നിഹതാനാമമാത്യാനാം രുദ്ധസ്യ നഗരസ്യ ച। ദുഃഖമേവാപനേഷ്യാമി ഹത്വാ തൌ രാമലക്ഷ്മണൌ
കൊല്ലപ്പെട്ട മന്ത്രിമാരുടെയും ചുറ്റപ്പെട്ട നഗരത്തിന്റെയും ദു:ഖം ഞാൻ രാമനും ലക്ഷ്മണനും കൊല്ലുന്നതിലൂടെ മാറ്റിക്കളയും.
രാമവൃക്ഷം രണേ ഹന്മി സീതാപുഷ്പഫലപ്രദമ്। പ്രശാഖാ യസ്യ സുഗ്രീവോ ജാമ്ബവാന് കുമുദോ നലഃ
യുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ രാമനെ ഒരു വൃക്ഷംപോലെ വെട്ടി വീഴ്ത്തും; സീതയാണ് അതിന്റെ പൂവും പഴവും. സുഖ്രീവൻ, ജാംബവാൻ, കുമുദൻ, നലൻ എന്നിവരാണ് അതിന്റെ ശാഖകൾ.
ദ്വിവിദശ്ചൈവ മൈന്ദശ്ച അങ്ഗദോ ഗന്ധമാദനഃ। ഹനൂമാംശ്ച സുഷേണശ്ച സര്വേ ച ഹരിയൂഥപാഃ
ദ്വിവിദനും മൈന്ദനും അങ്കദനും ഗന്ധമാദനനും ഹനുമാനും സുശേനനും മറ്റു എല്ലാ വാനരസേനാനായകരും അങ്ങനെയാണ്.
സ ദിശോ ദശ ഘോഷേണ രഥസ്യാതിരഥോ മഹാന്। നാദയന് പ്രയയൌ തൂര്ണം രാഘവം ചാഭ്യധാവത
അവൻ മഹാരഥിയായ രാക്ഷസൻ, തന്റെ രഥത്തിന്റെ ഗർജ്ജനത്തോടെ പത്ത് ദിക്കുകളും മുഴങ്ങിച്ചെത്തിച്ചു, വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു രാഘവന്റെ നേരെ ഓടിച്ചു.
പൂരിതാ തേന ശബ്ദേന സനദീഗിരികാനനാ। സംചചാല മഹീ സര്വാ ത്രസ്തസിംഹമൃഗദ്വിജാ
ആ ശബ്ദം കൊണ്ട് മലകളും കാടുകളും ഉൾപ്പെടെ ഭൂമി മുഴുവൻ നിറഞ്ഞു. ഭൂമി മുഴുവൻ വിറച്ചു; സിംഹങ്ങളും മാൻമൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും ഭയന്നു.
താമസം സുമഹാഘോരം ചകാരാസ്ത്രം സുദാരുണമ്। നിര്ദദാഹ കപീന് സര്വാംസ്തേ പ്രപേതുഃ സമന്തതഃ
അവൻ അത്യന്തം ഭയാനകവും ഇരുണ്ടതുമായ ഒരു ആയുധം ഉപയോഗിച്ചു. അതിനാൽ എല്ലാ വാനരരും കത്തിപ്പൊള്ളിപ്പോയി, അവർ ചുറ്റും ചിതറിപ്പോയി.
ഉത്പപാത രജോ ഭൂമൌ തൈര്ഭഗ്നൈഃ സമ്പ്രധാവിതൈഃ। നഹി തത് സഹിതും ശേകുര്ബ്രഹ്മണാ നിര്മിതം സ്വയമ്
അവിടെ തകർന്ന് ഓടിയവരുടെ കാരണം ഭൂമിയിൽ പൊടി ഉയർന്നു. ബ്രഹ്മാവു തന്നെ സൃഷ്ടിച്ച ആയുധത്തിന്റെ ശക്തി അവർ സഹിക്കാനാവില്ലായിരുന്നു.
താന്യനീകാന്യനേകാനി രാവണസ്യ ശരോത്തമൈഃ। ദൃഷ്ട്വാ ഭഗ്നാനി ശതശോ രാഘവഃ പര്യവസ്ഥിതഃ
രാവണന്റെ അനേകം സൈന്യങ്ങൾ തന്റെ ഉത്തമമായ അമ്പുകൾകൊണ്ട് നൂറുകണക്കിന് തകർത്തതായി കണ്ട രാഘവൻ ഉറച്ചുനിന്നു.
തതോ രാക്ഷസശാര്ദൂലോ വിദ്രാവ്യ ഹരിവാഹിനീമ്। സ ദദര്ശ തതോ രാമം തിഷ്ഠന്തമപരാജിതമ്
അപ്പോൾ രാക്ഷസന്മാരിൽ കടുവയായ രാവണൻ വാനരസൈന്യത്തെ ചിതറിച്ചിട്ട്, അവിടെ അജേയനായ രാമനെ നില്ക്കുന്നതു കണ്ടു.
ലക്ഷ്മണേന സഹ ഭ്രാത്രാ വിഷ്ണുനാ വാസവം യഥാ। ആലിഖന്തമിവാകാശമവഷ്ടഭ്യ മഹദ് ധനുഃ
ലക്ഷ്മണൻ എന്ന സഹോദരൻ കൂടെ നിന്നു; വിഷ്ണു ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം നില്ക്കുന്നതുപോലെ, വലിയ വില്ല് പിടിച്ച് ആകാശം തന്നെ വരയ്ക്കുന്നവനായി അവൻ തോന്നി.
പദ്മപത്രവിശാലാക്ഷം ദീര്ഘബാഹുമരിംദമമ്। തതോ രാമോ മഹാതേജാഃ സൌമിത്രിസഹിതോ ബലീ
താമരപ്പൂവിന്റെ ഇലയപോലെ വിശാലമായ കണ്ണുകളും നീണ്ട കൈകളും ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്ന ശക്തിയും ഉള്ള മഹാതേജസ്വിയായ രാമൻ, സൗമിത്രി കൂടെ നിന്നു.
വാനരാംശ്ച രണേ ഭഗ്നാനാപതന്തം ച രാവണമ്। സമീക്ഷ്യ രാഘവോ ഹൃഷ്ടോ മധ്യേ ജഗ്രാഹ കാര്മുകമ്
യുദ്ധത്തിൽ വാനരന്മാർ തകർന്നതും രാവണൻ മുന്നോട്ട് വരുന്നതും കണ്ട രാഘവൻ സന്തോഷത്തോടെ യുദ്ധഭൂമിയുടെ നടുവിൽ വില്ല് പിടിച്ചു.
വിസ്ഫാരയിതുമാരേഭേ തതഃ സ ധനുരുത്തമമ്। മഹാവേഗം മഹാനാദം നിര്ഭിന്ദന്നിവ മേദിനീമ്
അപ്പോൾ അവൻ തന്റെ ഉത്തമമായ വില്ല് വലിക്കാൻ തുടങ്ങി; അതിന്റെ വലിയ ശബ്ദം ഭൂമി പിളർന്നുപോലെയായിരുന്നു.
രാവണസ്യ ച ബാണൌഘൈ രാമവിസ്ഫാരിതേന ച। ശബ്ദേന രാക്ഷസാസ്തേന പേതുശ്ച ശതശസ്തദാ
രാവണന്റെ അമ്പുകളുടെ മഴയും രാമന്റെ വില്ലിന്റെ താളവും കൊണ്ട് അന്നേ സമയം രാക്ഷസന്മാർ നൂറുകണക്കിന് വീണു.
തയോഃ ശരപഥം പ്രാപ്യ രാവണോ രാജപുത്രയോഃ। സ ബഭൌ ച യഥാ രാഹുഃ സമീപേ ശശിസൂര്യയോഃ
രണ്ടു രാജകുമാരന്മാരുടെ അമ്പുകളുടെ വഴിയിൽ എത്തിയപ്പോൾ രാവണൻ, ചന്ദ്രനും സൂര്യനും സമീപിക്കുന്ന രാഹുവിനെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചു.
തമിച്ഛന് പ്രഥമം യോദ്ധും ലക്ഷ്മണോ നിശിതൈഃ ശരൈഃ। മുമോച ധനുരായമ്യ ശരാനഗ്നിശിഖോപമാന്
ആദ്യം യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച ലക്ഷ്മണൻ വില്ല് വലിച്ച് തീയുടെ ജ്വാലപോലെയുള്ള കൂർച്ചുള്ള അമ്പുകൾ വിട്ടു.
താന് മുക്തമാത്രാനാകാശേ ലക്ഷ്മണേന ധനുഷ്മതാ। ബാണാന് ബാണൈര്മഹാതേജാ രാവണഃ പ്രത്യവാരയത്
വില്ലുള്ള ലക്ഷ്മണൻ ആ അമ്പുകൾ ആകാശത്ത് വിട്ട ഉടൻ തന്നെ മഹാശക്തിയുള്ള രാവണൻ തന്റെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് അവയെ തടഞ്ഞു.
ഏകമേകേന ബാണേന ത്രിഭിസ്ത്രീന് ദശഭിര്ദശ। ലക്ഷ്മണസ്യ പ്രചിച്ഛേദ ദര്ശയന് പാണിലാഘവമ്
ഒരു അമ്പിന് ഒരു അമ്പ്, മൂന്നു അമ്പുകൾക്ക് മൂന്നു, പത്ത് അമ്പുകൾക്ക് പത്ത് അമ്പുകൾ കൊണ്ട് ലക്ഷ്മണന്റെ അമ്പുകൾ രാവണൻ വെട്ടിമുറിച്ചു; അതിലൂടെ അവന്റെ കൈയുടെ ചാപല്യം കാണിച്ചു.
അഭ്യതിക്രമ്യ സൌമിത്രിം രാവണഃ സമിതിംജയഃ। ആസസാദ രണേ രാമം സ്ഥിതം ശൈലമിവാപരമ്
സൗമിത്രിയെ കടന്ന് സമരവിജയിയായ രാവണൻ, യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഉറച്ചു നിൽക്കുന്ന മറ്റൊരു പർവതംപോലെയുള്ള രാമനെ സമീപിച്ചു.
സ രാഘവം സമാസാദ്യ ക്രോധസംരക്തലോചനഃ। വ്യസൃജച്ഛരവര്ഷാണി രാവണോ രാക്ഷസേശ്വരഃ
രാഘവനെ നേരിട്ട്, കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവന്ന രാക്ഷസാധിപനായ രാവണൻ അമ്പുകളുടെ മഴയൊഴിച്ചു.
ശരധാരാസ്തതോ രാമോ രാവണസ്യ ധനുശ്ച്യുതാഃ। ദൃഷ്ട്വൈവാപതിതാഃ ശീഘ്രം ഭല്ലാഞ്ജഗ്രാഹ സത്വരമ്
അപ്പോൾ രാമൻ, രാവണന്റെ വില്ലിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ട അമ്പുകളുടെ ഒഴുക്ക് വേഗത്തിൽ വീഴുന്നത് കണ്ടു, ഉടൻ കൂർച്ചുള്ള ഭല്ലങ്ങൾ എടുത്തു.
താഞ്ഛരൌഘാംസ്തതോ ഭല്ലൈസ്തീക്ഷ്ണൈശ്ചിച്ഛേദ രാഘവഃ। ദീപ്യമാനാന് മഹാഘോരാഞ്ഛരാനാശീവിഷോപമാന്
അപ്പോൾ രാഘവൻ, തീപോലുള്ള ഭയാനകമായ ആ അമ്പുകളുടെ ഒഴുക്കുകൾ തന്റെ കൂർച്ചുള്ള അമ്പുകൾകൊണ്ട് വെട്ടിമുറിച്ചു.
രാഘവോ രാവണം തൂര്ണം രാവണോ രാഘവം തഥാ। അന്യോന്യം വിവിധൈസ്തീക്ഷ്ണൈഃ ശരവര്ഷൈര്വവര്ഷതുഃ
രാഘവൻ വേഗത്തിൽ രാവണനെ ആക്രമിച്ചു; അതുപോലെ രാവണൻ രാഘവനെയും ആക്രമിച്ചു. ഇരുവരും തമ്മിൽ പലവിധം കൂർച്ചുള്ള അമ്പുകളുടെ മഴയൊഴിച്ചു.
ചേരതുശ്ച ചിരം ചിത്രം മണ്ഡലം സവ്യദക്ഷിണമ്। ബാണവേഗാത് സമുത്ക്ഷിപ്താവന്യോന്യമപരാജിതൌ
അവരിരുവരും ഒരുമിക്കാനാവാതെ, അമ്പുകളുടെ ശക്തിയിൽ ഉയർന്ന് ഇടതും വലതും അത്ഭുതകരമായ വട്ടംവളഞ്ഞ് ദീർഘകാലം യുദ്ധം ചെയ്തു.
തയോര്ഭൂതാനി വിത്രേസുര്യുഗപത് സമ്പ്രയുധ്യതോഃ। രൌദ്രയോഃ സായകമുചോര്യമാന്തകനികാശയോഃ
യമനും അന്തകനും പോലുള്ള ഇരുവരും ഒരേസമയം ഭയങ്കരമായി യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ എല്ലാ ജീവികളും ഭയത്താൽ വിറച്ചു.
സതതം വിവിധൈര്ബാണൈര്ബഭൂവ ഗഗനം തദാ। ഘനൈരിവാതപാപായേ വിദ്യുന്മാലാസമാകുലൈഃ
അന്നത്തെ ആകാശം പലവിധം അമ്പുകൾ കൊണ്ടു തുടർച്ചയായി നിറഞ്ഞു, മിന്നൽമാലകളാൽ കനലുകൾ പോലെ കെട്ടിച്ചേർന്ന മേഘങ്ങൾ സൂര്യന്റെ ചൂട് മറയ്ക്കുന്നതുപോലെ ആയിരുന്നു.
ഗവാക്ഷിതമിവാകാശം ബഭൂവ ശരവൃഷ്ടിഭിഃ। മഹാവേഗൈഃ സുതീക്ഷ്ണാഗ്രൈര്ഗൃധ്രപത്രൈഃ സുവാജിതൈഃ
വേഗതയേറിയ, മൂർച്ചയുള്ള, കഴുകൻപക്ഷിയുടെ പറകൾ ഘനമായ അമ്പുകളുടെ മഴ ആകാശം ഒരു ജാലകമെന്നപോലെ ആക്കി.
ശരാന്ധകാരമാകാശം ചക്രതുഃ പരമം തദാ। ഗതേഽസ്തം തപനേ ചാപി മഹാമേഘാവിവോത്ഥിതൌ
അപ്പോഴത്തെ അമ്പുകൾ ആകാശം മുഴുവൻ ഇരുണ്ടതാക്കി; സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചപ്പോൾ വലിയ മേഘങ്ങൾ ഉയർന്നതുപോലെ.
തയോരഭൂന്മഹായുദ്ധമന്യോന്യവധകാംക്ഷിണോഃ। അനാസാദ്യമചിന്ത്യം ച വൃത്രവാസവയോരിവ
ഇരുവരും പരസ്പരം കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, വൃത്രനും ഇന്ദ്രനും തമ്മിലുള്ളത് പോലെയുള്ള, അപ്രാപ്യവും അത്ഭുതകരവുമായ മഹായുദ്ധം അരങ്ങേറി.
ഉഭൌ ഹി പരമേഷ്വാസാവുഭൌ യുദ്ധവിശാരദൌ। ഉഭാവസ്ത്രവിദാം മുഖ്യാവുഭൌ യുദ്ധേ വിചേരതുഃ
ഇരുവരും അതികൂറ്റൻ വില്ലാളികളും, യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരും ആയുധജ്ഞന്മാരിൽ മുൻപന്തിയിലുള്ളവരും ആയിരുന്നു; ഇരുവരും യുദ്ധഭൂമിയിൽ സജീവമായി ചലിച്ചു.