തയോഃ സമഭവദ് യുദ്ധമദ്ഭുതം രോമഹര്ഷണമ്। ഗഗനസ്ഥാനി ഭൂതാനി ലക്ഷ്മണം പര്യവാരയന്
അവരിരുവരുടെയും ഇടയിൽ അത്ഭുതകരമായ, രോമാഞ്ചം തോന്നിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധം അരങ്ങേറി; ആകാശത്തിലെ ജീവികൾ ലക്ഷ്മണനെ ചുറ്റി നിൽക്കുകയായിരുന്നു.
ഭൈരവാഭിരുതേ ഭീമേ യുദ്ധേ വാനരരക്ഷസാമ്। ഭൂതൈര്ബഹുഭിരാകാശം വിസ്മിതൈരാവൃതം ബഭൌ
വാനരന്മാരുടെയും രാക്ഷസന്മാരുടെയും ആ ഭയാനകമായ, ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ശബ്ദങ്ങൾ നിറഞ്ഞ യുദ്ധത്തിൽ, അനേകം അത്ഭുതപ്പെട്ട ഭൂതങ്ങൾ ആകാശം നിറച്ചു.
ഋഷയഃ പിതരോ ദേവാ ഗന്ധര്വഗരുഡോരഗാഃ। ശതക്രതും പുരസ്കൃത്യ രരക്ഷുര്ലക്ഷ്മണം രണേ
മഹർഷിമാർ, പിതാക്കന്മാർ, ദേവന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, ഗരുഡന്മാർ, സർപ്പങ്ങൾ എന്നിവരും ഇന്ദ്രനെ മുന്നിൽ വെച്ച് യുദ്ധത്തിൽ ലക്ഷ്മണനെ രക്ഷിച്ചു.
അഥാന്യം മാര്ഗണശ്രേഷ്ഠം സംദധേ രാഘവാനുജഃ। ഹുതാശനസമസ്പര്ശം രാവണാത്മജദാരണമ്
അപ്പോൾ രാഘവന്റെ ഇളയ സഹോദരൻ മറ്റൊരു അത്യുത്തമമായ അമ്പ്, അഗ്നിയെപ്പോലെ ദഹനശേഷിയുള്ളതും രാവണന്റെ മകനെ സംഹരിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ചതുമായതും കയ്യിൽ എടുത്തു.
സുപത്രമനുവൃത്താങ്ഗം സുപര്വാണം സുസംസ്ഥിതമ്। സുവര്ണവികൃതം വീരഃ ശരീരാന്തകരം ശരമ്
ആ വീരൻ പൂർണ്ണമായ പക്ഷങ്ങൾ, ഭംഗിയായ സംയോജനങ്ങൾ, ഉറപ്പുള്ള ഘടന, പൊന്നുകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച, ശരീരത്തിന് മഹാ ഭയങ്കരമായ അമ്പ് എടുത്തു.
ദുരാവാരം ദുര്വിഷഹം രാക്ഷസാനാം ഭയാവഹമ്। ആശീവിഷവിഷപ്രഖ്യം ദേവസംഘൈഃ സമര്ചിതമ്
ആ അമ്പ് തടയാനോ സഹിക്കാനോ കഴിയാത്തതും, രാക്ഷസന്മാർക്ക് ഭയപ്പെടുത്തുന്നതും, പാമ്പിന്റെ വിഷംപോലെയുള്ളതും, ദേവന്മാർക്കിടയിൽ ആദരിക്കപ്പെട്ടതുമായിരിക്കുന്നു.
യേന ശക്രോ മഹാതേജാ ദാനവാനജയത് പ്രഭുഃ। പുരാ ദേവാസുരേ യുദ്ധേ വീര്യവാന് ഹരിവാഹനഃ
ഇതുപയോഗിച്ചാണ് മഹാതേജസ്വിയായ ഇന്ദ്രൻ, പുരാതന ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ, തന്റെ വൈഭവത്തോടെ ദാനവന്മാരെ ജയിച്ചത്.
അഥൈന്ദ്രമസ്ത്രം സൌമിത്രിഃ സംയുഗേഷ്വപരാജിതമ്। ശരശ്രേഷ്ഠം ധനുശ്രേഷ്ഠേ വികര്ഷന്നിദമബ്രവീത്
അപ്പോൾ സൗമിത്രി യുദ്ധത്തിൽ ഒരിക്കലും തോൽക്കാത്ത ഐന്ദ്രാസ്ത്രം, അമ്പുകളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമമായതും, വില്ലിൽ ഏറ്റവും മികച്ചതും എടുത്ത് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
ലക്ഷ്മീവാഁല്ലക്ഷ്മണോ വാക്യമര്ഥസാധകമാത്മനഃ। ധര്മാത്മാ സത്യസംധശ്ച രാമോ ദാശരഥിര്യദി। പൌരുഷേ ചാപ്രതിദ്വന്ദ്വസ്തദൈനം ജഹി രാവണിമ്
ലക്ഷ്മി അനുഗ്രഹമുള്ളവനും, സത്യനിഷ്ഠനുമായ, ധർമ്മപരനായ ദാശരഥിയായ രാമൻ, വീര്യത്തിൽ തുല്യൻ ഇല്ലാത്തവനാണെങ്കിൽ, ഈ അമ്പേ, രാവണന്റെ മകനെ സംഹരിക്ക.
ഇത്യുക്ത്വാ ബാണമാകര്ണം വികൃഷ്യ തമജിഹ്മഗമ്। ലക്ഷ്മണഃ സമരേ വീരഃ സസര്ജേന്ദ്രജിതം പ്രതി। ഐന്ദ്രാസ്ത്രേണ സമായുജ്യ ലക്ഷ്മണഃ പരവീരഹാ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, വീരനായ ലക്ഷ്മണൻ ആ നേരെപോകുന്ന അമ്പ് കാതുവരെ വലിച്ച്, ഐന്ദ്രാസ്ത്രം ചേർത്ത്, ശത്രുക്കളുടെ ഭയമായ ഇന്ദ്രജിത്തിനെ ലക്ഷ്യമാക്കി വിട്ടയച്ചു.
തച്ഛിരഃ സശിരസ്ത്രാണം ശ്രീമജ്ജ്വലിതകുണ്ഡലമ്। പ്രമഥ്യേന്ദ്രജിതഃ കായാത് പാതയാമാസ ഭൂതലേ
ആ അമ്പ് കിരീടവും തിളങ്ങുന്ന കുണ്ഡലവും അണിഞ്ഞിരുന്ന ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ തല അവന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തി ഭൂമിയിൽ വീഴ്ത്തി.
തദ് രാക്ഷസതനൂജസ്യ ഭിന്നസ്കന്ധം ശിരോ മഹത്। തപനീയനിഭം ഭൂമൌ ദദൃശേ രുധിരോക്ഷിതമ്
രാക്ഷസന്റെ മകന്റെ വലിയ തല, ഭംഗിയായി കവിള് പിളർന്നതും പൊന്നുപോലെ തിളങ്ങുന്നതും, രക്തത്തിൽ കുതിർന്നതുമായ നിലയിൽ ഭൂമിയിൽ കാണപ്പെട്ടു.
ഹതഃ സ നിപപാതാഥ ധരണ്യാം രാവണാത്മജഃ। കവചീ സശിരസ്ത്രാണോ വിപ്രവിദ്ധശരാസനഃ
ഇങ്ങനെ കൊല്ലപ്പെട്ട രാവണന്റെ മകൻ കവചവും കിരീടവും അണിഞ്ഞ നിലയിൽ, അമ്പും വില്ലും ഉപേക്ഷിച്ച് ഭൂമിയിൽ വീണു.
ചുക്രുശുസ്തേ തതഃ സര്വേ വാനരാഃ സവിഭീഷണാഃ। ഹൃഷ്യന്തേ നിഹതേ തസ്മിന് ദേവാ വൃത്രവധേ യഥാ
അപ്പോൾ എല്ലാ വാനരരും വിഭീഷണനും ചേർന്ന് ആഹ്ലാദത്തോടെ കൂവിക്കൊണ്ടു; ദേവന്മാർ വൃത്രനെ സംഹരിച്ചപ്പോൾ പോലെ സന്തോഷിച്ചു.
അഥാന്തരിക്ഷേ ദേവാനാമൃഷീണാം ച മഹാത്മനാമ്। ജജ്ഞേഽഥ ജയസംനാദോ ഗന്ധര്വാപ്സരസാമപി
അപ്പോൾ ആകാശത്ത് ദേവന്മാരുടെയും മഹർഷിമാരുടെയും, ഗന്ധർവന്മാരുടെയും അപ്സരസ്സുമാരുടെയും വിജയഘോഷം മുഴങ്ങി.
പതിതം സമഭിജ്ഞായ രാക്ഷസീ സാ മഹാചമൂഃ। വധ്യമാനാ ദിശോ ഭേജേ ഹരിഭിര്ജിതകാശിഭിഃ
വാനരന്മാർ അവരുടെ അഭിമാനം തകർത്തതോടെ, രാക്ഷസികളുടെ വലിയ സൈന്യം തകർന്നുവെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, അവൾക്കാർ എല്ലായിടത്തേക്കും ഓടി രക്ഷപെട്ടു.
വാനരൈര്വധ്യമാനാസ്തേ ശസ്ത്രാണ്യുത്സൃജ്യ രാക്ഷസാഃ। ലങ്കാമഭിമുഖാഃ സസ്രുര്ഭ്രഷ്ടസംജ്ഞാഃ പ്രധാവിതാഃ
വാനരന്മാർ ആക്രമിച്ചതിനാൽ, ആ രാക്ഷസന്മാർ ആയുധങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, മനസ്സു തകർന്ന അവസ്ഥയിൽ ലങ്കയിലേക്കു ഭയത്തോടെ ഓടി.
ദുദ്രുവുര്ബഹുധാ ഭീതാ രാക്ഷസാഃ ശതശോ ദിശഃ। ത്യക്ത്വാ പ്രഹരണാന് സര്വേ പട്ടിശാസിപരശ്വധാന്
നൂറുകണക്കിന് രാക്ഷസന്മാർ ഭയത്താൽ പലദിശകളിലേക്കും ഓടി, പെട്ടിശ്, വാൾ, പരശു തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങൾ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചു.
കേചില്ലങ്കാം പരിത്രസ്താഃ പ്രവിഷ്ടാ വാനരാര്ദിതാഃ। സമുദ്രേ പതിതാഃ കേചിത് കേചിത് പര്വതമാശ്രിതാഃ
ചിലർ വാനരന്മാർ കൊടിയാക്രമിച്ചതിനാൽ ഭയപ്പെട്ട് ലങ്കയിലേക്ക് കടന്നു; ചിലർ സമുദ്രത്തിൽ ചാടുകയും, മറ്റുചിലർ പർവതങ്ങളിൽ അഭയം തേടുകയും ചെയ്തു.
ഹതമിന്ദ്രജിതം ദൃഷ്ട്വാ ശയാനം ച രണക്ഷിതൌ। രാക്ഷസാനാം സഹസ്രേഷു ന കശ്ചിത് പ്രത്യദൃശ്യത
ഇന്ദ്രജിത്ത് യുദ്ധഭൂമിയിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട് കിടക്കുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, ആയിരക്കണക്കിന് രാക്ഷസന്മാരിൽ ഒരാളെയും കാണാനായില്ല.
യഥാസ്തം ഗത ആദിത്യേ നാവതിഷ്ഠന്തി രശ്മയഃ। തഥാ തസ്മിന് നിപതിതേ രാക്ഷസാസ്തേ ഗതാ ദിശഃ
സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചാൽ കിരണങ്ങൾ നിലനിൽക്കാത്തതുപോലെ, അവൻ വീണപ്പോൾ രാക്ഷസന്മാർ എല്ലാടത്തും ചിതറിപ്പോയി.
ശാന്തരശ്മിരിവാദിത്യോ നിര്വാണ ഇവ പാവകഃ। ബഭൂവ സ മഹാബാഹുര്വ്യപാസ്തഗതജീവിതഃ
അവൻ, അതിവലിയ ഭുജശക്തിയോടെ, കിരണങ്ങൾ ഇല്ലാത്ത സൂര്യനുപോലെയും, അണഞ്ഞുപോയ അഗ്നിപോലെയും, ജീവൻ വിട്ടു പോയവനായി മാറി.
പ്രശാന്തപീഡാബഹുലോ വിനഷ്ടാരിഃ പ്രഹര്ഷവാന്। ബഭൂവ ലോകഃ പതിതേ രാക്ഷസേന്ദ്രസുതേ തദാ
രാക്ഷസാധിപന്റെ മകൻ വീണപ്പോൾ, ലോകം വേദനയിൽ നിന്ന് മോചിതമായി, ശത്രു നശിച്ചതിന്റെ സന്തോഷത്തിൽ നിറഞ്ഞു.
ഹര്ഷം ച ശക്രോ ഭഗവാന് സഹ സര്വൈര്മഹര്ഷിഭിഃ। ജഗാമ നിഹതേ തസ്മിന് രാക്ഷസേ പാപകര്മണി
അവ പാപകരമായ രാക്ഷസൻ കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ, മഹർഷിമാരോടൊപ്പം ഭഗവാൻ ശക്രനും ആനന്ദിച്ചു.
ആകാശേ ചാപി ദേവാനാം ശുശ്രുവേ ദുന്ദുഭിസ്വനഃ। നൃത്യദ്ഭിരപ്സരോഭിശ്ച ഗന്ധര്വൈശ്ച മഹാത്മഭിഃ
ആകാശത്ത് ദേവന്മാരുടെ ഇടയിൽ മദ്ധുരമായ മൃദംഗധ്വനി മുഴങ്ങി; അപ്സരസുകൾ നൃത്തം ചെയ്തു, മഹാത്മാക്കളായ ഗന്ധർവന്മാരും ചേർന്നു.
വവര്ഷുഃ പുഷ്പവര്ഷാണി തദദ്ഭുതമിവാഭവത്। പ്രശശാമ ഹതേ തസ്മിന് രാക്ഷസേ ക്രൂരകര്മണി
അവർ അത്ഭുതകരമായ പൂക്കൾ മഴപോലെ ചിതറിച്ചു; ആ ക്രൂരനായ രാക്ഷസൻ കൊല്ലപ്പെട്ടതോടെ സമാധാനം പുനഃസ്ഥാപിച്ചു.
ശുദ്ധാ ആപോ നഭശ്ചൈവ ജഹൃഷുര്ദേവദാനവാഃ। ആജഗ്മുഃ പതിതേ തസ്മിന് സര്വലോകഭയാവഹേ
ശുദ്ധമായ വെള്ളവും ആകാശവും സന്തോഷിച്ചു; ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും ലോകങ്ങളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവൻ വീണപ്പോൾ ആനന്ദിച്ചു.
ഊചുശ്ച സഹിതാസ്തുഷ്ടാ ദേവഗന്ധര്വദാനവാഃ। വിജ്വരാഃ ശാന്തകലുഷാ ബ്രാഹ്മണാ വിചരന്ത്വിതി
സന്തുഷ്ടരായ ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും ദാനവന്മാരും, ദുഃഖം മാറി, പാപം തൂങ്ങി, ഒരുമിച്ച് പറഞ്ഞു: 'ബ്രാഹ്മണന്മാർ സ്വതന്ത്രമായി സഞ്ചരിക്കട്ടെ.'
തതോഽഭ്യനന്ദന് സംഹൃഷ്ടാഃ സമരേ ഹരിയൂഥപാഃ। തമപ്രതിബലം ദൃഷ്ട്വാ ഹതം നൈര്ഋതപുങ്ഗവമ്
അശക്തനായി തോറ്റു വീണ നൈരൃതന്മാരുടെ നേതാവിനെ കണ്ടപ്പോൾ, ആനന്ദത്തോടെ കുരങ്ങുപടികളുടെ തലവന്മാർ ആഘോഷിച്ചു.
ക്ഷ്വേഡന്തശ്ച പ്ലവന്തശ്ച ഗര്ജന്തശ്ച പ്ലവംഗമാഃ। ലബ്ധലക്ഷാ രഘുസുതം പരിവാര്യോപതസ്ഥിരേ
കുരങ്ങുകൾ കൂവിയും ചാടിയും ഗർജ്ജിച്ചും, ലക്ഷ്യം നേടിയതിന്റെ സന്തോഷത്തിൽ രഘുപുത്രനെ ചുറ്റി വന്നു.