കാമമോഹാഭിഭൂതസ്യ വിഘ്നോഽയം പ്രത്യുപസ്ഥിതഃ। സ നിഃശ്വസന് മുനിവരഃ പശ്ചാത്താപേന ദുഃഖിതഃ
'കാമവും മോഹവും പിടിച്ചെടുത്തപ്പോൾ ഈ തടസ്സം എന്നെ പിടിച്ചു.' അങ്ങനെ ആ മഹാമുനി ആഴമായ ഉച്ച്വാസം വിട്ടു, പശ്ചാത്താപത്തിൽ ദുഃഖിച്ചു.
ഭീതാമപ്സരസം ദൃഷ്ട്വാ വേപന്തീം പ്രാഞ്ജലിം സ്ഥിതാമ്। മേനകാം മധുരൈര്വാക്യൈര്വിസൃജ്യ കുശികാത്മജഃ
ഭയപ്പെട്ട് വിറയുന്ന കൈകൂപ്പിയുള്ള മേനകയെ കണ്ടു, കുശികന്റെ മകൻ മൃദുവായ വാക്കുകളിൽ അവളെ വിടുവിച്ചു.
ഉത്തരം പര്വതം രാമ വിശ്വാമിത്രോ ജഗാമ ഹ। സ കൃത്വാ നൈഷ്ഠികീം ബുദ്ധിം ജേതുകാമോ മഹായശാഃ
രാമാ, വിഷ്വാമിത്രൻ ഉത്തരപർവതത്തിലേക്ക് പോയി. ആത്മവിജയം നേടാൻ ഉറച്ച മനസ്സോടെ, മഹാശ്രേഷ്ഠനായവൻ അങ്ങോട്ട് നടന്നു.
കൌശികീതീരമാസാദ്യ തപസ്തേപേ ദുരാസദമ്। തസ്യ വര്ഷസഹസ്രാണി ഘോരം തപ ഉപാസതഃ
കൗശികി നദിയുടെ തീരം എത്തി, അവൻ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു. ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ ഭയങ്കരമായ തപസ്സിൽ മുഴുകി.
ഉത്തരേ പര്വതേ രാമ ദേവതാനാമഭൂദ് ഭയമ്। ആമന്ത്രയന് സമാഗമ്യ സര്വേ സര്ഷിഗണാഃ സുരാഃ
രാമാ, ഉത്തരപർവതത്തിൽ ദേവന്മാർക്ക് ഭയം പിറന്നു; എല്ലാ ദേവന്മാരും ഋഷിമാരോടൊപ്പം കൂടിയെത്തി ആലോചിച്ചു.
മഹര്ഷിശബ്ദം ലഭതാം സാധ്വയം കുശികാത്മജഃ। ദേവതാനാം വചഃ ശ്രുത്വാ സര്വലോകപിതാമഹഃ
'കുശികന്റെ മകൻ മഹർഷി എന്ന പദവി നേടട്ടെ.' ദേവന്മാരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, ലോകപിതാമഹൻ—
അബ്രവീന്മധുരം വാക്യം വിശ്വാമിത്രം തപോധനമ്। മഹര്ഷേ സ്വാഗതം വത്സ തപസോഗ്രേണ തോഷിതഃ
തപസ്സിൽ സമ്പന്നനായ വിഷ്വാമിത്രനോട് മധുരമായി പറഞ്ഞു: 'മകനേ, മഹർഷേ, സ്വാഗതം. നിന്റെ കഠിനതപസ്സിൽ ഞാൻ സന്തോഷിച്ചു.'
മഹത്ത്വമൃഷിമുഖ്യത്വം ദദാമി തവ കൌശിക। ബ്രഹ്മണസ്തു വചഃ ശ്രുത്വാ വിശ്വാമിത്രസ്തപോധനഃ
'കൗശികാ, ഞാൻ നിന്നെ മഹത്വവും മഹർഷിത്വവും അനുഗ്രഹിക്കുന്നു.' ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, തപസ്സിൽ സമ്പന്നനായ വിഷ്വാമിത്രൻ—
പ്രാഞ്ജലിഃ പ്രണതോ ഭൂത്വാ പ്രത്യുവാച പിതാമഹമ്। ബ്രഹ്മര്ഷിശബ്ദമതുലം സ്വാര്ജിതൈഃ കര്മഭിഃ ശുഭൈഃ
കൈകൂപ്പി തലവാഴ്ത്തി പിതാമഹനോട് പറഞ്ഞു: 'എന്റെ നല്ല പ്രവൃത്തികളാൽ ഞാൻ നേടേണ്ട ബ്രഹ്മർഷി എന്ന അപരിമിതമായ പദവി—'
യദി മേ ഭഗവന്നാഹ തതോഽഹം വിജിതേന്ദ്രിയഃ। തമുവാച തതോ ബ്രഹ്മാ ന താവത് ത്വം ജിതേന്ദ്രിയഃ
'ഭഗവൻ, നിങ്ങൾ അതു പ്രഖ്യാപിച്ചാൽ ഞാൻ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചവനാകും.' അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: 'നീ ഇനിയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചിട്ടില്ല.'
യതസ്വ മുനിശാര്ദൂല ഇത്യുക്ത്വാ ത്രിദിവം ഗതഃ। വിപ്രസ്ഥിതേഷു ദേവേഷു വിശ്വാമിത്രോ മഹാമുനിഃ
'മുനിശ്രേഷ്ഠാ, നീ കൂടുതൽ പരിശ്രമിക്കണം,' എന്ന് പറഞ്ഞ് ബ്രഹ്മാവ് സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി. ദേവന്മാർ പോയതിനു ശേഷം മഹാമുനിയായ വിഷ്വാമിത്രൻ—
ഊര്ധ്വബാഹുര്നിരാലമ്ബോ വായുഭക്ഷസ്തപശ്ചരന്। ഘര്മേ പഞ്ചതപാ ഭൂത്വാ വര്ഷാസ്വാകാശസംശ്രയഃ
കൈകള് ഉയര്ത്തി, ഒന്നും പിടിക്കാതെ, വായുവില് മാത്രം ആശ്രയിച്ച്, മഹത്തായ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചു. വേനലില് അഗ്നിപരീക്ഷണത്തിന് നടുവില് നിന്നു, മഴക്കാലത്ത് ആകാശത്തിന് കീഴില് തന്നെ തുറന്നിടത്ത് നിന്നു.
ശിശിരേ സലിലേശായീ രാത്ര്യഹാനി തപോധനഃ। ഏവം വര്ഷസഹസ്രം ഹി തപോ ഘോരമുപാഗമത്
ശീതകാലത്ത്, രാവും പകലും വെള്ളത്തില് കിടന്നു. ഇങ്ങനെ ആയിരം വര്ഷത്തോളം ഭയങ്കരമായ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചു.
തസ്മിന് സംതപ്യമാനേ തു വിശ്വാമിത്രേ മഹാമുനൌ। സംതാപഃ സുമഹാനാസീത് സുരാണാം വാസവസ്യ ച
അങ്ങനെ മഹാമുനിയായ വിശ്വാമിത്രന് കഠിനമായ വ്രതത്തില് മുഴുകിയപ്പോള്, ദേവന്മാര്ക്കും ഇന്ദ്രനും വലിയ വിഷമം അനുഭവപ്പെട്ടു.
രമ്ഭാമപ്സരസം ശക്രഃ സര്വൈഃ സഹ മരുദ്ഗണൈഃ। ഉവാചാത്മഹിതം വാക്യമഹിതം കൌശികസ്യ ച
അപ്പോള് ഇന്ദ്രന് എല്ലാ മരുത്ഗണങ്ങളോടും കൂടെ, രംഭ എന്ന അപ്സരസിനോട് തനിക്കു പ്രയോജനവും കൗശികന് ദോഷവും വരുത്തുന്ന വാക്കുകള് പറഞ്ഞു.
thumb|ചതുഃഷഷ്ഠിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ ബാലകാണ്ഡേ ചതുഃഷഷ്ഠിതമഃ സര്ഗഃ ॥൧-
ശ്രീമദ്വാല്മീകിരാമായണത്തിലെ ബാലകാണ്ഡത്തിലെ അറുപത്തിനാലാമത്തെ സര്ഗം കേള്ക്കൂ.
സുരകാര്യമിദം രമ്ഭേ കര്തവ്യം സുമഹത് ത്വയാ। ലോഭനം കൌശികസ്യേഹ കാമമോഹസമന്വിതമ്
രംഭേ, ദേവന്മാര്ക്കുവേണ്ടി നീ ചെയ്യേണ്ടത് വലിയൊരു കര്ത്തവ്യമാണ്. നീ ഇവിടെയെത്തി, കൗശികനെ മോഹിപ്പിച്ച് ആഗ്രഹത്തിലും ഭ്രമത്തിലും ആഴ്ത്തണം.
തഥോക്താ സാപ്സരാ രാമ സഹസ്രാക്ഷേണ ധീമതാ। വ്രീഡിതാ പ്രാഞ്ജലിര്വാക്യം പ്രത്യുവാച സുരേശ്വരമ്
അങ്ങനെ സഹസ്രാക്ഷന് പറഞ്ഞതുകേട്ട്, ആ അപ്സരസ് ലജ്ജയോടെ കൈകൂപ്പി ദേവാധിപനോടു മറുപടി പറഞ്ഞു.
അയം സുരപതേ ഘോരോ വിശ്വാമിത്രോ മഹാമുനിഃ। ക്രോധമുത്സ്രക്ഷ്യതേ ഘോരം മയി ദേവ ന സംശയഃ
ദേവാധിപനേ, ഈ മഹാമുനിയായ വിശ്വാമിത്രന് ഭയങ്കരനാണ്. ദൈവമേ, സംശയമില്ലാതെ അവന് എന്നെ കഠിനമായി കോപിക്കും.
തതോ ഹി മേ ഭയം ദേവ പ്രസാദം കര്തുുമര്ഹസി। ഏവമുക്തസ്തയാ രാമ സഭയം ഭീതയാ തദാ
അതിനാല് ദൈവമേ, എനിക്ക് ഭയമുണ്ട്. ദയവായി എനിക്ക് അനുഗ്രഹം നല്കണം. അങ്ങനെ ഭയത്തോടെ വിറയച്ചു നിന്ന അവളോട് രാമാ—
താമുവാച സഹസ്രാക്ഷോ വേപമാനാം കൃതാഞ്ജലിമ്। മാ ഭൈഷീ രമ്ഭേ ഭദ്രം തേ കുരുഷ്വ മമ ശാസനമ്
കൈകൂപ്പി വിറയുന്ന രംഭയോട് സഹസ്രാക്ഷന് പറഞ്ഞു: "രംഭേ, ഭയപ്പെടേണ്ട. നിനക്ക് നല്ലതായിരിക്കും. എന്റെ കല്പന നിര്വഹിക്കൂ."
കോകിലോ ഹൃദയഗ്രാഹീ മാധവേ രുചിരദ്രുമേ। അഹം കന്ദര്പസഹിതഃ സ്ഥാസ്യാമി തവ പാര്ശ്വതഃ
വസന്തകാലത്ത് മനോഹരമായ വൃക്ഷങ്ങള്ക്കിടയില്, കാമദേവനോടൊപ്പം ഞാനും നിന്റെ അരികില് ഇരിക്കും. കുയിലിന്റെ ഗാനം അവന്റെ മനസ്സ് ആകര്ഷിക്കും.
ത്വം ഹി രൂപം ബഹുഗുണം കൃത്വാ പരമഭാസ്വരമ്। തമൃഷിം കൌശികം ഭദ്രേ ഭേദയസ്വ തപസ്വിനമ്
നീ അനേകം ഗുണങ്ങളോടും അതുല്യമായ സൗന്ദര്യത്തോടും കൂടി, ഭദ്രേ, ആ വ്രതസ്ഥനായ കൗശികമുനിയെ മനസ്സു കുലുക്കണം.
സാ ശ്രുത്വാ വചനം തസ്യ കൃത്വാ രൂപമനുത്തമമ്। ലോഭയാമാസ ലലിതാ വിശ്വാമിത്രം ശുചിസ്മിതാ
അവന്റെ വാക്കുകള് കേട്ട രംഭ, അതുല്യമായ സൗന്ദര്യത്തില് അലങ്കരിച്ച്, സുന്ദരമായ പുഞ്ചിരിയോടെ വിശ്വാമിത്രനെ ആകര്ഷിക്കാന് തുടങ്ങി.
കോകിലസ്യ തു ശുശ്രാവ വല്ഗു വ്യാഹരതഃ സ്വനമ്। സമ്പ്രഹൃഷ്ടേന മനസാ സ ചൈനാമന്വവൈക്ഷത
കുയിലിന്റെ മധുരമായ ഗാനം കേട്ടു. അതിനാല് സന്തോഷത്തോടെ മനസ്സോടെ അവളെ നോക്കി.
അഥ തസ്യ ച ശബ്ദേന ഗീതേനാപ്രതിമേന ച। ദര്ശനേന ച രമ്ഭായാ മുനിഃ സംദേഹമാഗതഃ
അവളുടെ രൂപവും, അതുല്യമായ ഗാനം ഉള്പ്പെടെയുള്ള ശബ്ദവും കേട്ടപ്പോള്, ആ മുനിക്ക് സംശയം തോന്നി.
സഹസ്രാക്ഷസ്യ തത്സര്വം വിജ്ഞായ മുനിപുംഗവഃ। രമ്ഭാം ക്രോധസമാവിഷ്ടഃ ശശാപ കുശികാത്മജഃ
ഇതെല്ലാം ഇന്ദ്രന്റെ കൃത്യമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, മുനികളില് ശ്രേഷ്ഠനായ കൗശികപുത്രന് കോപത്തോടെ രംഭയെ ശപിച്ചു.
യന്മാം ലോഭയസേ രമ്ഭേ കാമക്രോധജയൈഷിണമ്। ദശവര്ഷസഹസ്രാണി ശൈലീ സ്ഥാസ്യസി ദുര്ഭഗേ
രംഭേ, ആഗ്രഹത്തെയും കോപത്തെയും ജയിക്കാനാഗ്രഹിക്കുന്ന എന്നെ നീ മോഹിപ്പിച്ചതിനാല്, നീ പത്തായിരം വര്ഷം കല്ലായി നില്ക്കേണ്ടി വരും, ദുർഭാഗ്യവതിയേ.
ബ്രാഹ്മണഃ സുമഹാതേജാസ്തപോബലസമന്വിതഃ। ഉദ്ധരിഷ്യതി രമ്ഭേ ത്വാം മത്ക്രോധകലുഷീകൃതാമ്
എന്റെ കോപം കൊണ്ടു ദുഷിതയായ നിന്നെ, മഹത്തായ തേജസ്സും വ്രതശക്തിയും ഉള്ള ഒരു ബ്രാഹ്മണന് മോചിപ്പിക്കും, രംഭേ.
ഏവമുക്ത്വാ മഹാതേജാ വിശ്വാമിത്രോ മഹാമുനിഃ। അശക്നുവന് ധാരയിതും കോപം സംതാപമാത്മനഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം മഹാശക്തിയുള്ള മഹർഷി വിശ്വാമിത്രന് തന്റെ കോപവും ദുഃഖവും മനസ്സിൽ ഒതുക്കാൻ കഴിയാതെ വന്നു.