മന്നിമിത്തമനാര്യേണ സമരേഽദ്യ നിപാതിതൌ। ഭൈരവോ ഹി മഹാന് നാദോ രാക്ഷസാനാം ശ്രുതോ മയാ
'എന്നെക്കൊണ്ട്, ഈ അശുദ്ധൻ ഇന്നത്തെ യുദ്ധത്തിൽ അവരെ വീഴ്ത്തിയിരിക്കാം; കാരണം ഞാൻ രാക്ഷസന്മാരുടെ ഭയാനകമായ വലിയ ശബ്ദം കേട്ടു.'
ബഹൂനാമിഹ ഹൃഷ്ടാനാം തഥാ വിക്രോശതാം പ്രിയമ്। അഹോ ധിങ്മന്നിമിത്തോഽയം വിനാശോ രാജപുത്രയോഃ
'ഇവിടെ സന്തോഷത്തോടെ ആഹ്ലാദിച്ച് വിളിച്ചുപറയുന്നവരിൽ നിന്നാണ് ആ ശബ്ദം; അയ്യോ, രാജകുമാരന്മാരുടെ ഈ നാശത്തിന് കാരണം ഞാൻ തന്നെയാണ്.'
അഥവാ പുത്രശോകേന അഹത്വാ രാമലക്ഷ്മണൌ। വിധമിഷ്യതി മാം രൌദ്രോ രാക്ഷസഃ പാപനിശ്ചയഃ
'അല്ലെങ്കിൽ, തന്റെ മക്കളുടെ വിയോഗത്തിൽ ദു:ഖിതനായ ഈ ക്രൂരനായ രാക്ഷസൻ, രാമനെയും ലക്ഷ്മണനെയും കൊല്ലാതെ തന്നെ, എന്നെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിച്ചേക്കാം.'
ഹനൂമതസ്തു തദ് വാക്യം ന കൃതം ക്ഷുദ്രയാ മയാ। യദ്യഹം തസ്യ പൃഷ്ഠേന തദായാസമനിര്ജിതാ
'ഹനുമാന്റെ ഉപദേശം ഞാൻ, ഈ ദുർഭാഗ്യവതി, കേട്ടില്ല; അവന്റെ പുറത്ത് കയറിയിരുന്നെങ്കിൽ ഞാൻ ഈ കഷ്ടം അനുഭവിക്കേണ്ടതില്ലായിരുന്നു.'
നാദ്യൈവമനുശോചേയം ഭര്തുരങ്കഗതാ സതീ। മന്യേ തു ഹൃദയം തസ്യാഃ കൌസല്യായാഃ ഫലിഷ്യതി
'ഇപ്പോൾ ഭർത്താവിന്റെ മടിയിൽ ഇരുന്ന് ഞാൻ ഇങ്ങനെ വിലപിക്കേണ്ടതില്ലായിരുന്നു; പക്ഷേ, കൗസല്യയുടെ ഹൃദയം ഫലപ്രദമാവും എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.'
ഏകപുത്രാ യദാ പുത്രം വിനഷ്ടം ശ്രോഷ്യതേ യുധി। സാ ഹി ജന്മ ച ബാല്യം ച യൌവനം ച മഹാത്മനഃ
'ഒരു മകൻ മാത്രമുള്ള കൗസല്യ, തന്റെ മകൻ യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു എന്ന് കേൾക്കുമ്പോൾ, ആ മഹാത്മാവിന്റെ ജനനവും ബാല്യവും യൗവനവും ഓർത്ത് കരയും.'
ധര്മകാര്യാണി രൂപം ച രുദതീ സംസ്മരിഷ്യതി। നിരാശാ നിഹതേ പുത്രേ ദത്ത്വാ ശ്രാദ്ധമചേതനാ
'അവൻ ചെയ്ത ധാർമ്മിക പ്രവർത്തികളും രൂപവും ഓർത്ത് അവൾ കരയും; മകൻ കൊല്ലപ്പെട്ടതോടെ പ്രത്യാശയില്ലാതെ, ശ്രാദ്ധം കഴിച്ചശേഷം അവൾ ബോധംകെട്ടുപോകും.'
അഗ്നിമാവേക്ഷ്യതേ നൂനമപോ വാപി പ്രവേക്ഷ്യതി। ധിഗസ്തു കുബ്ജാമസതീം മന്ഥരാം പാപനിശ്ചയാമ്
'അവൾ തീയിൽ ചാടാനോ വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങാനോ ശ്രമിച്ചേക്കും; ആ കുബ്ജയായ, വിശ്വാസമില്ലാത്ത, ദുഷ്ടചിന്തയുള്ള മന്തരയെ ശപിക്കട്ടെ.'
യന്നിമിത്തമിമം ശോകം കൌസല്യാ പ്രതിപത്സ്യതേ। ഇത്യേവം മൈഥിലീം ദൃഷ്ട്വാ വിലപന്തീം തപസ്വിനീമ്
'ഇവളുടെ കാരണമാണ് കൗസല്യയ്ക്ക് ഈ ദു:ഖം സംഭവിക്കുന്നത്; ഇങ്ങനെ വിലപിക്കുന്ന മൈഥിലിയെ, ആ തപസ്സിനിയെ കണ്ടപ്പോൾ—'
രോഹിണീമിവ ചന്ദ്രേണ ബിനാ ഗ്രഹവശം ഗതാമ്। ഏതസ്മിന്നന്തരേ തസ്യ അമാത്യഃ ശീലവാന് ശുചിഃ
'ചന്ദ്രനില്ലാതെ ഗ്രഹത്തിന്റെ പിടിയിലായ രോഹിണിയെപ്പോലെ, അപ്പോൾ അവന്റെ സദാചാരിയും ശുദ്ധഹൃദയനും ആയ മന്ത്രിവർഗ്ഗം—'
സുപാര്ശ്വോ നാമ മേധാവീ രാവണം രക്ഷസാം വരമ്। നിവാര്യമാണഃ സചിവൈരിദം വചനമബ്രവീത്
'സുപാർശ്വൻ എന്ന ബുദ്ധിമാനായവൻ, രാക്ഷസന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാവണനോടു, മന്ത്രിമാർ തടഞ്ഞിട്ടും, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:'
കഥം നാമ ദശഗ്രീവ സാക്ഷാദ്വൈശ്രവണാനുജ। ഹന്തുമിച്ഛസി വൈദേഹീം ക്രോധാദ് ധര്മമപാസ്യ ച
'ദശമുഖനേ, വൈശ്രവണന്റെ സഹോദരനേ, നീ കോപത്തിൽ ധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ച് വൈദേഹിയെ കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത് എങ്ങനെ ശരിയാണ്?'
വേദവിദ്യാവ്രതസ്നാതഃ സ്വകര്മനിരതസ്തഥാ। സ്ത്രിയഃ കസ്മാദ് വധം വീര മന്യസേ രാക്ഷസേശ്വര
'നീ വേദങ്ങളിലും വ്രതങ്ങളിലും നിഷ്ഠയുള്ളവനാണ്, സ്വന്തം കര്മ്മത്തിൽ ശ്രദ്ധയുള്ളവനാണ്; എങ്കിൽ, രാക്ഷസാധിപതിയായ നീ, സ്ത്രീയെ കൊല്ലാൻ ആലോചിക്കുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?'
മൈഥിലീം രൂപസമ്പന്നാം പ്രത്യവേക്ഷസ്വ പാര്ഥിവ। തസ്മിന്നേവ സഹാസ്മാഭിരാഹവേ ക്രോധമുത്സൃജ
'സൗന്ദര്യവതിയായ മൈഥിലിയെ നോക്കൂ, രാജാവേ; നാം എല്ലാവരും ചേർന്ന് യുദ്ധത്തിൽ അവളെ നേരിടാം; ദേഷ്യം ഉപേക്ഷിക്കൂ.'
അഭ്യുത്ഥാനം ത്വമദ്യൈവ കൃഷ്ണപക്ഷചതുര്ദശീ। കൃത്വാ നിര്യാഹ്യമാവാസ്യാം വിജയായ ബലൈര്വൃതഃ
ഇന്ന് കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ പതിനാലാം തീയതി, നീ എഴുന്നേറ്റു. അമാവാസ്യ ദിവസം, നിന്റെ സൈന്യങ്ങളുമായി ചുറ്റപ്പെട്ട് വിജയത്തിനായി പുറപ്പെടണം.
ശൂരോ ധീമാന് രഥീ ഖഡ്ഗീ രഥപ്രവരമാസ്ഥിതഃ। ഹത്വാ ദാശരഥിം രാമം ഭവാന് പ്രാപ്സ്യതി മൈഥിലീമ്
നീ ധൈര്യശാലിയും ബുദ്ധിമാനുമായ യോദ്ധാവാണ്, ഉത്തമരഥത്തിൽ കത്തിയുമായി കയറി. ദശരഥപുത്രനായ രാമനെ സംഹരിച്ചാൽ, നീ മൈഥിലിയെ നേടും.
സ തദ് ദുരാത്മാ സുഹൃദാ നിവേദിതം വചഃ സുധര്മ്യം പ്രതിഗൃഹ്യ രാവണഃ। ഗൃഹം ജഗാമാഥ തതശ്ച വീര്യവാന് പുനഃ സഭാം ച പ്രയയൌ സുഹൃദ്വൃതഃ
അവൻ, ദുഷ്ടഹൃദയനായ രാവണൻ, സുഹൃത്ത് പറഞ്ഞ നല്ല വാക്കുകൾ അംഗീകരിച്ച് വീട്ടിലേക്ക് പോയി. പിന്നെ ശക്തിയോടെ സുഹൃത്തുക്കളുമായി വീണ്ടും സഭയിലേക്ക് തിരിച്ചു വന്നു.
thumb|ത്രിനവതിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ത്രിനവതിതമഃ സര്ഗഃ ॥൬-
ഇപ്പോൾ തൊണ്ണൂറ്റിമൂന്നാം സര്ഗം കേൾക്കൂ.
സ പ്രവിശ്യ സഭാം രാജാ ദീനഃ പരമദുഃഖിതഃ। നിഷസാദാസനേ മുഖ്യേ സിംഹഃ ക്രുദ്ധ ഇവ ശ്വസന്
രാജാവ് ദു:ഖിതനും നിരാശനുമായി സഭയിൽ കയറി, പ്രധാനാസനത്തിൽ ഇരുന്നു. കോപത്തിൽ ഉച്ചത്തിൽ ശ്വസിക്കുന്ന സിംഹംപോലെ ആയിരുന്നു.
അബ്രവീച്ച സ താന് സര്വാന് ബലമുഖ്യാന് മഹാബലഃ। രാവണഃ പ്രാഞ്ജലിര്വാക്യം പുത്രവ്യസനകര്ശിതഃ
മഹാബലശാലിയായ രാവണൻ, മകന്റെ ദു:ഖത്തിൽ പെടപെട്ട്, കൈകൾ കൂപ്പി, എല്ലാ പ്രധാനസൈനികരോടും പറഞ്ഞു:
സര്വേ ഭവന്തഃ സര്വേണ ഹസ്ത്യശ്വേന സമാവൃതാഃ। നിര്യാന്തു രഥസങ്ഘൈശ്ച പാദാതൈശ്ചോപശോഭിതാഃ
നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ആനകളും കുതിരകളും ചേർത്ത്, രഥങ്ങളും പടയാളികളും അണിനിരത്തി പുറപ്പെടണം.
ഏകം രാമം പരിക്ഷിപ്യ സമരേ ഹന്തുമര്ഹഥ। വര്ഷന്തഃ ശരവര്ഷാണി പ്രാവൃട്കാല ഇവാമ്ബുദാഃ
നിങ്ങൾ എല്ലാവരും യുദ്ധത്തിൽ രാമനെ ഒറ്റയ്ക്കു ചുറ്റി, മഴക്കാലത്തെ മേഘങ്ങൾ പോലെ അമ്പുകൾ മഴപെയ്യിച്ച് അവനെ സംഹരിക്കണം.
അഥവാഹം ശരൈസ്തീക്ഷ്ണൈര്ഭിന്നഗാത്രം മഹാഹവേ। ഭവദ്ഭിഃ ശ്വോ നിഹന്താസ്മി രാമം ലോകസ്യ പശ്യതഃ
അല്ലെങ്കിൽ, നാളെ ഞാൻ തന്നെ, നിങ്ങൾ എനിക്ക് എത്രയെങ്കിലും വേദനിപ്പിച്ചാലും, ലോകം കാണുമ്പോൾ രാമനെ കഠിനമായ അമ്പുകൾകൊണ്ട് യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലും.
ഇത്യേതദ് വാക്യമാദായ രാക്ഷസേന്ദ്രസ്യ രാക്ഷസാഃ। നിര്യയുസ്തേ രഥൈഃ ശീഘ്രൈര്നാനാനീകൈശ്ച സംയുതാഃ
രാക്ഷസാധിപന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്, രാക്ഷസന്മാർ വിവിധ വിഭാഗങ്ങളുമായി വേഗത്തിൽ രഥങ്ങളിൽ കയറി പുറപ്പെട്ടു.
പരിഘാന് പട്ടിശാംശ്ചൈവ ശരഖഡ്ഗപരശ്വധാന്। ശരീരാന്തകരാന് സര്വേ ചിക്ഷിപുര്വാനരാന് പ്രതി
അവർ എല്ലാവരും ഇരുമ്പുകൊലുകൾ, കുന്തങ്ങൾ, അമ്പുകൾ, വാളുകൾ, പരശുക്കൾ എന്നിവ—allam—വാനരന്മാരെതിരെ എറിഞ്ഞു.
വാനരാശ്ച ദ്രുമാന് ശൈലാന് രാക്ഷസാന് പ്രതി ചിക്ഷിപുഃ। സ സംഗ്രാമോ മഹാഭീമഃ സൂര്യസ്യോദയനം പ്രതി
വാനരന്മാർ മരങ്ങളും പാറകളും എടുത്ത് രാക്ഷസന്മാരെതിരെ എറിഞ്ഞു. സൂര്യോദയസമയത്ത് ആ യുദ്ധം അത്യന്തം ഭയാനകമായി.
രക്ഷസാം വാനരാണാം ച തുമുലഃ സമപദ്യത। തേ ഗദാഭിശ്ച ചിത്രാഭിഃ പ്രാസൈഃ ഖഡ്ഗൈഃ പരശ്വധൈഃ
രാക്ഷസന്മാരും വാനരന്മാരും തമ്മിൽ വലിയ ശബ്ദത്തോടെ ഏറ്റുമുട്ടി. അവർ പരസ്പരം ഗദകൾ, കുന്തങ്ങൾ, വാളുകൾ, പരശുക്കൾ എന്നിവകൊണ്ട് ആക്രമിച്ചു.
അന്യോന്യം സമരേ ജഘ്നുസ്തദാ വാനരരാക്ഷസാഃ। ഏവം പ്രവൃത്തേ സംഗ്രാമേ ഹ്യദ്ഭുതം സുമഹദ്രജഃ
അപ്പോൾ യുദ്ധത്തിൽ വാനരരും രാക്ഷസന്മാരും തമ്മിൽ പരസ്പരം ആക്രമിച്ചു. അങ്ങിനെ യുദ്ധം കത്തിയപ്പോൾ അത്ഭുതകരമായ വലിയ പൊടി ഉയർന്നു.
രക്ഷസാം വാനരാണാം ച ശാന്തം ശോണിതവിസ്രവൈഃ। മാതംഗരഥകൂലാശ്ച ശരമത്സ്യാ ധ്വജദ്രുമാഃ
രാക്ഷസന്മാരുടെയും വാനരന്മാരുടെയും രക്തം ഒഴുകി പൊടിയെ അടക്കി. ആനകളും രഥങ്ങളും ചിതറിക്കിടന്നു; അമ്പുകൾ മീനുകൾപോലെയും പതാകകൾ മരങ്ങൾപോലെയും ആയിരുന്നു.
ശരീരസംഘാടവഹാഃ പ്രസസ്രുഃ ശോണിതാപഗാഃ। തതസ്തേ വാനരാഃ സര്വേ ശോണിതൌഘപരിപ്ലുതാഃ
ശരീരക്കൂമ്പാരങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള രക്തനദികൾ ഒഴുകി. അതിനുശേഷം വാനരന്മാർ എല്ലാവരും രക്തം നിറഞ്ഞ ഒഴുക്കിൽ മുഴുകി.