെ മുന്നിൽ എന്റെ രഥം പിൻവലിച്ചത്?
ത്വയാദ്യ ഹി മമാനാര്യ ചിരകാലമുപാര്ജിതമ്। യശോ വീര്യം ച തേജശ്ച പ്രത്യയശ്ച വിനാശിതഃ
ഇന്ന് നീയാൽ, അശിഷ്ടനായവനേ, ഞാൻ ദീർഘകാലം സമ്പാദിച്ചിരുന്ന എന്റെ പ്രശസ്തിയും വീരതയും തേജസ്സും വിശ്വാസവും എല്ലാം നശിച്ചു.
ശത്രോഃ പ്രഖ്യാതവീര്യസ്യ രഞ്ജനീയസ്യ വിക്രമൈഃ। പശ്യതോ യുദ്ധലുബ്ധോഽഹം കൃതഃ കാപുരുഷസ്ത്വയാ
ശക്തിയിൽ പ്രശസ്തനും വീര്യത്തിൽ പ്രശംസിതനുമായ എന്റെ ശത്രുവിന്റെ മുന്നിൽ, ഞാൻ യുദ്ധത്തിനായി ആഗ്രഹത്തോടെ നോക്കി നിൽക്കുമ്പോൾ, നീ എന്നെ ഭീരുവാക്കി.
യത് ത്വം കഥമിദം മോഹാന്ന ചേദ് വഹസി ദുര്മതേ। സത്യോഽയം പ്രതിതര്കോ മേ പരേണ ത്വമുപസ്കൃതഃ
നീ ഇതെല്ലാം മോഹത്തിൽ നിന്നല്ലാതെ ചെയ്തതാണെങ്കിൽ, ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ളവനേ, എന്റെ സംശയം ശരിയാണ്; നീ എതിരാളികളാൽ പണം വാങ്ങി.
നഹി തദ് വിദ്യതേ കര്മ സുഹൃദോ ഹിതകാംക്ഷിണഃ। രിപൂണാം സദൃശം ത്വേതദ് യത് ത്വയൈതദനുഷ്ഠിതമ്
സ്നേഹത്തോടെ നല്ലത് ആഗ്രഹിക്കുന്ന സ്നേഹിതൻ ഇങ്ങനെ ചെയ്യില്ല; ശത്രുക്കൾ ചെയ്യുന്നതാണ് നീ ചെയ്തതെന്ന് ഞാൻ കാണുന്നു.
നിവര്തയ രഥം ശീഘ്രം യാവന്നാപൈതി മേ രിപുഃ। യദി വാധ്യുഷിതോഽസി ത്വം സ്മര്യതേ യദി മേ ഗുണഃ
എന്റെ ശത്രു പോകുന്നതിന് മുമ്പ്, നീ എങ്കിൽ ഒരിക്കലും എന്നോടൊപ്പം പാർത്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അല്ലെങ്കിൽ എന്റെ ഗുണങ്ങൾ ഓർക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, ദയവായി രഥം വേഗത്തിൽ തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരിക.
ഏവം പരുഷമുക്തസ്തു ഹിതബുദ്ധിരബുദ്ധിനാ। അബ്രവീദ് രാവണം സൂതോ ഹിതം സാനുനയം വചഃ
ഇങ്ങനെ കഠിനമായി പറഞ്ഞപ്പോൾ, നല്ല ബുദ്ധിയുള്ള സാരഥി അവിവേകിയാൽ പറഞ്ഞതിൽ ദു:ഖം കാണിച്ചില്ല; മറിച്ച് രാവണനോട് സ്നേഹപൂർവ്വം ഉപകാരപ്രദമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
ന ഭീതോഽസ്മി ന മൂഢോഽസ്മി നോപജപ്തോഽസ്മി ശത്രുഭിഃ। ന പ്രമത്തോ ന നിഃസ്നേഹോ വിസ്മൃതാ ന ച സത്ക്രിയാ
ഞാൻ ഭയപ്പെട്ടിട്ടില്ല, ഞാനോൾക്കെട്ടില്ല, ശത്രുക്കൾ എന്നെ വഞ്ചിച്ചിട്ടില്ല; ഞാൻ അശ്രദ്ധയില്ല, സ്നേഹം ഇല്ലാതായിട്ടില്ല, നല്ല പെരുമാറ്റം മറന്നിട്ടില്ല.
മയാ തു ഹിതകാമേന യശശ്ച പരിരക്ഷതാ। സ്നേഹപ്രസ്കന്നമനസാ ഹിതമിത്യപ്രിയം കൃതമ്
എന്നാൽ, നിന്റെ ക്ഷേമം ആഗ്രഹിച്ചും, നിന്റെ പ്രശസ്തി സംരക്ഷിക്കാനുമാണ് സ്നേഹപൂർവ്വം മനസ്സോടെ ഞാൻ ഇഷ്ടമില്ലാത്ത ഈ പ്രവൃത്തി ചെയ്തത്.
നാസ്മിന്നര്ഥേ മഹാരാജ ത്വം മാം പ്രിയഹിതേ രതമ്। കശ്ചില്ലഘുരിവാനാര്യോ ദോഷതോ ഗന്തുമര്ഹസി
മഹാരാജാവേ, ഈ കാര്യത്തിൽ നിന്റെ പ്രിയവും ഉപകാരവും ആഗ്രഹിക്കുന്ന എന്നെ നീ അശ്രദ്ധയോടെ ചെറുതായി കാണരുത്.
ശ്രൂയതാം പ്രതി ദാസ്യാമി യന്നിമിത്തം മയാ രഥഃ। നദീവേഗ ഇവാമ്ഭോഭിഃ സംയുഗേ വിനിവര്തിതഃ
കേൾക്കൂ, യുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ രഥം എങ്ങനെ ഒരു നദിയുടെ ഒഴുക്കുപോലെ തിരിച്ചു കൊണ്ടുപോയെന്നതിന്റെ കാരണം ഞാൻ പറയാം.
ശ്രമം തവാവഗച്ഛാമി മഹതാ രണകര്മണാ। നഹി തേ വീര്യസൌമുഖ്യം പ്രകര്ഷം നോപധാരയേ
വലിയ യുദ്ധപ്രയത്നത്തിൽ നിന്നുള്ള നിന്റെ ക്ഷീണം ഞാൻ മനസ്സിലാക്കുന്നു; എങ്കിലും നിന്റെ വീരതയിലും ധൈര്യത്തിലും കുറവൊന്നും ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
രഥോദ്വഹനഖിന്നാശ്ച ഭഗ്നാ മേ രഥവാജിനഃ। ദീനാ ഘര്മപരിശ്രാന്താ ഗാവോ വര്ഷഹതാ ഇവ
എന്റെ രഥം വഹിച്ച് എന്റെ കുതിരകൾ തളർന്നു പോയി; അവ ഭംഗപ്പെട്ടും ദു:ഖിതരായും ചൂടിൽ ക്ഷീണിച്ചും മഴയാൽ തളർന്ന പശുക്കൾപോലെയാണ്.
നിമിത്താനി ച ഭൂയിഷ്ഠം യാനി പ്രാദുര്ഭവന്തി നഃ। തേഷു തേഷ്വഭിപന്നേഷു ലക്ഷയാമ്യപ്രദക്ഷിണമ്
നമ്മുടെ മുന്നിൽ അനേകം അശുഭസൂചനകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അവയിൽ പലതും ഞാൻ ശുഭമായതല്ലെന്ന് കാണുന്നു.
ദേശകാലൌ ച വിജ്ഞേയൌ ലക്ഷണാനീങ്ഗിതാനി ച। ദൈന്യം ഹര്ഷശ്ച ഖേദശ്ച രഥിനശ്ച ബലാബലമ്
സ്ഥലം, സമയം, ലക്ഷണങ്ങൾ, ചിഹ്നങ്ങൾ, രഥിയുടെയുള്ള ദു:ഖം, സന്തോഷം, ക്ഷീണം, ശക്തിയും ദൗർബല്യവും എല്ലാം മനസ്സിലാക്കേണ്ടതാണ്.
സ്ഥലനിമ്നാനി ഭൂമേശ്ച സമാനി വിഷമാണി ച। യുദ്ധകാലശ്ച വിജ്ഞേയഃ പരസ്യാന്തരദര്ശനമ്
ഭൂമിയുടെ ഉയരവും താഴ്വാരവും, സമതലവും അസമതലവും, യുദ്ധസമയവും, ശത്രുവിന്റെ ഉദ്ദേശവും മനസ്സിലാക്കേണ്ടതാണ്.