ലോകപാലാ ഹി ചത്വാരഃ ക്രുദ്ധേനാനേന നിര്ജിതാഃ। ബഹവഃ ശത്രവശ്ചാന്യേ സംയുഗേഷ്വഭിപാതിതാഃ
ലോകത്തിന്റെ നാലു ദിക്കുപാലകരെയും ഈ രാക്ഷസൻ കോപത്തിൽ ജയിച്ചിട്ടുണ്ട്; അനേകം ശത്രുക്കളെയും യുദ്ധത്തിൽ തകർത്തിട്ടുണ്ട്.
ത്രിഷു ലോകേഷു രത്നാനി ഭുങ്ക്തേ ആഹൃത്യ രാവണഃ। വിക്രമേ ച ബലേ ചൈവ നാസ്ത്യസ്യ സദൃശോ ഭുവി
രാവണൻ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെ രത്നങ്ങൾ പിടിച്ചെടുത്തു ആസ്വദിക്കുന്നു; ധൈര്യത്തിലും ബലത്തിലും ഭൂമിയിൽ അവനു തുല്യൻ ആരുമില്ല.
തേഷാം സംജല്പമാനാനാമശോകവനികാം ഗതാമ്। അഭിദുദ്രാവ വൈദേഹീം രാവണഃ ക്രോധമൂര്ച്ഛിതഃ
അവർ ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, കോപഭരിതനായ രാവണൻ അശോകവനത്തിലേക്ക് പോയ വൈദേഹിയിലേക്ക് ഓടി ചെന്നു.
വാര്യമാണഃ സുസംക്രുദ്ധഃ സുഹൃദ്ഭിര്ഹിതബുദ്ധിഭിഃ। അഭ്യധാവത സംക്രുദ്ധഃ ഖേ ഗ്രഹോ രോഹിണീമിവ
സുഹൃത്തുക്കൾ തടയുന്നതിനും ബുദ്ധിമുട്ടിക്കൊണ്ടിരുന്നിട്ടും, അത്യന്തം കോപത്തോടെ രാവണൻ ആക്രോശത്തോടെ മുന്നോട്ട് പാഞ്ഞു, ആകാശത്ത് ഗ്രഹം രോഹിണിയെ പിടിക്കുന്നതുപോലെ.
മൈഥിലീ രക്ഷ്യമാണാ തു രാക്ഷസീഭിരനിന്ദിതാ। ദദര്ശ രാക്ഷസം ക്രുദ്ധം നിസ്ത്രിംശവരധാരിണമ്
ദോഷമൊന്നുമില്ലാത്ത മൈഥിലി, രാക്ഷസീ സ്ത്രീകൾ കാവൽനിൽക്കുമ്പോൾ, പ്രകാശമുള്ള വാൾ കൈയിൽ എടുത്ത് കോപിതനായ രാക്ഷസനെ കണ്ടു.
തം നിശമ്യ സനിസ്ത്രിംശം വ്യഥിതാ ജനകാത്മജാ। നിവാര്യമാണം ബഹുശഃ സുഹൃദ്ഭിരനിവര്തിനമ്
വാൾയുടെ ശബ്ദം കേട്ടു, ജനകപുത്രിയായ സീത ഭയപ്പെട്ട്, സുഹൃത്തുക്കൾ പലതവണ തടഞ്ഞിട്ടും തിരിഞ്ഞുപോകാതെ മുന്നോട്ട് വരുന്ന അവനെ കണ്ടു.
സീതാ ദുഃഖസമാവിഷ്ടാ വിലപന്തീദമബ്രവീത്। യഥായം മാമഭിക്രുദ്ധഃ സമഭിദ്രവതി സ്വയമ്
സീത ദു:ഖത്തിൽ മുഴുകി, കരയുമ്പോൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: 'ഇവൻ എനിക്ക് ദേഷ്യത്തോടെ നേരിട്ട് ഓടിയെത്തുന്നു.'
വധിഷ്യതി സനാഥാം മാമനാഥാമിവ ദുര്മതിഃ। ബഹുശശ്ചോദയാമാസ ഭര്താരം മാമനുവ്രതാമ്
'ഈ ദുഷ്ടൻ എനിക്ക് രക്ഷകനുണ്ടെങ്കിലും, ഞാൻ ആരുമില്ലാത്തവളെന്നപോലെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിക്കുന്നു; ഭർത്താവിനോടു ഞാൻ പലതവണും അപേക്ഷിച്ചു, ഞാൻ അവനോടു ഭക്തിയുള്ളവളാണ്.'
ഭാര്യാ മമ ഭവസ്വേതി പ്രത്യാഖ്യാതോ ധ്രുവം മയാ। സോഽയം മാമനുപസ്ഥാനേ വ്യക്തം നൈരാശ്യമാഗതഃ
'അവൻ എനിക്ക് ഭാര്യയാവാൻ സമ്മതിച്ചില്ലെന്ന് ഉറപ്പാണ്; അതുകൊണ്ടാണ് എന്റെ ഭർത്താവ് ഇല്ലാത്തപ്പോൾ അവൻ നിരാശയിൽ ആകുന്നത്.'
ക്രോധമോഹസമാവിഷ്ടോ വ്യക്തം മാം ഹന്തുമുദ്യതഃ। അഥവാ തൌ നരവ്യാഘ്രൌ ഭ്രാതരൌ രാമലക്ഷ്മണൌ
'കോപത്തിലും ഭ്രമത്തിലും ആകൃതനായവൻ എന്നെ കൊല്ലാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നു; അല്ലെങ്കിൽ രാമനും ലക്ഷ്മണനും, ആ മഹാശൂരന്മാർ—'
മന്നിമിത്തമനാര്യേണ സമരേഽദ്യ നിപാതിതൌ। ഭൈരവോ ഹി മഹാന് നാദോ രാക്ഷസാനാം ശ്രുതോ മയാ
'എന്നെക്കൊണ്ട്, ഈ അശുദ്ധൻ ഇന്നത്തെ യുദ്ധത്തിൽ അവരെ വീഴ്ത്തിയിരിക്കാം; കാരണം ഞാൻ രാക്ഷസന്മാരുടെ ഭയാനകമായ വലിയ ശബ്ദം കേട്ടു.'
ബഹൂനാമിഹ ഹൃഷ്ടാനാം തഥാ വിക്രോശതാം പ്രിയമ്। അഹോ ധിങ്മന്നിമിത്തോഽയം വിനാശോ രാജപുത്രയോഃ
'ഇവിടെ സന്തോഷത്തോടെ ആഹ്ലാദിച്ച് വിളിച്ചുപറയുന്നവരിൽ നിന്നാണ് ആ ശബ്ദം; അയ്യോ, രാജകുമാരന്മാരുടെ ഈ നാശത്തിന് കാരണം ഞാൻ തന്നെയാണ്.'
അഥവാ പുത്രശോകേന അഹത്വാ രാമലക്ഷ്മണൌ। വിധമിഷ്യതി മാം രൌദ്രോ രാക്ഷസഃ പാപനിശ്ചയഃ
'അല്ലെങ്കിൽ, തന്റെ മക്കളുടെ വിയോഗത്തിൽ ദു:ഖിതനായ ഈ ക്രൂരനായ രാക്ഷസൻ, രാമനെയും ലക്ഷ്മണനെയും കൊല്ലാതെ തന്നെ, എന്നെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിച്ചേക്കാം.'
ഹനൂമതസ്തു തദ് വാക്യം ന കൃതം ക്ഷുദ്രയാ മയാ। യദ്യഹം തസ്യ പൃഷ്ഠേന തദായാസമനിര്ജിതാ
'ഹനുമാന്റെ ഉപദേശം ഞാൻ, ഈ ദുർഭാഗ്യവതി, കേട്ടില്ല; അവന്റെ പുറത്ത് കയറിയിരുന്നെങ്കിൽ ഞാൻ ഈ കഷ്ടം അനുഭവിക്കേണ്ടതില്ലായിരുന്നു.'
നാദ്യൈവമനുശോചേയം ഭര്തുരങ്കഗതാ സതീ। മന്യേ തു ഹൃദയം തസ്യാഃ കൌസല്യായാഃ ഫലിഷ്യതി
'ഇപ്പോൾ ഭർത്താവിന്റെ മടിയിൽ ഇരുന്ന് ഞാൻ ഇങ്ങനെ വിലപിക്കേണ്ടതില്ലായിരുന്നു; പക്ഷേ, കൗസല്യയുടെ ഹൃദയം ഫലപ്രദമാവും എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.'
ഏകപുത്രാ യദാ പുത്രം വിനഷ്ടം ശ്രോഷ്യതേ യുധി। സാ ഹി ജന്മ ച ബാല്യം ച യൌവനം ച മഹാത്മനഃ
'ഒരു മകൻ മാത്രമുള്ള കൗസല്യ, തന്റെ മകൻ യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു എന്ന് കേൾക്കുമ്പോൾ, ആ മഹാത്മാവിന്റെ ജനനവും ബാല്യവും യൗവനവും ഓർത്ത് കരയും.'
ധര്മകാര്യാണി രൂപം ച രുദതീ സംസ്മരിഷ്യതി। നിരാശാ നിഹതേ പുത്രേ ദത്ത്വാ ശ്രാദ്ധമചേതനാ
'അവൻ ചെയ്ത ധാർമ്മിക പ്രവർത്തികളും രൂപവും ഓർത്ത് അവൾ കരയും; മകൻ കൊല്ലപ്പെട്ടതോടെ പ്രത്യാശയില്ലാതെ, ശ്രാദ്ധം കഴിച്ചശേഷം അവൾ ബോധംകെട്ടുപോകും.'
അഗ്നിമാവേക്ഷ്യതേ നൂനമപോ വാപി പ്രവേക്ഷ്യതി। ധിഗസ്തു കുബ്ജാമസതീം മന്ഥരാം പാപനിശ്ചയാമ്
'അവൾ തീയിൽ ചാടാനോ വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങാനോ ശ്രമിച്ചേക്കും; ആ കുബ്ജയായ, വിശ്വാസമില്ലാത്ത, ദുഷ്ടചിന്തയുള്ള മന്തരയെ ശപിക്കട്ടെ.'
യന്നിമിത്തമിമം ശോകം കൌസല്യാ പ്രതിപത്സ്യതേ। ഇത്യേവം മൈഥിലീം ദൃഷ്ട്വാ വിലപന്തീം തപസ്വിനീമ്
'ഇവളുടെ കാരണമാണ് കൗസല്യയ്ക്ക് ഈ ദു:ഖം സംഭവിക്കുന്നത്; ഇങ്ങനെ വിലപിക്കുന്ന മൈഥിലിയെ, ആ തപസ്സിനിയെ കണ്ടപ്പോൾ—'
രോഹിണീമിവ ചന്ദ്രേണ ബിനാ ഗ്രഹവശം ഗതാമ്। ഏതസ്മിന്നന്തരേ തസ്യ അമാത്യഃ ശീലവാന് ശുചിഃ
'ചന്ദ്രനില്ലാതെ ഗ്രഹത്തിന്റെ പിടിയിലായ രോഹിണിയെപ്പോലെ, അപ്പോൾ അവന്റെ സദാചാരിയും ശുദ്ധഹൃദയനും ആയ മന്ത്രിവർഗ്ഗം—'
സുപാര്ശ്വോ നാമ മേധാവീ രാവണം രക്ഷസാം വരമ്। നിവാര്യമാണഃ സചിവൈരിദം വചനമബ്രവീത്
'സുപാർശ്വൻ എന്ന ബുദ്ധിമാനായവൻ, രാക്ഷസന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാവണനോടു, മന്ത്രിമാർ തടഞ്ഞിട്ടും, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:'
കഥം നാമ ദശഗ്രീവ സാക്ഷാദ്വൈശ്രവണാനുജ। ഹന്തുമിച്ഛസി വൈദേഹീം ക്രോധാദ് ധര്മമപാസ്യ ച
'ദശമുഖനേ, വൈശ്രവണന്റെ സഹോദരനേ, നീ കോപത്തിൽ ധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ച് വൈദേഹിയെ കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത് എങ്ങനെ ശരിയാണ്?'
വേദവിദ്യാവ്രതസ്നാതഃ സ്വകര്മനിരതസ്തഥാ। സ്ത്രിയഃ കസ്മാദ് വധം വീര മന്യസേ രാക്ഷസേശ്വര
'നീ വേദങ്ങളിലും വ്രതങ്ങളിലും നിഷ്ഠയുള്ളവനാണ്, സ്വന്തം കര്മ്മത്തിൽ ശ്രദ്ധയുള്ളവനാണ്; എങ്കിൽ, രാക്ഷസാധിപതിയായ നീ, സ്ത്രീയെ കൊല്ലാൻ ആലോചിക്കുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?'
മൈഥിലീം രൂപസമ്പന്നാം പ്രത്യവേക്ഷസ്വ പാര്ഥിവ। തസ്മിന്നേവ സഹാസ്മാഭിരാഹവേ ക്രോധമുത്സൃജ
'സൗന്ദര്യവതിയായ മൈഥിലിയെ നോക്കൂ, രാജാവേ; നാം എല്ലാവരും ചേർന്ന് യുദ്ധത്തിൽ അവളെ നേരിടാം; ദേഷ്യം ഉപേക്ഷിക്കൂ.'
അഭ്യുത്ഥാനം ത്വമദ്യൈവ കൃഷ്ണപക്ഷചതുര്ദശീ। കൃത്വാ നിര്യാഹ്യമാവാസ്യാം വിജയായ ബലൈര്വൃതഃ
ഇന്ന് കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ പതിനാലാം തീയതി, നീ എഴുന്നേറ്റു. അമാവാസ്യ ദിവസം, നിന്റെ സൈന്യങ്ങളുമായി ചുറ്റപ്പെട്ട് വിജയത്തിനായി പുറപ്പെടണം.
ശൂരോ ധീമാന് രഥീ ഖഡ്ഗീ രഥപ്രവരമാസ്ഥിതഃ। ഹത്വാ ദാശരഥിം രാമം ഭവാന് പ്രാപ്സ്യതി മൈഥിലീമ്
നീ ധൈര്യശാലിയും ബുദ്ധിമാനുമായ യോദ്ധാവാണ്, ഉത്തമരഥത്തിൽ കത്തിയുമായി കയറി. ദശരഥപുത്രനായ രാമനെ സംഹരിച്ചാൽ, നീ മൈഥിലിയെ നേടും.
സ തദ് ദുരാത്മാ സുഹൃദാ നിവേദിതം വചഃ സുധര്മ്യം പ്രതിഗൃഹ്യ രാവണഃ। ഗൃഹം ജഗാമാഥ തതശ്ച വീര്യവാന് പുനഃ സഭാം ച പ്രയയൌ സുഹൃദ്വൃതഃ
അവൻ, ദുഷ്ടഹൃദയനായ രാവണൻ, സുഹൃത്ത് പറഞ്ഞ നല്ല വാക്കുകൾ അംഗീകരിച്ച് വീട്ടിലേക്ക് പോയി. പിന്നെ ശക്തിയോടെ സുഹൃത്തുക്കളുമായി വീണ്ടും സഭയിലേക്ക് തിരിച്ചു വന്നു.
thumb|ത്രിനവതിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ത്രിനവതിതമഃ സര്ഗഃ ॥൬-
ഇപ്പോൾ തൊണ്ണൂറ്റിമൂന്നാം സര്ഗം കേൾക്കൂ.
സ പ്രവിശ്യ സഭാം രാജാ ദീനഃ പരമദുഃഖിതഃ। നിഷസാദാസനേ മുഖ്യേ സിംഹഃ ക്രുദ്ധ ഇവ ശ്വസന്
രാജാവ് ദു:ഖിതനും നിരാശനുമായി സഭയിൽ കയറി, പ്രധാനാസനത്തിൽ ഇരുന്നു. കോപത്തിൽ ഉച്ചത്തിൽ ശ്വസിക്കുന്ന സിംഹംപോലെ ആയിരുന്നു.
അബ്രവീച്ച സ താന് സര്വാന് ബലമുഖ്യാന് മഹാബലഃ। രാവണഃ പ്രാഞ്ജലിര്വാക്യം പുത്രവ്യസനകര്ശിതഃ
മഹാബലശാലിയായ രാവണൻ, മകന്റെ ദു:ഖത്തിൽ പെടപെട്ട്, കൈകൾ കൂപ്പി, എല്ലാ പ്രധാനസൈനികരോടും പറഞ്ഞു: