തതഃ ശരശതേനൈവ സുപ്രയുക്തേന വീര്യവാന്। ക്രോധാദ് ദ്വിഗുണസംരബ്ധോ നിര്ബിഭേദ വിഭീഷണമ്
അതിനുശേഷം, ശക്തനായ അവന് ഇരട്ടിയാകുന്ന കോപത്തോടെ നന്നായി ലക്ഷ്യം വെച്ച നൂറു അമ്പുകള് കൊണ്ട് വിഭീഷണനെ തുളച്ചു.
തദ് ദൃഷ്ട്വേന്ദ്രജിതാ കര്മ കൃതം രാമാനുജസ്തദാ। അചിന്തയിത്വാ പ്രഹസന്നൈതത് കിംചിദിതി ബ്രുവന്
ഇന്ദ്രജിത് ചെയ്ത ആ പ്രവൃത്തി കണ്ട രാമന്റെ അനുജന് അതിനെ കുറിച്ച് ഒന്നും ചിന്തിക്കാതെ, പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
മുമോച ച ശരാന് ഘോരാന് സംഗൃഹ്യ നരപുംഗവഃ। അഭീതവദനഃ ക്രുദ്ധോ രാവണിം ലക്ഷ്മണോ യുധി
മനുഷ്യരില് ശ്രേഷ്ഠനായ ലക്ഷ്മണന് ഭയമില്ലാത്ത മുഖത്തോടെ, കോപത്തോടെ, രാക്ഷസപുത്രനായി രാവണിയുടെ മേല് ഭയങ്കരമായ അമ്പുകള് കൂട്ടി യുദ്ധത്തില് വിട്ടു.
നൈവം രണഗതാഃ ശൂരാഃ പ്രഹരന്തി നിശാചര। ലഘവശ്ചാല്പവീര്യാശ്ച ശരാ ഹീമേ സുഖാസ്തവ
യുദ്ധഭൂമിയില് കടക്കുന്ന വീരന്മാര് ഇങ്ങനെ അടി കൊടുക്കാറില്ല, രാത്രിയില് സഞ്ചരിക്കുന്നവനേ; നിന്റെ അമ്പുകള് വളരെ ലഘുവും ശക്തിയില്ലാത്തതും എനിക്കു എളുപ്പമാണ്.
നൈവം ശൂരാസ്തു യുധ്യന്തേ സമരേ യുദ്ധകാങ്ക്ഷിണഃ। ഇത്യേവം തം ബ്രുവന് ധന്വീ ശരൈരഭിവവര്ഷ ഹ
സമരത്തിൽ യുദ്ധത്തിന് ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ എന്നിങ്ങനെ യഥാർത്ഥ വീരന്മാർ പോരാടാറില്ല എന്നു പറഞ്ഞ്, അമ്പുതനു അമ്പുകൾ മഴപെയ്യുന്നതുപോലെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് അവനെ ആക്രമിച്ചു.
തസ്യ ബാണൈഃ സുവിധ്വസ്തം കവചം കാഞ്ചനം മഹത്। വ്യശീര്യത രഥോപസ്ഥേ താരാജാലമിവാമ്ബരാത്
അവന്റെ വലിയ പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കാവചം ആ അമ്പുകൾകൊണ്ട് തകർന്നു, ആ കാവചം രഥത്തിന്റെ അടിയിൽ ആകാശത്തിൽ നിന്നു വീണ നക്ഷത്രജാലംപോലെ ചിതറിപ്പോയി.
വിധൂതവര്മാ നാരാചൈര്ബഭൂവ സ കൃതവ്രണഃ। ഇന്ദ്രജിത് സമരേ വീരഃ പ്രത്യൂഷേ ഭാനുമാനിവ
കാവചം അഴിച്ചുവിട്ട്, അമ്പുകൾകൊണ്ട് പരിക്കേറ്റ വീരനായ ഇന്ദ്രജിത്, സമരഭൂമിയിൽ പ്രഭാതത്തിലെ സൂര്യനെപ്പോലെ നിലകൊണ്ടു.
തതഃ ശരസഹസ്രേണ സംക്രുദ്ധോ രാവണാത്മജഃ। ബിഭേദ സമരേ വീരോ ലക്ഷ്മണം ഭീമവിക്രമഃ
അപ്പോൾ രാവണന്റെ മകൻ ക്രോധത്തോടെ ഭയങ്കരമായ വീരതയോടെ, ആയിരം അമ്പുകൾകൊണ്ട് സമരത്തിൽ ലക്ഷ്മണനെ തുളച്ചു.
വ്യശീര്യത മഹദ്ദിവ്യം കവചം ലക്ഷ്മണസ്യ തു। കൃതപ്രതികൃതാന്യോന്യം ബഭൂവതുരരിംദമൌ
ലക്ഷ്മണന്റെ മഹത്തായ ദിവ്യമായ കാവചം തകർന്നു; പരസ്പരം തിരിച്ചടിച്ചശേഷം, ശത്രുക്കളെ കീഴടക്കുന്ന ആ ഇരുവരും നിലകൊണ്ടു.
അഭീക്ഷ്ണം നിഃശ്വസന്തൌ തൌ യുധ്യേതാം തുമുലം യുധി। ശരസംകൃത്തസര്വാങ്ഗൌ സര്വതോ രുധിരോക്ഷിതൌ
അവരിരുവരും കഠിനമായി ശ്വാസംവലിച്ച്, അമ്പുകൾകൊണ്ട് ശരീരമാകെ മുറിവേറ്റു, ചുറ്റും രക്തത്തിൽ മുങ്ങി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടത്തി.
സുദീര്ഘകാലം തൌ വീരാവന്യോന്യം നിശിതൈഃ ശരൈഃ। തതക്ഷതുര്മഹാത്മാനൌ രണകര്മവിശാരദൌ। ബഭൂവതുശ്ചാത്മജയേ യത്തൌ ഭീമപരാക്രമൌ
വലിയ കാലംകൊണ്ട്, യുദ്ധകലയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ആ മഹാത്മാക്കളായ ഇരുവരും, കൂരമായ അമ്പുകൾകൊണ്ട് പരസ്പരം ആക്രമിച്ചു, ജയത്തിനായി പരിശ്രമിച്ചു.
തൌ ശരൌഘൈസ്തഥാകീര്ണൌ നികൃത്തകവചധ്വജൌ। സൃജന്തൌ രുധിരം ചോഷ്ണം ജലം പ്രസ്രവണാവിവ
അമ്പുകളുടെ പ്രവാഹത്തിൽ മൂടപ്പെട്ട്, കാവചവും പതാകയും തകർന്നു, ഇരുവരും ചൂടുള്ള രക്തം ഉഴിച്ചു, രണ്ട് ഉറവകളെപ്പോലെ ആവന്നു.
ശരവര്ഷം തതോ ഘോരം മുഞ്ചതോര്ഭീമനിഃസ്വനമ്। സാസാരയോരിവാകാശേ നീലയോഃ കാലമേഘയോഃ
അപ്പോൾ അവർ ഭയാനകമായ ശബ്ദത്തോടെ അമ്പുകളുടെ മഴ പെയ്യുമ്പോൾ, ആകാശത്ത് ഇരുണ്ട മഴമേഘങ്ങൾ പെയ്യുന്നതുപോലെ തോന്നി.
തയോരഥ മഹാന് കാലോ വ്യതീയാദ് യുധ്യമാനയോഃ। ന ച തൌ യുദ്ധവൈമുഖ്യം ക്ലമം ചാപ്യുപജഗ്മതുഃ
അവരിരുവരും യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ വലിയ സമയം കടന്നു; എന്നാൽ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്നോട്ട് പോകുകയോ ക്ഷീണം അനുഭവിക്കുകയോ ചെയ്തില്ല.
അസ്ത്രാണ്യസ്ത്രവിദാം ശ്രേഷ്ഠൌ ദര്ശയന്തൌ പുനഃ പുനഃ। ശരാനുച്ചാവചാകാരാനന്തരിക്ഷേ ബബന്ധതുഃ
അസ്ത്രവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ഇരുവരും, വീണ്ടും വീണ്ടും വിവിധ രൂപത്തിലുള്ള അസ്ത്രങ്ങൾ പ്രയോഗിച്ച്, ആകാശത്ത് അമ്പുകൾകൊണ്ട് വിചിത്രമായ രൂപങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു.
വ്യപേതദോഷമസ്യന്തൌ ലഘു ചിത്രം ച സുഷ്ഠു ച। ഉഭൌ തു തുമുലം ഘോരം ചക്രതുര്നരരാക്ഷസൌ
തെറ്റുകളൊന്നുമില്ലാതെ, അതിവേഗം ചലിച്ച്, ആ മനുഷ്യനും രാക്ഷസനും ഭയങ്കരവും ഉന്മാദകരവും ആയ യുദ്ധപ്രകടനം അത്ഭുതകരമായും നന്നായും നടത്തി.
തയോഃ പൃഥക് പൃഥഗ് ഭീമഃ ശുശ്രുവേ തലനിസ്വനഃ। സ കമ്പം ജനയാമാസ നിര്ഘാത ഇവ ദാരുണഃ
അവരിൽ നിന്നു വേർതിരിച്ച്, ഭയങ്കരമായ കൈയടിയുടെ ശബ്ദം കേട്ടു; അതു ഇടിമുഴക്കംപോലെ ഭയവും വിറയലും ഉണ്ടാക്കി.
തയോഃ സ ഭ്രാജതേ ശബ്ദസ്തഥാ സമരമത്തയോഃ। സുഘോരയോര്നിഷ്ടനതോര്ഗഗനേ മേഘയോരിവ
യുദ്ധമദത്തിൽ മുങ്ങിയ ആ ഇരുവരുടെയും ശബ്ദം, അവർ തമ്മിൽ ഗർജിച്ചപ്പോൾ, ആകാശത്ത് രണ്ട് ഭയാനകമായ മേഘങ്ങൾ ഗർജിക്കുന്നതുപോലെ മുഴങ്ങി.
സുവര്ണപുംഖൈര്നാരാചൈര്ബലവന്തൌ കൃതവ്രണൌ। പ്രസുസ്രുവാതേ രുധിരം കീര്തിമന്തൌ ജയേ ധൃതൌ
പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള അമ്പുകൾകൊണ്ട് പരിക്കേറ്റ, മഹാശക്തരും പ്രശസ്തരുമായ ഇരുവരും, ജയത്തിനായി ഉറച്ച മനസ്സോടെ രക്തം ഒഴിച്ചു.
തേ ഗാത്രയോര്നിപതിതാ രുക്മപുംഖാഃ ശരാ യുധി। അസൃഗ്ദിഗ്ധാ വിനിഷ്പേതുര്വിവിശുര്ധരണീതലമ്
പൊന്നുപൊതിഞ്ഞ അമ്പുകൾ യുദ്ധത്തിൽ അവരുടെ ശരീരത്തിൽ വീണു, രക്തത്തിൽ തളിച്ച്, നിലത്തേക്ക് കയറി.
അന്യേ സുനിശിതൈഃ ശസ്ത്രൈരാകാശേ സംജഘട്ടിരേ। ബഭഞ്ജുശ്ചിച്ഛിദുശ്ചൈവ തയോര്ബാണാഃ സഹസ്രശഃ
മറ്റു കൂരമായ ആയുധങ്ങൾ ആകാശത്ത് ഏറ്റുമുട്ടി; ഇരുവരുടെയും ആയിരക്കണക്കിന് അമ്പുകൾ തകർന്നു, പൊട്ടിപ്പൊളിഞ്ഞു.
സ ബഭൂവ രണോ ഘോരസ്തയോര്ബാണമയശ്ചയഃ। അഗ്നിഭ്യാമിവ ദീപ്താഭ്യാം സത്രേ കുശമയശ്ചയഃ
അവരിരുവരുടെയും അമ്പുകൾകൊണ്ടുള്ള കൂമ്പാരം ആ യുദ്ധം ഭയാനകമായി; യജ്ഞത്തിൽ രണ്ട് കത്തുന്ന അഗ്നികൾക്കിടയിൽ കൂശകൂമ്പാരംപോലെ.
തയോഃ കൃതവ്രണൌ ദേഹൌ ശുശുഭാതേ മഹാത്മനോഃ। സുപുഷ്പാവിവ നിഷ്പത്രൌ വനേ കിംശുകശാല്മലീ
ആ മഹാത്മാക്കളായ ഇരുവരുടെയും പരിക്കേറ്റ ശരീരങ്ങൾ, കാട്ടിൽ ഇലകളില്ലാതെ പുഷ്പിച്ച കിംശുകവും ശാൽമലിയും പോലെ മനോഹരമായി തിളങ്ങി.
ചക്രതുസ്തുമുലം ഘോരം സംനിപാതം മുഹുര്മുഹുഃ। ഇന്ദ്രജില്ലക്ഷ്മണശ്ചൈവ പരസ്പരജയൈഷിണൌ
ഇന്ദ്രജിത്തും ലക്ഷ്മണനും തമ്മിൽ പരസ്പരം ജയിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് വീണ്ടും വീണ്ടും ഭയങ്കരവും ഉഗ്രവുമായ യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു.
ലക്ഷ്മണോ രാവണിം യുദ്ധേ രാവണിശ്ചാപി ലക്ഷ്മണമ്। അന്യോന്യം താവഭിഘ്നന്തൌ ന ശ്രമം പ്രതിപദ്യതാമ്
യുദ്ധത്തിൽ ലക്ഷ്മൺ രാവണിയെ ആക്രമിച്ചു, രാവണിയും ലക്ഷ്മണനെ ആക്രമിച്ചു; ഇരുവരും തമ്മിൽ പരസ്പരം പ്രഹരിച്ചെങ്കിലും ആരും ക്ഷീണിച്ചില്ല.
ബാണജാലൈഃ ശരീരസ്ഥൈരവഗാഢൈസ്തരസ്വിനൌ। ശുശുഭാതേ മഹാവീര്യൌ പ്രരൂഢാവിവ പര്വതൌ
അമ്പുകളുടെ മഴയിൽ ശരീരങ്ങൾ തുളച്ചും മൂടിയും ഇരുവരും വലിയ വീര്യശാലികളായി, ലതകളാൽ പൊതിഞ്ഞ കുന്നുകളെപ്പോലെ തിളങ്ങി.
തയോ രുധിരസിക്താനി സംവൃതാനി ശരൈര്ഭൃശമ്। ബഭ്രാജുഃ സര്വഗാത്രാണി ജ്വലന്ത ഇവ പാവകാഃ
അവരുടെ ശരീരഭാഗങ്ങൾ എല്ലാം രക്തത്തിൽ നനഞ്ഞ് അമ്പുകൾ കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ട്, ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചു.
തയോരഥ മഹാന് കാലോ വ്യതീയാദ് യുധ്യമാനയോഃ। ന ച തൌ യുദ്ധവൈമുഖ്യം ശ്രമം ചാപ്യഭിജഗ്മതുഃ
അവരിരുവരും യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ വലിയ സമയം കടന്നു പോയി; എന്നാൽ ആരും യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറിയില്ല, ക്ഷീണവും അനുഭവിച്ചില്ല.
അഥ സമരപരിശ്രമം നിഹന്തും സമരമുഖേഷ്വജിതസ്യ ലക്ഷ്മണസ്യ। പ്രിയഹിതമുപപാദയന് മഹാത്മാ സമരമുപേത്യ വിഭീഷണോഽവതസ്ഥേ
അജേയനായ ലക്ഷ്മണന്റെ യുദ്ധത്തിലെ ക്ഷീണം കുറയ്ക്കാൻ, പ്രിയങ്കരനായ മഹാത്മാവായ വിഭീഷണൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ എത്തി അവനെ സംരക്ഷിക്കാൻ ഉറച്ചുനിന്നു.
thumb|ഏകോനനവതിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ഏകോനനവതിതമഃ സര്ഗഃ ॥൬-
ശ്രീമദ്-വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ യുദ്ധകാണ്ഡത്തിലെ എൺപത്തൊൻപതാമത്തെ സർഗം കേൾക്കൂ.