ഭ്രാതരം നിഹതം ദൃഷ്ട്വാ രാവണേന ദുരാത്മനാ। വിഷ്ടനന്തം തു ദുഃഖാര്തം മര്മണ്യഭിഹതം ഭൃശമ്
ദുഷ്ടനായ രാവണൻ എന്റെ സഹോദരനെ വീഴ്ത്തിയതും, അവൻ വേദനയിൽ വലിച്ചുപിടിച്ചും, അത്യന്തം ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റും കിടക്കുന്നതും ഞാൻ കാണുന്നു.
രാഘവോ ഭ്രാതരം ദൃഷ്ട്വാ പ്രിയം പ്രാണം ബഹിശ്ചരമ്। ദുഃഖേന മഹതാവിഷ്ടോ ധ്യാനശോകപരായണഃ
രാഘവൻ തന്റെ പ്രിയ സഹോദരനെയും ജീവനെപ്പോലെയായവനെയും അപ്രത്യക്ഷനായി കിടക്കുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, വലിയ ദുഃഖത്തിൽ ആകുലനായി, ധ്യാനത്തിലും ദുഃഖത്തിലും മുഴുകി.
പരം വിഷാദമാപന്നോ വിലലാപാകുലേന്ദ്രിയഃ। ഭ്രാതരം നിഹതം ദൃഷ്ട്വാ ലക്ഷ്മണം രണപാംസുഷു
അത്യന്തം വിഷാദത്തിൽ ആകുലനായ്, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ മങ്ങിയ്, യുദ്ധഭൂമിയിലെ പൊടിയിൽ വീണു കിടക്കുന്ന ലക്ഷ്മണനെ കണ്ടു രാമൻ വിലപിച്ചു.
വിജയോഽപി ഹി മേ ശൂര ന പ്രിയായോപകല്പതേ। അചക്ഷുര്വിഷയശ്ചന്ദ്രഃ കാം പ്രീതിം ജനയിഷ്യതി
വീരാ, എനിക്കു ജയമുണ്ടായാലും അതിൽ സന്തോഷം ഇല്ല; കണ്ണുകൾക്ക് കാണാൻ കഴിയാത്ത ചന്ദ്രൻ എങ്ങനെ ആനന്ദം നൽകും?
കിം മേ യുദ്ധേന കിം പ്രാണൈര്യുദ്ധകാര്യം ന വിദ്യതേ। യത്രായം നിഹതഃ ശേതേ രണമൂര്ധനി ലക്ഷ്മണഃ
എനിക്ക് യുദ്ധം എന്തിനാണ്, ജീവൻ എന്തിനാണ്? യുദ്ധഭൂമിയുടെ നടുവിൽ ലക്ഷ്മണൻ മരിച്ചുകിടക്കുമ്പോൾ യുദ്ധത്തിന് ഉദ്ദേശം ഇല്ല.
യഥൈവ മാം വനം യാന്തമനുയാതി മഹാദ്യുതിഃ। അഹമപ്യനുയാസ്യാമി തഥൈവൈനം യമക്ഷയമ്
ഞാൻ കാടിലേക്ക് പോയപ്പോൾ മഹാതേജസ്വി എന്നെ പിന്തുടർന്നതുപോലെ, ഇപ്പോൾ ഞാൻ അവനെ യമലോകത്തിലേക്ക് പിന്തുടരും.
ഇഷ്ടബന്ധുജനോ നിത്യം മാം സ നിത്യമനുവ്രതഃ। ഇമാമവസ്ഥാം ഗമിതോ രാക്ഷസൈഃ കൂടയോധിഭിഃ
എന്റെ ഇഷ്ടബന്ധുക്കളിൽ ഏറ്റവും പ്രിയനായ് എപ്പോഴും എന്നെ അനുഗമിച്ച സഹോദരൻ, ഈ കപടയുദ്ധം നടത്തിയ രാക്ഷസന്മാർ കാരണം ഇങ്ങനെയൊരു അവസ്ഥയിലായി.
ദേശേ ദേശേ കലത്രാണി ദേശേ ദേശേ ച ബാന്ധവാഃ। തം തു ദേശം ന പശ്യാമി യത്ര ഭ്രാതാ സഹോദരഃ
ഏത് ദേശത്തും ഭാര്യമാരും ബന്ധുക്കളും ഉണ്ടാകും; പക്ഷേ, ഒരേ അമ്മയിൽ ജനിച്ച സഹോദരനെ എവിടെയും കാണാനാവില്ല.
കിം നു രാജ്യേന ദുര്ധര്ഷലക്ഷ്മണേന വിനാ മമ। കഥം വക്ഷ്യാമ്യഹം ത്വമ്ബാം സുമിത്രാം പുത്രവത്സലാമ്
ദുര്ജ്ജയനായ ലക്ഷ്മണനില്ലാതെ എനിക്ക് രാജ്യം എന്തിനാണ്? മകനെ അതിവിശേഷമായി സ്നേഹിക്കുന്ന സുമിത്രയെ ഞാൻ എങ്ങനെ നേരിട്ട് സംസാരിക്കും?
ഉപാലമ്ഭം ന ശക്ഷ്യാമി സോഢും ദത്തം സുമിത്രയാ। കിം നു വക്ഷ്യാമി കൌസല്യാം മാതരം കിം നു കൈകയീമ്
സുമിത്രയുടെ കുറ്റപ്പെടുത്തൽ ഞാൻ സഹിക്കാനാവില്ല; കൗസല്യയോടോ, എന്റെ അമ്മയായ കൈകേയിയോടോ ഞാൻ എന്ത് പറയും?
ഭരതം കിം നു വക്ഷ്യാമി ശത്രുഘ്നം ച മഹാബലമ്। സഹ തേന വനം യാതോ വിനാ തേനാഗതഃ കഥമ്
ഭരതനോടോ മഹാബലശാലിയായ ശത്രുഘ്നനോടോ ഞാൻ എന്ത് പറയും? അവനോടൊപ്പം കാട്ടിൽ പോയ ഞാൻ, അവനില്ലാതെ എങ്ങനെ മടങ്ങും?
ഇഹൈവ മരണം ശ്രേയോ ന തു ബന്ധുവിഗര്ഹണമ്। കിം മയാ ദുഷ്കൃതം കര്മ കൃതമന്യത്ര ജന്മനി
ബന്ധുക്കളുടെ അപമാനം അനുഭവിക്കുന്നതിനെക്കാൾ ഇവിടെ തന്നെ മരിക്കുന്നത് എനിക്ക് നല്ലത്; ഞാൻ മറ്റൊരു ജന്മത്തിൽ എന്ത് പാപം ചെയ്തുവോ,
യേന മേ ധാര്മികോ ഭ്രാതാ നിഹതശ്ചാഗ്രതഃ സ്ഥിതഃ। ഹാ ഭ്രാതര്മനുജശ്രേഷ്ഠ ശൂരാണാം പ്രവര പ്രഭോ
എന്താണ് എന്റെ ധർമ്മപരനായ സഹോദരൻ എന്റെ മുന്നിൽ തന്നെ വീണു മരിക്കേണ്ടി വന്നത്? അയ്യോ സഹോദരാ, സഹോദരന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, വീരന്മാരിൽ പ്രധാനനേ, നാഥാ!
ഏകാകീ കിം നു മാം ത്യക്ത്വാ പരലോകായ ഗച്ഛസി। വിലപന്തം ച മാം ഭ്രാതഃ കിമര്ഥം നാവഭാഷസേ
നീ എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ച് ഒറ്റയ്ക്ക് പരലോകത്തേക്ക് പോകാൻ എന്താണ് കാരണം? സഹോദരാ, ഞാൻ ഇത്രയും ദുഃഖത്തോടെ കരയുമ്പോൾ നീ എനിക്ക് ഒരു വാക്ക് പോലും പറയാതെ എന്തിനാണ് മൗനം പാലിക്കുന്നത്?
ഉത്തിഷ്ഠ പശ്യ കിം ശേഷേ ദീനം മാം പശ്യ ചക്ഷുഷാ। ശോകാര്തസ്യ പ്രമത്തസ്യ പര്വതേഷു വനേഷു ച
എഴുന്നേറ്റു നോക്കൂ, നീ എന്തിനാണ് ഇങ്ങനെ കിടക്കുന്നത്? മലകളിലും കാടുകളിലും ഞാൻ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി, മനസ്സുതുറഞ്ഞ് കരയുന്ന എന്നെ കണ്ണുകൊണ്ട് നോക്കൂ.
വിഷണ്ണസ്യ മഹാബാഹോ സമാശ്വാസയിതാ മമ। രാമമേവം ബ്രുവാണം തു ശോകവ്യാകുലിതേന്ദ്രിയമ്
മഹാബാഹുവായവനേ, ഇങ്ങനെ വിഷണ്ണനായ എന്നെ ആരാണ് ആശ്വസിപ്പിക്കുക? ഇങ്ങനെ ദുഃഖത്തിൽ മുഴുകിയ മനസ്സോടെ രാമൻ പറഞ്ഞു.
ആശ്വാസയന്നുവാചേദം സുഷേണഃ പരമം വചഃ। ത്യജേമാം നരശാര്ദൂല ബുദ്ധിം വൈക്ലവ്യകാരിണീമ്
ആശ്വാസം നൽകിക്കൊണ്ട് സുഷേണൻ പറഞ്ഞു: മനുഷ്യസിംഹനേ, മനസ്സിൽ ഈ നിരാശയും ദുർബലതയും ഉപേക്ഷിക്കൂ.
ശോകസംജനനീം ചിന്താം തുല്യാം ബാണൈശ്ചമൂമുഖേ। നൈവ പഞ്ചത്വമാപന്നോ ലക്ഷ്മണോ ലക്ഷ്മിവര്ധനഃ
ദുഃഖം ഉണ്ടാക്കുന്ന ഈ ചിന്തകൾ യുദ്ധത്തിലെ അമ്പുകൾ പോലെയാണ്. ഐശ്വര്യം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന ലക്ഷ്മണൻ മരണമടഞ്ഞിട്ടില്ല.
നഹ്യസ്യ വികൃതം വക്ത്രം ന ച ശ്യാമത്വമാഗതമ്। സുപ്രഭം ച പ്രസന്നം ച മുഖമസ്യ നിരീക്ഷ്യതാമ്
അവന്റെ മുഖം വളഞ്ഞിട്ടില്ല, കറുത്തുമാറിയിട്ടില്ല. അവന്റെ മുഖം പ്രകാശമുള്ളതും സമാധാനമുള്ളതുമാണ്, നോക്കൂ.
പദ്മപത്രതലൌ ഹസ്തൌ സുപ്രസന്നേ ച ലോചനേ। നേദൃശം ദൃശ്യതേ രൂപം ഗതാസൂനാം വിശാം പതേ
അവന്റെ കൈകൾ താമരയിലിന്റെ അകത്തളംപോലെയാണ്, കണ്ണുകൾ വളരെ തെളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ജീവൻ വിട്ടവരിൽ ഇങ്ങനെയുള്ള രൂപം കാണാറില്ല, മനുഷ്യരാശിയുടെ നാഥാ.
വിഷാദം മാ കൃഥാ വീര സപ്രാണോഽയമരിംദമ। ആഖ്യാതി തു പ്രസുപ്തസ്യ സ്രസ്തഗാത്രസ്യ ഭൂതലേ
വീരനേ, നിരാശയിൽ ആകേണ്ടതില്ല; ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവൻ ഇപ്പോഴും ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു. നിലത്ത് ശരീരം തളർന്നു കിടക്കുന്നവന്റെ ഉറക്കത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ അവനിൽ കാണാം.
സോച്ഛ്വാസം ഹൃദയം വീര കമ്പമാനം മുഹുര്മുഹുഃ। ഏവമുക്ത്വാ മഹാപ്രാജ്ഞഃ സുഷേണോ രാഘവം വചഃ
വീരനേ, അവന്റെ ഹൃദയം ഇനിയും ശ്വാസം എടുക്കുന്നു, വീണ്ടും വീണ്ടും കുലുങ്ങുന്നു. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, പ്രജ്ഞാനിയായ സുഷേണൻ രാഘവനോട് പറഞ്ഞു:
സമീപസ്ഥമുവാചേദം ഹനൂമന്തം മഹാകപിമ്। സൌമ്യ ശീഘ്രമിതോ ഗത്വാ പര്വതം ഹി മഹോദയമ്
അടുത്ത് നിന്ന മഹാകപിയായ ഹനൂമാനോട് അവൻ പറഞ്ഞു: സുമുഖനേ, ഉടൻ ഇവിടെ നിന്ന് മഹോദയപർവതത്തിലേക്ക് പോകൂ.
പൂര്വം തു കഥിതോ യോഽസൌ വീര ജാമ്ബവതാ തവ। ദക്ഷിണേ ശിഖരേ ജാതാം മഹൌഷധിമിഹാനയ
വീരനേ, ജാംബവാൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ, പർവതത്തിന്റെ തെക്കേ ചൂഡയിൽ വളരുന്ന മഹൗഷധിയെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക.
വിശല്യകരണീം നാമ്നാ സാവര്ണ്യകരണീം തഥാ। സംജീവകരണീം വീര സംധാനീം ച മഹൌഷധീമ്
വീരനേ, വിഷല്യകരണീ, സാവർണ്യകരണീ, സംജീവകരണീ, സംധാനീ എന്നിങ്ങനെ പേരുള്ള മഹൗഷധികൾ കൊണ്ടുവരിക.
സംജീവനാര്ഥം വീരസ്യ ലക്ഷ്മണസ്യ ത്വമാനയ। ഇത്യേവമുക്തോ ഹനുമാന് ഗത്വാ ചൌഷധിപര്വതമ്। ചിന്താമഭ്യഗമച്ഛ്രീമാനജാനംസ്താ മഹൌഷധീഃ
വീരനായ ലക്ഷ്മണനെ ജീവൻ തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരാൻ അവയെ കൊണ്ടുവരണം. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഹനൂമാൻ ഔഷധിപർവതത്തിലേക്ക് പോയി; എന്നാൽ മഹൗഷധികളെ തിരിച്ചറിയാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞില്ല.
തസ്യ ബുദ്ധിഃ സമുത്പന്നാ മാരുതേരമിതൌജസഃ। ഇദമേവ ഗമിഷ്യാമി ഗൃഹീത്വാ ശിഖരം ഗിരേഃ
അനന്തശക്തിയുള്ള മാരുതിപുത്രനായ ഹനൂമാന്റെ മനസ്സിൽ ഒരു ചിന്ത ഉദിച്ചു: ഈ പർവതത്തിന്റെ ചൂടു തന്നെ ഞാൻ കൊണ്ടുപോകാം.
അസ്മിംസ്തു ശിഖരേ ജാതാമോഷധീം താം സുഖാവഹാമ്। പ്രതര്കേണാവഗച്ഛാമി സുഷേണോ ഹ്യേവമബ്രവീത്
ഈ പർവതചൂഡിൽ തന്നെ ആ ഉത്തമമായ ഔഷധി ഉണ്ടെന്ന് ഞാൻ മനസ്സിലാക്കുന്നു, കാരണം സുഷേണൻ അങ്ങനെ തന്നെയാണ് പറഞ്ഞത്.
അഗൃഹ്യ യദി ഗച്ഛാമി വിശല്യകരണീമഹമ്। കാലാത്യയേന ദോഷഃ സ്യാദ് വൈക്ലവ്യം ച മഹദ്ഭവേത്
വിഷല്യകരണിയെ എടുത്തില്ലെങ്കിൽ വൈകിപ്പോകും, അതിനാൽ വലിയ ദോഷവും ദു:ഖവും ഉണ്ടാകും.
ഇതി സംചിന്ത്യ ഹനുമാന് ഗത്വാ ക്ഷിപ്രം മഹാബലഃ। ആസാദ്യ പര്വതശ്രേഷ്ഠം ത്രിഃ പ്രകമ്പ്യ ഗിരേഃ ശിരഃ
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച ഹനൂമാൻ, അതിവേഗത്തിൽ മഹാബലത്തോടെ പോയി, പർവതങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമമായതിന്റെ ചൂടു മൂന്നു പ്രാവശ്യം കുലുക്കി.