വിവര്ണവദനം ദൃഷ്ട്വാ രാക്ഷസം രാവണാത്മജമ്। സൌമിത്രിം യുദ്ധസംയുക്തം പ്രത്യുവാച വിഭീഷണഃ
രാക്ഷസനായ രാവണപുത്രന് മുഖം നിറംകെട്ടത് കണ്ടു, യുദ്ധത്തില് ഏര്പ്പെട്ടിരുന്ന സൌമിത്രിയെ വിഭീഷണന് അഭിമുഖമായി പറഞ്ഞു.
നിമിത്താന്യുപപശ്യാമി യാന്യസ്മിന് രാവണാത്മജേ। ത്വര തേന മഹാബാഹോ ഭഗ്ന ഏഷ ന സംശയഃ
രാവണപുത്രനില് ഞാൻ ചില അശുഭസൂചനകള് കാണുന്നു; അതിനാല് നീ വേഗം മുന്നോട്ട് പോവണം മഹാബാഹുവേ, അവന് പരാജയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, സംശയമില്ല.
തതഃ സംധായ സൌമിത്രിഃ ശരാനാശീവിഷോപമാന്। മുമോച വിശിഖാംസ്തസ്മിന് സര്പാനിവ വിഷോല്ബണാന്
അതിനുശേഷം സൌമിത്രി വിഷമുള്ള പാമ്പുകളെപ്പോലെയുള്ള അമ്പുകള് വില്ലില് കെട്ടി അവന്റെ മേല് പാമ്പുകള് പോലെ അമ്പുകള് വിട്ടു.
ശക്രാശനിസമസ്പര്ശൈര്ലക്ഷ്മണേനാഹതഃ ശരൈഃ। മുഹൂര്തമഭവന്മൂഢഃ സര്വസംക്ഷുഭിതേന്ദ്രിയഃ
ഇന്ദ്രന്റെ ഉഗ്രവജ്രം പോലെയുള്ള ലക്ഷ്മണന്റെ അമ്പുകള് അതിനെ തൊട്ടപ്പോള്, അവന് ഒരു നിമിഷം മുഴുവന് ഇന്ദ്രിയങ്ങള് കലങ്ങിയ് മനസ്സു മങ്ങിയവനായി.
ഉപലഭ്യ മുഹൂര്തേന സംജ്ഞാം പ്രത്യാഗതേന്ദ്രിയഃ। ദദര്ശാവസ്ഥിതം വീരമാജൌ ദശരഥാത്മജമ്। സോഽഭിചക്രാമ സൌമിത്രിം രോഷാത് സംരക്തലോചനഃ
ഒരു നിമിഷം കഴിഞ്ഞ് അവന്റെ ബോധം തിരിച്ചുവന്നപ്പോള്, യുദ്ധഭൂമിയില് ഉറച്ചു നില്ക്കുന്ന ദശരഥപുത്രനെ കണ്ടു; പിന്നെ കോപത്തില് കണ്ണ് ചുവപ്പിച്ച് സൌമിത്രിയുടെ നേരെ ഓടി.
അബ്രവീച്ചൈനമാസാദ്യ പുനഃ സ പരുഷം വചഃ। കിം ന സ്മരസി തദ് യുദ്ധേ പ്രഥമേ മത്പരാക്രമമ്। നിബദ്ധസ്ത്വം സഹ ഭ്രാത്രാ യദാ യുധി വിചേഷ്ടസേ
അടുത്ത് വന്ന് അവന് വീണ്ടും കഠിനമായി പറഞ്ഞു: 'ആദ്യ യുദ്ധത്തില് നീയും സഹോദരനും എങ്ങനെ എന്റെ വീര്യം അനുഭവിച്ചുവെന്നു ഓര്മ്മയില്ലേ? അപ്പോള് നിങ്ങള് ഇരുവരും കെട്ടിയിട്ട് നിലത്തു കിടന്നിരുന്നില്ലേ?'
യുവാം ഖലു മഹായുദ്ധേ വജ്രാശനിസമൈഃ ശരൈഃ। ശായിതൌ പ്രഥമം ഭൂമൌ വിസംജ്ഞൌ സപുരഃസരൌ
'ആ മഹായുദ്ധത്തില് വജ്രവും മിന്നലും പോലെയുള്ള അമ്പുകള് കൊണ്ട് ആദ്യം തന്നെ നീയും സഹോദരനും പ്രധാനസേനാനായ്ക്കളും ബോധംകെട്ട് നിലത്തു വീണില്ലേ?'
സ്മൃതിര്വാ നാസ്തി തേ മന്യേ വ്യക്തം വാ യമസാദനമ്। ഗന്തുമിച്ഛസി യന്മാം ത്വമാധര്ഷയിതുമിച്ഛസി
'നിനക്ക് ഓര്മ്മയില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു, അല്ലെങ്കില് യമലോകത്തേക്ക് പോകാന് നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, അതുകൊണ്ടാണ് എന്നെ പ്രകോപിപ്പിക്കാന് ശ്രമിക്കുന്നത്.'
യദി തേ പ്രഥമേ യുദ്ധേ ന ദൃഷ്ടോ മത്പരാക്രമഃ। അദ്യ ത്വാം ദര്ശയിഷ്യാമി തിഷ്ഠേദാനീം വ്യവസ്ഥിതഃ
'ആദ്യ യുദ്ധത്തില് എന്റെ വീര്യം കണ്ടില്ലെങ്കില്, ഇന്നാണ് അതു കാണിക്കുകയെന്ന് ഞാൻ പറയുന്നു; ഇപ്പോൾ ഉറച്ചു നില്ക്കൂ.'
ഇത്യുക്ത്വാ സപ്തഭിര്ബാണൈരഭിവിവ്യാധ ലക്ഷ്മണമ്। ദശഭിസ്തു ഹനൂമന്തം തീക്ഷ്ണധാരൈഃ ശരോത്തമൈഃ
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവന് ഏഴു അമ്പുകള് കൊണ്ട് ലക്ഷ്മണനെ വെട്ടി, പത്ത് ഉഗ്രമായ അമ്പുകള് കൊണ്ട് ഹനുമാനെ വെട്ടി.
തതഃ ശരശതേനൈവ സുപ്രയുക്തേന വീര്യവാന്। ക്രോധാദ് ദ്വിഗുണസംരബ്ധോ നിര്ബിഭേദ വിഭീഷണമ്
അതിനുശേഷം, ശക്തനായ അവന് ഇരട്ടിയാകുന്ന കോപത്തോടെ നന്നായി ലക്ഷ്യം വെച്ച നൂറു അമ്പുകള് കൊണ്ട് വിഭീഷണനെ തുളച്ചു.
തദ് ദൃഷ്ട്വേന്ദ്രജിതാ കര്മ കൃതം രാമാനുജസ്തദാ। അചിന്തയിത്വാ പ്രഹസന്നൈതത് കിംചിദിതി ബ്രുവന്
ഇന്ദ്രജിത് ചെയ്ത ആ പ്രവൃത്തി കണ്ട രാമന്റെ അനുജന് അതിനെ കുറിച്ച് ഒന്നും ചിന്തിക്കാതെ, പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
മുമോച ച ശരാന് ഘോരാന് സംഗൃഹ്യ നരപുംഗവഃ। അഭീതവദനഃ ക്രുദ്ധോ രാവണിം ലക്ഷ്മണോ യുധി
മനുഷ്യരില് ശ്രേഷ്ഠനായ ലക്ഷ്മണന് ഭയമില്ലാത്ത മുഖത്തോടെ, കോപത്തോടെ, രാക്ഷസപുത്രനായി രാവണിയുടെ മേല് ഭയങ്കരമായ അമ്പുകള് കൂട്ടി യുദ്ധത്തില് വിട്ടു.
നൈവം രണഗതാഃ ശൂരാഃ പ്രഹരന്തി നിശാചര। ലഘവശ്ചാല്പവീര്യാശ്ച ശരാ ഹീമേ സുഖാസ്തവ
യുദ്ധഭൂമിയില് കടക്കുന്ന വീരന്മാര് ഇങ്ങനെ അടി കൊടുക്കാറില്ല, രാത്രിയില് സഞ്ചരിക്കുന്നവനേ; നിന്റെ അമ്പുകള് വളരെ ലഘുവും ശക്തിയില്ലാത്തതും എനിക്കു എളുപ്പമാണ്.
നൈവം ശൂരാസ്തു യുധ്യന്തേ സമരേ യുദ്ധകാങ്ക്ഷിണഃ। ഇത്യേവം തം ബ്രുവന് ധന്വീ ശരൈരഭിവവര്ഷ ഹ
സമരത്തിൽ യുദ്ധത്തിന് ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ എന്നിങ്ങനെ യഥാർത്ഥ വീരന്മാർ പോരാടാറില്ല എന്നു പറഞ്ഞ്, അമ്പുതനു അമ്പുകൾ മഴപെയ്യുന്നതുപോലെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് അവനെ ആക്രമിച്ചു.
തസ്യ ബാണൈഃ സുവിധ്വസ്തം കവചം കാഞ്ചനം മഹത്। വ്യശീര്യത രഥോപസ്ഥേ താരാജാലമിവാമ്ബരാത്
അവന്റെ വലിയ പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കാവചം ആ അമ്പുകൾകൊണ്ട് തകർന്നു, ആ കാവചം രഥത്തിന്റെ അടിയിൽ ആകാശത്തിൽ നിന്നു വീണ നക്ഷത്രജാലംപോലെ ചിതറിപ്പോയി.
വിധൂതവര്മാ നാരാചൈര്ബഭൂവ സ കൃതവ്രണഃ। ഇന്ദ്രജിത് സമരേ വീരഃ പ്രത്യൂഷേ ഭാനുമാനിവ
കാവചം അഴിച്ചുവിട്ട്, അമ്പുകൾകൊണ്ട് പരിക്കേറ്റ വീരനായ ഇന്ദ്രജിത്, സമരഭൂമിയിൽ പ്രഭാതത്തിലെ സൂര്യനെപ്പോലെ നിലകൊണ്ടു.
തതഃ ശരസഹസ്രേണ സംക്രുദ്ധോ രാവണാത്മജഃ। ബിഭേദ സമരേ വീരോ ലക്ഷ്മണം ഭീമവിക്രമഃ
അപ്പോൾ രാവണന്റെ മകൻ ക്രോധത്തോടെ ഭയങ്കരമായ വീരതയോടെ, ആയിരം അമ്പുകൾകൊണ്ട് സമരത്തിൽ ലക്ഷ്മണനെ തുളച്ചു.
വ്യശീര്യത മഹദ്ദിവ്യം കവചം ലക്ഷ്മണസ്യ തു। കൃതപ്രതികൃതാന്യോന്യം ബഭൂവതുരരിംദമൌ
ലക്ഷ്മണന്റെ മഹത്തായ ദിവ്യമായ കാവചം തകർന്നു; പരസ്പരം തിരിച്ചടിച്ചശേഷം, ശത്രുക്കളെ കീഴടക്കുന്ന ആ ഇരുവരും നിലകൊണ്ടു.
അഭീക്ഷ്ണം നിഃശ്വസന്തൌ തൌ യുധ്യേതാം തുമുലം യുധി। ശരസംകൃത്തസര്വാങ്ഗൌ സര്വതോ രുധിരോക്ഷിതൌ
അവരിരുവരും കഠിനമായി ശ്വാസംവലിച്ച്, അമ്പുകൾകൊണ്ട് ശരീരമാകെ മുറിവേറ്റു, ചുറ്റും രക്തത്തിൽ മുങ്ങി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടത്തി.
സുദീര്ഘകാലം തൌ വീരാവന്യോന്യം നിശിതൈഃ ശരൈഃ। തതക്ഷതുര്മഹാത്മാനൌ രണകര്മവിശാരദൌ। ബഭൂവതുശ്ചാത്മജയേ യത്തൌ ഭീമപരാക്രമൌ
വലിയ കാലംകൊണ്ട്, യുദ്ധകലയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ആ മഹാത്മാക്കളായ ഇരുവരും, കൂരമായ അമ്പുകൾകൊണ്ട് പരസ്പരം ആക്രമിച്ചു, ജയത്തിനായി പരിശ്രമിച്ചു.
തൌ ശരൌഘൈസ്തഥാകീര്ണൌ നികൃത്തകവചധ്വജൌ। സൃജന്തൌ രുധിരം ചോഷ്ണം ജലം പ്രസ്രവണാവിവ
അമ്പുകളുടെ പ്രവാഹത്തിൽ മൂടപ്പെട്ട്, കാവചവും പതാകയും തകർന്നു, ഇരുവരും ചൂടുള്ള രക്തം ഉഴിച്ചു, രണ്ട് ഉറവകളെപ്പോലെ ആവന്നു.
ശരവര്ഷം തതോ ഘോരം മുഞ്ചതോര്ഭീമനിഃസ്വനമ്। സാസാരയോരിവാകാശേ നീലയോഃ കാലമേഘയോഃ
അപ്പോൾ അവർ ഭയാനകമായ ശബ്ദത്തോടെ അമ്പുകളുടെ മഴ പെയ്യുമ്പോൾ, ആകാശത്ത് ഇരുണ്ട മഴമേഘങ്ങൾ പെയ്യുന്നതുപോലെ തോന്നി.
തയോരഥ മഹാന് കാലോ വ്യതീയാദ് യുധ്യമാനയോഃ। ന ച തൌ യുദ്ധവൈമുഖ്യം ക്ലമം ചാപ്യുപജഗ്മതുഃ
അവരിരുവരും യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ വലിയ സമയം കടന്നു; എന്നാൽ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്നോട്ട് പോകുകയോ ക്ഷീണം അനുഭവിക്കുകയോ ചെയ്തില്ല.
അസ്ത്രാണ്യസ്ത്രവിദാം ശ്രേഷ്ഠൌ ദര്ശയന്തൌ പുനഃ പുനഃ। ശരാനുച്ചാവചാകാരാനന്തരിക്ഷേ ബബന്ധതുഃ
അസ്ത്രവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ഇരുവരും, വീണ്ടും വീണ്ടും വിവിധ രൂപത്തിലുള്ള അസ്ത്രങ്ങൾ പ്രയോഗിച്ച്, ആകാശത്ത് അമ്പുകൾകൊണ്ട് വിചിത്രമായ രൂപങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു.
വ്യപേതദോഷമസ്യന്തൌ ലഘു ചിത്രം ച സുഷ്ഠു ച। ഉഭൌ തു തുമുലം ഘോരം ചക്രതുര്നരരാക്ഷസൌ
തെറ്റുകളൊന്നുമില്ലാതെ, അതിവേഗം ചലിച്ച്, ആ മനുഷ്യനും രാക്ഷസനും ഭയങ്കരവും ഉന്മാദകരവും ആയ യുദ്ധപ്രകടനം അത്ഭുതകരമായും നന്നായും നടത്തി.
തയോഃ പൃഥക് പൃഥഗ് ഭീമഃ ശുശ്രുവേ തലനിസ്വനഃ। സ കമ്പം ജനയാമാസ നിര്ഘാത ഇവ ദാരുണഃ
അവരിൽ നിന്നു വേർതിരിച്ച്, ഭയങ്കരമായ കൈയടിയുടെ ശബ്ദം കേട്ടു; അതു ഇടിമുഴക്കംപോലെ ഭയവും വിറയലും ഉണ്ടാക്കി.
തയോഃ സ ഭ്രാജതേ ശബ്ദസ്തഥാ സമരമത്തയോഃ। സുഘോരയോര്നിഷ്ടനതോര്ഗഗനേ മേഘയോരിവ
യുദ്ധമദത്തിൽ മുങ്ങിയ ആ ഇരുവരുടെയും ശബ്ദം, അവർ തമ്മിൽ ഗർജിച്ചപ്പോൾ, ആകാശത്ത് രണ്ട് ഭയാനകമായ മേഘങ്ങൾ ഗർജിക്കുന്നതുപോലെ മുഴങ്ങി.
സുവര്ണപുംഖൈര്നാരാചൈര്ബലവന്തൌ കൃതവ്രണൌ। പ്രസുസ്രുവാതേ രുധിരം കീര്തിമന്തൌ ജയേ ധൃതൌ
പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള അമ്പുകൾകൊണ്ട് പരിക്കേറ്റ, മഹാശക്തരും പ്രശസ്തരുമായ ഇരുവരും, ജയത്തിനായി ഉറച്ച മനസ്സോടെ രക്തം ഒഴിച്ചു.
തേ ഗാത്രയോര്നിപതിതാ രുക്മപുംഖാഃ ശരാ യുധി। അസൃഗ്ദിഗ്ധാ വിനിഷ്പേതുര്വിവിശുര്ധരണീതലമ്
പൊന്നുപൊതിഞ്ഞ അമ്പുകൾ യുദ്ധത്തിൽ അവരുടെ ശരീരത്തിൽ വീണു, രക്തത്തിൽ തളിച്ച്, നിലത്തേക്ക് കയറി.