സ ബദ്ധോ വാഗ്ഭിരഗ്ര്യാഭിരഭിതുഷ്ടാവ വൈ സുരൌ। ഇന്ദ്രമിന്ദ്രാനുജം ചൈവ യഥാവന്മുനിപുത്രകഃ
അങ്ങനെ കെട്ടിയശേഷം, മുനിപുത്രൻ ഉത്തമമായ വാക്കുകൾകൊണ്ട് ഇന്ദ്രനെയും ഇന്ദ്രന്റെ സഹോദരനെയും യഥാവിധി സ്തുതിച്ചു.
തതഃ പ്രീതഃ സഹസ്രാക്ഷോ രഹസ്യസ്തുതിതോഷിതഃ। ദീര്ഘമായുസ്തദാ പ്രാദാച്ഛുനഃശേപായ വാസവഃ
അപ്പോൾ ആയിരം കണ്ണുള്ള ഇന്ദ്രൻ, രഹസ്യമായ സ്തുതിയിൽ സന്തോഷിച്ച്, ശുനഃശേപന് ദീർഘായുസ്സു അനുഗ്രഹിച്ചു.
സ ച രാജാ നരശ്രേഷ്ഠ യജ്ഞസ്യ ച സമാപ്തവാന്। ഫലം ബഹുഗുണം രാമ സഹസ്രാക്ഷപ്രസാദജമ്
അങ്ങനെ ആ രാജാവ്, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, യാഗം പൂർത്തിയാക്കി, ആയിരം കണ്ണുള്ളവന്റെ അനുഗ്രഹത്തിൽ അനേകം ഗുണം കൂടിയ ഫലം നേടി.
വിശ്വാമിത്രോഽപി ധര്മാത്മാ ഭൂയസ്തേപേ മഹാതപാഃ। പുഷ്കരേഷു നരശ്രേഷ്ഠ ദശവര്ഷശതാനി ച
വിശ്വാമിത്രനും ധാർമ്മികനും മഹാതപസ്സുകാരനും ആയതിനാൽ, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ നീ കേൾക്കൂ, പുഷ്കരത്തിൽ വീണ്ടും നൂറു വർഷം കഠിനതപസ് ചെയ്തു.
thumb|ത്രിഷഷ്ഠിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ ബാലകാണ്ഡേ ത്രിഷഷ്ഠിതമഃ സര്ഗഃ ॥൧-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ ബാലകാണ്ഡത്തിൽ അറുപത്തിമൂന്നാമത്തെ സർഗം കേൾക്കൂ.
പൂര്ണേ വര്ഷസഹസ്രേ തു വ്രതസ്നാതം മഹാമുനിമ്। അഭ്യഗച്ഛന് സുരാഃ സര്വേ തപഃ ഫലചികീര്ഷവഃ
ആയിരം വർഷം പൂർത്തിയായപ്പോൾ, വ്രതസ്നാനം കഴിച്ച മഹാമുനിയെ, തപസ്സിന്റെ ഫലം നൽകാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ദേവന്മാർ എല്ലാവരും സമീപിച്ചു.
അബ്രവീത് സുമഹാതേജാ ബ്രഹ്മാ സുരുചിരം വചഃ। ഋഷിസ്ത്വമസി ഭദ്രം തേ സ്വാര്ജിതൈഃ കര്മഭിഃ ശുഭൈഃ
അപരിമിതമായ തേജസ്സുള്ള ബ്രഹ്മാവു മനോഹരമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: "നിന്റെ നല്ല പ്രവൃത്തികൾകൊണ്ട് നീ ഇപ്പോൾ ഒരു ഋഷിയാണ്, നിനക്ക് ക്ഷേമം ഉണ്ടാകട്ടെ."
തമേവമുക്ത്വാ ദേവേശസ്ത്രിദിവം പുനരഭ്യഗാത്। വിശ്വാമിത്രോ മഹാതേജാ ഭൂയസ്തേപേ മഹത് തപഃ
അങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം ദേവന്മാരുടെ അധിപൻ സ്വർഗത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. വിശ്വാമിത്രൻ വലിയ ശക്തിയോടെ വീണ്ടും കഠിനതപസ് ആരംഭിച്ചു.
തതഃ കാലേന മഹതാ മേനകാ പരമാപ്സരാഃ। പുഷ്കരേഷു നരശ്രേഷ്ഠ സ്നാതും സമുപചക്രമേ
അതിനുശേഷം, ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ്, അപ്സരസുകളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ മേനകാ, പുഷ്കരത്തിൽ കുളിക്കാൻ തുടങ്ങി, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
താം ദദര്ശ മഹാതേജാ മേനകാം കുശികാത്മജഃ। രൂപേണാപ്രതിമാം തത്ര വിദ്യുതം ജലദേ യഥാ
കുശികന്റെ മകനായ മഹാതേജസ്വി അവിടെ മേനകയെ കണ്ടു. അവളുടെ സൗന്ദര്യം മേഘത്തിനുള്ളിൽ മിന്നുന്ന മിന്നലുപോലെയായിരുന്നു.
കന്ദര്പദര്പവശഗോ മുനിസ്താമിദമബ്രവീത്। അപ്സരഃ സ്വാഗതം തേഽസ്തു വസ ചേഹ മമാശ്രമേ
കാമദേവന്റെ അഭിമാനത്തിൽ ആ മুনি അവളോട് പറഞ്ഞു: 'ഹേ അപ്സരസേ, സ്വാഗതം. എന്റെ ആശ്രമത്തിൽ താമസിക്കൂ.'
അനുഗൃഹ്ണീഷ്വ ഭദ്രം തേ മദനേന വിമോഹിതമ്। ഇത്യുക്താ സാ വരാരോഹാ തത്ര വാസമഥാകരോത്
'ദയവായി എന്നെ അനുഗ്രഹിക്കണം; ഞാൻ കാമവശനായി ഭ്രമിച്ചിരിക്കുന്നു.' എന്ന് പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ മനോഹരിയായ മേനക അവിടെ താമസിച്ചു.
തപസോ ഹി മഹാവിഘ്നോ വിശ്വാമിത്രമുപാഗമത്। തസ്യാം വസന്ത്യാം വര്ഷാണി പഞ്ച പഞ്ച ച രാഘവ
അവൾ അവിടെ താമസിച്ചപ്പോൾ, രാഘവ, വിഷ്വാമിത്രന്റെ തപസ്സിന് വലിയൊരു തടസ്സം സംഭവിച്ചു; അങ്ങനെ പത്ത് വർഷം കടന്നു.
വിശ്വാമിത്രാശ്രമേ സൌമ്യേ സുഖേന വ്യതിചക്രമുഃ। അഥ കാലേ ഗതേ തസ്മിന് വിശ്വാമിത്രോ മഹാമുനിഃ
അവ വർഷങ്ങൾ വിഷ്വാമിത്രന്റെ ശാന്തമായ ആശ്രമത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ കഴിഞ്ഞു. ആ കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ മഹാമുനിയായ വിഷ്വാമിത്രൻ—
സവ്രീഡ ഇവ സംവൃത്തശ്ചിന്താശോകപരായണഃ। ബുദ്ധിര്മുനേഃ സമുത്പന്നാ സാമര്ഷാ രഘുനന്ദന
അവൻ ലജ്ജയോടെ, ചിന്തയിലും ദുഃഖത്തിലും മുഴുകി നിന്നു; രഘുനന്ദന, അതിനിടയിൽ അവന്റെ മനസ്സിൽ ക്രോധം നിറഞ്ഞ ഒരു ചിന്ത ഉദിച്ചു.
സര്വം സുരാണാം കര്മൈതത് തപോഽപഹരണം മഹത്। അഹോരാത്രാപദേശേന ഗതാഃ സംവത്സരാ ദശ
'ഇത് ദേവന്മാരുടെ കൃത്യമാണ്; എന്റെ തപസ്സിനെ വലിയൊരു മോഷണം സംഭവിച്ചു. പത്ത് വർഷങ്ങൾ ഒരു ദിവസം പോലെ കടന്നു പോയി.'
കാമമോഹാഭിഭൂതസ്യ വിഘ്നോഽയം പ്രത്യുപസ്ഥിതഃ। സ നിഃശ്വസന് മുനിവരഃ പശ്ചാത്താപേന ദുഃഖിതഃ
'കാമവും മോഹവും പിടിച്ചെടുത്തപ്പോൾ ഈ തടസ്സം എന്നെ പിടിച്ചു.' അങ്ങനെ ആ മഹാമുനി ആഴമായ ഉച്ച്വാസം വിട്ടു, പശ്ചാത്താപത്തിൽ ദുഃഖിച്ചു.
ഭീതാമപ്സരസം ദൃഷ്ട്വാ വേപന്തീം പ്രാഞ്ജലിം സ്ഥിതാമ്। മേനകാം മധുരൈര്വാക്യൈര്വിസൃജ്യ കുശികാത്മജഃ
ഭയപ്പെട്ട് വിറയുന്ന കൈകൂപ്പിയുള്ള മേനകയെ കണ്ടു, കുശികന്റെ മകൻ മൃദുവായ വാക്കുകളിൽ അവളെ വിടുവിച്ചു.
ഉത്തരം പര്വതം രാമ വിശ്വാമിത്രോ ജഗാമ ഹ। സ കൃത്വാ നൈഷ്ഠികീം ബുദ്ധിം ജേതുകാമോ മഹായശാഃ
രാമാ, വിഷ്വാമിത്രൻ ഉത്തരപർവതത്തിലേക്ക് പോയി. ആത്മവിജയം നേടാൻ ഉറച്ച മനസ്സോടെ, മഹാശ്രേഷ്ഠനായവൻ അങ്ങോട്ട് നടന്നു.
കൌശികീതീരമാസാദ്യ തപസ്തേപേ ദുരാസദമ്। തസ്യ വര്ഷസഹസ്രാണി ഘോരം തപ ഉപാസതഃ
കൗശികി നദിയുടെ തീരം എത്തി, അവൻ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു. ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ ഭയങ്കരമായ തപസ്സിൽ മുഴുകി.
ഉത്തരേ പര്വതേ രാമ ദേവതാനാമഭൂദ് ഭയമ്। ആമന്ത്രയന് സമാഗമ്യ സര്വേ സര്ഷിഗണാഃ സുരാഃ
രാമാ, ഉത്തരപർവതത്തിൽ ദേവന്മാർക്ക് ഭയം പിറന്നു; എല്ലാ ദേവന്മാരും ഋഷിമാരോടൊപ്പം കൂടിയെത്തി ആലോചിച്ചു.
മഹര്ഷിശബ്ദം ലഭതാം സാധ്വയം കുശികാത്മജഃ। ദേവതാനാം വചഃ ശ്രുത്വാ സര്വലോകപിതാമഹഃ
'കുശികന്റെ മകൻ മഹർഷി എന്ന പദവി നേടട്ടെ.' ദേവന്മാരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, ലോകപിതാമഹൻ—
അബ്രവീന്മധുരം വാക്യം വിശ്വാമിത്രം തപോധനമ്। മഹര്ഷേ സ്വാഗതം വത്സ തപസോഗ്രേണ തോഷിതഃ
തപസ്സിൽ സമ്പന്നനായ വിഷ്വാമിത്രനോട് മധുരമായി പറഞ്ഞു: 'മകനേ, മഹർഷേ, സ്വാഗതം. നിന്റെ കഠിനതപസ്സിൽ ഞാൻ സന്തോഷിച്ചു.'
മഹത്ത്വമൃഷിമുഖ്യത്വം ദദാമി തവ കൌശിക। ബ്രഹ്മണസ്തു വചഃ ശ്രുത്വാ വിശ്വാമിത്രസ്തപോധനഃ
'കൗശികാ, ഞാൻ നിന്നെ മഹത്വവും മഹർഷിത്വവും അനുഗ്രഹിക്കുന്നു.' ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, തപസ്സിൽ സമ്പന്നനായ വിഷ്വാമിത്രൻ—
പ്രാഞ്ജലിഃ പ്രണതോ ഭൂത്വാ പ്രത്യുവാച പിതാമഹമ്। ബ്രഹ്മര്ഷിശബ്ദമതുലം സ്വാര്ജിതൈഃ കര്മഭിഃ ശുഭൈഃ
കൈകൂപ്പി തലവാഴ്ത്തി പിതാമഹനോട് പറഞ്ഞു: 'എന്റെ നല്ല പ്രവൃത്തികളാൽ ഞാൻ നേടേണ്ട ബ്രഹ്മർഷി എന്ന അപരിമിതമായ പദവി—'
യദി മേ ഭഗവന്നാഹ തതോഽഹം വിജിതേന്ദ്രിയഃ। തമുവാച തതോ ബ്രഹ്മാ ന താവത് ത്വം ജിതേന്ദ്രിയഃ
'ഭഗവൻ, നിങ്ങൾ അതു പ്രഖ്യാപിച്ചാൽ ഞാൻ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചവനാകും.' അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: 'നീ ഇനിയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചിട്ടില്ല.'
യതസ്വ മുനിശാര്ദൂല ഇത്യുക്ത്വാ ത്രിദിവം ഗതഃ। വിപ്രസ്ഥിതേഷു ദേവേഷു വിശ്വാമിത്രോ മഹാമുനിഃ
'മുനിശ്രേഷ്ഠാ, നീ കൂടുതൽ പരിശ്രമിക്കണം,' എന്ന് പറഞ്ഞ് ബ്രഹ്മാവ് സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി. ദേവന്മാർ പോയതിനു ശേഷം മഹാമുനിയായ വിഷ്വാമിത്രൻ—
ഊര്ധ്വബാഹുര്നിരാലമ്ബോ വായുഭക്ഷസ്തപശ്ചരന്। ഘര്മേ പഞ്ചതപാ ഭൂത്വാ വര്ഷാസ്വാകാശസംശ്രയഃ
കൈകള് ഉയര്ത്തി, ഒന്നും പിടിക്കാതെ, വായുവില് മാത്രം ആശ്രയിച്ച്, മഹത്തായ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചു. വേനലില് അഗ്നിപരീക്ഷണത്തിന് നടുവില് നിന്നു, മഴക്കാലത്ത് ആകാശത്തിന് കീഴില് തന്നെ തുറന്നിടത്ത് നിന്നു.
ശിശിരേ സലിലേശായീ രാത്ര്യഹാനി തപോധനഃ। ഏവം വര്ഷസഹസ്രം ഹി തപോ ഘോരമുപാഗമത്
ശീതകാലത്ത്, രാവും പകലും വെള്ളത്തില് കിടന്നു. ഇങ്ങനെ ആയിരം വര്ഷത്തോളം ഭയങ്കരമായ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചു.
തസ്മിന് സംതപ്യമാനേ തു വിശ്വാമിത്രേ മഹാമുനൌ। സംതാപഃ സുമഹാനാസീത് സുരാണാം വാസവസ്യ ച
അങ്ങനെ മഹാമുനിയായ വിശ്വാമിത്രന് കഠിനമായ വ്രതത്തില് മുഴുകിയപ്പോള്, ദേവന്മാര്ക്കും ഇന്ദ്രനും വലിയ വിഷമം അനുഭവപ്പെട്ടു.