പതിതം സമഭിജ്ഞായ രാക്ഷസീ സാ മഹാചമൂഃ। വധ്യമാനാ ദിശോ ഭേജേ ഹരിഭിര്ജിതകാശിഭിഃ
വാനരന്മാർ അവരുടെ അഭിമാനം തകർത്തതോടെ, രാക്ഷസികളുടെ വലിയ സൈന്യം തകർന്നുവെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, അവൾക്കാർ എല്ലായിടത്തേക്കും ഓടി രക്ഷപെട്ടു.
വാനരൈര്വധ്യമാനാസ്തേ ശസ്ത്രാണ്യുത്സൃജ്യ രാക്ഷസാഃ। ലങ്കാമഭിമുഖാഃ സസ്രുര്ഭ്രഷ്ടസംജ്ഞാഃ പ്രധാവിതാഃ
വാനരന്മാർ ആക്രമിച്ചതിനാൽ, ആ രാക്ഷസന്മാർ ആയുധങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, മനസ്സു തകർന്ന അവസ്ഥയിൽ ലങ്കയിലേക്കു ഭയത്തോടെ ഓടി.
ദുദ്രുവുര്ബഹുധാ ഭീതാ രാക്ഷസാഃ ശതശോ ദിശഃ। ത്യക്ത്വാ പ്രഹരണാന് സര്വേ പട്ടിശാസിപരശ്വധാന്
നൂറുകണക്കിന് രാക്ഷസന്മാർ ഭയത്താൽ പലദിശകളിലേക്കും ഓടി, പെട്ടിശ്, വാൾ, പരശു തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങൾ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചു.
കേചില്ലങ്കാം പരിത്രസ്താഃ പ്രവിഷ്ടാ വാനരാര്ദിതാഃ। സമുദ്രേ പതിതാഃ കേചിത് കേചിത് പര്വതമാശ്രിതാഃ
ചിലർ വാനരന്മാർ കൊടിയാക്രമിച്ചതിനാൽ ഭയപ്പെട്ട് ലങ്കയിലേക്ക് കടന്നു; ചിലർ സമുദ്രത്തിൽ ചാടുകയും, മറ്റുചിലർ പർവതങ്ങളിൽ അഭയം തേടുകയും ചെയ്തു.
ഹതമിന്ദ്രജിതം ദൃഷ്ട്വാ ശയാനം ച രണക്ഷിതൌ। രാക്ഷസാനാം സഹസ്രേഷു ന കശ്ചിത് പ്രത്യദൃശ്യത
ഇന്ദ്രജിത്ത് യുദ്ധഭൂമിയിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട് കിടക്കുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, ആയിരക്കണക്കിന് രാക്ഷസന്മാരിൽ ഒരാളെയും കാണാനായില്ല.
യഥാസ്തം ഗത ആദിത്യേ നാവതിഷ്ഠന്തി രശ്മയഃ। തഥാ തസ്മിന് നിപതിതേ രാക്ഷസാസ്തേ ഗതാ ദിശഃ
സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചാൽ കിരണങ്ങൾ നിലനിൽക്കാത്തതുപോലെ, അവൻ വീണപ്പോൾ രാക്ഷസന്മാർ എല്ലാടത്തും ചിതറിപ്പോയി.
ശാന്തരശ്മിരിവാദിത്യോ നിര്വാണ ഇവ പാവകഃ। ബഭൂവ സ മഹാബാഹുര്വ്യപാസ്തഗതജീവിതഃ
അവൻ, അതിവലിയ ഭുജശക്തിയോടെ, കിരണങ്ങൾ ഇല്ലാത്ത സൂര്യനുപോലെയും, അണഞ്ഞുപോയ അഗ്നിപോലെയും, ജീവൻ വിട്ടു പോയവനായി മാറി.
പ്രശാന്തപീഡാബഹുലോ വിനഷ്ടാരിഃ പ്രഹര്ഷവാന്। ബഭൂവ ലോകഃ പതിതേ രാക്ഷസേന്ദ്രസുതേ തദാ
രാക്ഷസാധിപന്റെ മകൻ വീണപ്പോൾ, ലോകം വേദനയിൽ നിന്ന് മോചിതമായി, ശത്രു നശിച്ചതിന്റെ സന്തോഷത്തിൽ നിറഞ്ഞു.
ഹര്ഷം ച ശക്രോ ഭഗവാന് സഹ സര്വൈര്മഹര്ഷിഭിഃ। ജഗാമ നിഹതേ തസ്മിന് രാക്ഷസേ പാപകര്മണി
അവ പാപകരമായ രാക്ഷസൻ കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ, മഹർഷിമാരോടൊപ്പം ഭഗവാൻ ശക്രനും ആനന്ദിച്ചു.
ആകാശേ ചാപി ദേവാനാം ശുശ്രുവേ ദുന്ദുഭിസ്വനഃ। നൃത്യദ്ഭിരപ്സരോഭിശ്ച ഗന്ധര്വൈശ്ച മഹാത്മഭിഃ
ആകാശത്ത് ദേവന്മാരുടെ ഇടയിൽ മദ്ധുരമായ മൃദംഗധ്വനി മുഴങ്ങി; അപ്സരസുകൾ നൃത്തം ചെയ്തു, മഹാത്മാക്കളായ ഗന്ധർവന്മാരും ചേർന്നു.
വവര്ഷുഃ പുഷ്പവര്ഷാണി തദദ്ഭുതമിവാഭവത്। പ്രശശാമ ഹതേ തസ്മിന് രാക്ഷസേ ക്രൂരകര്മണി
അവർ അത്ഭുതകരമായ പൂക്കൾ മഴപോലെ ചിതറിച്ചു; ആ ക്രൂരനായ രാക്ഷസൻ കൊല്ലപ്പെട്ടതോടെ സമാധാനം പുനഃസ്ഥാപിച്ചു.
ശുദ്ധാ ആപോ നഭശ്ചൈവ ജഹൃഷുര്ദേവദാനവാഃ। ആജഗ്മുഃ പതിതേ തസ്മിന് സര്വലോകഭയാവഹേ
ശുദ്ധമായ വെള്ളവും ആകാശവും സന്തോഷിച്ചു; ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും ലോകങ്ങളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവൻ വീണപ്പോൾ ആനന്ദിച്ചു.
ഊചുശ്ച സഹിതാസ്തുഷ്ടാ ദേവഗന്ധര്വദാനവാഃ। വിജ്വരാഃ ശാന്തകലുഷാ ബ്രാഹ്മണാ വിചരന്ത്വിതി
സന്തുഷ്ടരായ ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും ദാനവന്മാരും, ദുഃഖം മാറി, പാപം തൂങ്ങി, ഒരുമിച്ച് പറഞ്ഞു: 'ബ്രാഹ്മണന്മാർ സ്വതന്ത്രമായി സഞ്ചരിക്കട്ടെ.'
തതോഽഭ്യനന്ദന് സംഹൃഷ്ടാഃ സമരേ ഹരിയൂഥപാഃ। തമപ്രതിബലം ദൃഷ്ട്വാ ഹതം നൈര്ഋതപുങ്ഗവമ്
അശക്തനായി തോറ്റു വീണ നൈരൃതന്മാരുടെ നേതാവിനെ കണ്ടപ്പോൾ, ആനന്ദത്തോടെ കുരങ്ങുപടികളുടെ തലവന്മാർ ആഘോഷിച്ചു.
ക്ഷ്വേഡന്തശ്ച പ്ലവന്തശ്ച ഗര്ജന്തശ്ച പ്ലവംഗമാഃ। ലബ്ധലക്ഷാ രഘുസുതം പരിവാര്യോപതസ്ഥിരേ
കുരങ്ങുകൾ കൂവിയും ചാടിയും ഗർജ്ജിച്ചും, ലക്ഷ്യം നേടിയതിന്റെ സന്തോഷത്തിൽ രഘുപുത്രനെ ചുറ്റി വന്നു.
ലാങ്ഗൂലാനി പ്രവിധ്യന്തഃ സ്ഫോടയന്തശ്ച വാനരാഃ। ലക്ഷ്മണോ ജയതീത്യേവ വാക്യം വിശ്രാവയംസ്തദാ
വാനരങ്ങൾ വാലുകൾ വീശി, അതിനെ അടിച്ചു, 'ലക്ഷ്മണൻ ജയിച്ചു!' എന്ന് ഉച്ചത്തിൽ വിളിച്ചു.
അന്യോന്യം ച സമാശ്ലിഷ്യ ഹരയോ ഹൃഷ്ടമാനസാഃ। ചക്രുരുച്ചാവചഗുണാ രാഘവാശ്രയസത്കഥാഃ
ഹൃദയം സന്തോഷത്തിൽ നിറഞ്ഞ കുരങ്ങുകൾ പരസ്പരം അണചേർന്നു, രാഘവന്റെ മഹത്വവും സൽപ്രവൃത്തികളും ഉല്ലാസത്തോടെ പറഞ്ഞുപറഞ്ഞു.
തദസുകരമഥാഭിവീക്ഷ്യ ഹൃഷ്ടാഃ പ്രിയസുഹൃദോ യുധി ലക്ഷ്മണസ്യ കര്മ। പരമമുപലഭന്മനഃപ്രഹര്ഷം വിനിഹതമിന്ദ്രരിപും നിശമ്യ ദേവാഃ
അപ്രയാസമായ ആ കർമ്മം കണ്ടപ്പോൾ, യുദ്ധത്തിൽ ലക്ഷ്മണന്റെ പ്രിയ സുഹൃത്തുക്കൾ സന്തോഷിച്ചു; ഇന്ദ്രജിത് കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്നറിഞ്ഞ ദേവന്മാർ ഹൃദയത്തിൽ പരമാനന്ദം അനുഭവിച്ചു.
thumb|ഏകനവതിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ഏകനവതിതമഃ സര്ഗഃ ॥൬-
മഹത്വമുള്ള വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ യുദ്ധകാണ്ഡത്തിലെ എണ്പത്തൊൻപതാം സര്ഗം ഇപ്പോൾ കേൾക്കൂ.
രുധിരക്ലിന്നഗാത്രസ്തു ലക്ഷ്മണഃ ശുഭലക്ഷണഃ। ബഭൂവ ഹൃഷ്ടസ്തം ഹത്വാ ശത്രുജേതാരമാഹവേ
രക്തത്തിൽ കുളിച്ച ശരീരത്തോടും, ശുഭലക്ഷണങ്ങളോടും, ലക്ഷ്മണൻ ശത്രുജയിയെ യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലുന്നതിൽ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു.
തതഃ സ ജാമ്ബവന്തം ച ഹനൂമന്തം ച വീര്യവാന്। സംനിപത്യ മഹാതേജാസ്താംശ്ച സര്വാന് വനൌകസഃ
പിന്നീട് മഹാതേജസ്സുള്ള ലക്ഷ്മണൻ, ജാംബവാനും ഹനുമാനും മറ്റ് വനവാസികളുമൊത്ത് ഒന്നിച്ചു ചേർന്നു.
ആജഗാമ തതഃ ശീഘ്രം യത്ര സുഗ്രീവരാഘവൌ। വിഭീഷണമവഷ്ടഭ്യ ഹനൂമന്തം ച ലക്ഷ്മണഃ
ശീഘ്രം, വിഭീഷണനും ഹനുമാനും ഒപ്പം, ലക്ഷ്മണൻ സുഗ്രീവനും രാഘവനും ഇരുന്നിടത്തേക്ക് എത്തി.
തതോ രാമമഭിക്രമ്യ സൌമിത്രിരഭിവാദ്യ ച। തസ്ഥൌ ഭ്രാതൃസമീപസ്ഥഃ ശക്രസ്യേന്ദ്രാനുജോ യഥാ
പിന്നീട് സൗമിത്രി രാമനെ സമീപിച്ചു, ആദരം പ്രകടിപ്പിച്ചു, സഹോദരന്റെ അരികിൽ നിന്നു, ഇന്ദ്രന്റെ സഹോദരൻ ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം നിൽക്കുന്നപോലെ.
നിഷ്ടനന്നിവ ചാഗത്യ രാഘവായ മഹാത്മനേ। ആചചക്ഷേ തദാ വീരോ ഘോരമിന്ദ്രജിതോ വധമ്
മഹാത്മാവായ രാഘവന്റെ മുമ്പിൽ എത്തിയ വീരൻ, വേദനയോടെ, ഭയാനകമായ ഇന്ദ്രജിതിന്റെ വധം അറിയിച്ചു.
രാവണേസ്തു ശിരശ്ഛിന്നം ലക്ഷ്മണേന മഹാത്മനാ। ന്യവേദയത രാമായ തദാ ഹൃഷ്ടോ വിഭീഷണഃ
വിബീഷണൻ അതിയായ സന്തോഷത്തോടെ രാമനോടു പറഞ്ഞു, 'രാവണന്റെ മകൻ മഹാത്മാവായ ലക്ഷ്മണൻ വധിച്ചു.'
ശ്രുത്വൈവ തു മഹാവീര്യോ ലക്ഷ്മണേനേന്ദ്രജിദ്വധമ്। പ്രഹര്ഷമതുലം ലേഭേ വാക്യം ചേദമുവാച ഹ
ശക്തനായ ലക്ഷ്മണൻ ഇന്ദ്രജിത്തിനെ കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്ന വാർത്ത കേട്ട രാമന് അതുല്യമായ സന്തോഷം തോന്നി. അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
സാധു ലക്ഷ്മണ തുഷ്ടോഽസ്മി കര്മ ചാസുകരം കൃതമ്। രാവണേര്ഹി വിനാശേന ജിതമിത്യുപധാരയ
'ലക്ഷ്മണാ, നന്നായി ചെയ്തു! ഞാൻ സന്തുഷ്ടനാണ്. വളരെ കഠിനമായ ഒരു കാര്യം നീ ചെയ്തു. രാവണന്റെ മകൻ നശിച്ചപ്പോൾ വിജയം ഉറപ്പായെന്ന് കരുതിക്കൊൾ.'
സ തം ശിരസ്യുപാഘ്രായ ലക്ഷ്മണം കീര്തിവര്ധനമ്। ലജ്ജമാനം ബലാത് സ്നേഹാദങ്കമാരോപ്യ വീര്യവാന്
ശക്തനായ രാമൻ, ലജ്ജാശീലനായ തന്റെ സഹോദരനായ ലക്ഷ്മണനെ സ്നേഹത്തോടെ തലയിൽ മുത്തമിട്ട്, ബലമായി തൻ്റെ മടിയിൽ ഇരുത്തി.
ഉപവേശ്യ തമുത്സങ്ഗേ പരിഷ്വജ്യാവപീഡിതമ്। ഭ്രാതരം ലക്ഷ്മണം സ്നിഗ്ധം പുനഃ പുനരുദൈക്ഷത
അവനെ മടിയിൽ ഇരുത്തി, ക്ഷീണിച്ച ലക്ഷ്മണനെ ചേർത്ത് പിടിച്ചു, രാമൻ വീണ്ടും വീണ്ടും സ്നേഹത്തോടെ തന്റെ പ്രിയ സഹോദരനെ നോക്കി.
ശല്യസമ്പീഡിതം ശസ്തം നിഃശ്വസന്തം തു ലക്ഷ്മണമ്। രാമസ്തു ദുഃഖസംതപ്തം തം തു നിഃശ്വാസപീഡിതമ്
അമ്പുകൾ കൊണ്ട് വേദനിച്ചും, കഠിനമായി ശ്വാസം എടുക്കുന്ന ലക്ഷ്മണനെ കണ്ട രാമൻ ദുഃഖത്തിൽ ആകുലനായി തന്റെ സഹോദരനെ നോക്കി.