അനുക്ത്വാ പരുഷം വാക്യം കിംചിദപ്യനവക്ഷിപന്। അവികത്ഥന് വധിഷ്യാമി ത്വാം പശ്യ പുരുഷാദന
ഞാൻ ഒരു കടുപ്പമുള്ള വാക്കും പറയാതെ, നിന്നെ അപമാനിക്കാതെ, പുകഴ്ത്തലും ഇല്ലാതെ നിന്നെ കൊല്ലും; മനുഷ്യഭക്ഷകാ, നീ കാണൂ.
ഇത്യുക്ത്വാ പഞ്ച നാരാചാനാകര്ണാപൂരിതാന് ശരാന്। വിജഘാന മഹാവേഗാല്ലക്ഷ്മണോ രാക്ഷസോരസി
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ലക്ഷ്മണൻ വലിയ വേഗത്തിൽ അഞ്ചു നാരാച അമ്പുകൾ കാതുവരെ വലിച്ച് റാക്ഷസന്റെ നെഞ്ചിൽ അയച്ചു.
സുപത്രവാജിതാ ബാണാ ജ്വലിതാ ഇവ പന്നഗാഃ। നൈര്ഋതോരസ്യഭാസന്ത സവിതൂ രശ്മയോ യഥാ
ഇലകൾ പതിച്ച വേഗമുള്ള അമ്പുകൾ, പാമ്പുകൾ പോലെ ജ്വലിച്ചുകൊണ്ട്, നൈരൃതിയുടെ മകന്റെ നെഞ്ചിൽ സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ പോലെ തിളങ്ങി.
സ ശരൈരാഹതസ്തേന സരോഷോ രാവണാത്മജഃ। സുപ്രയുക്തൈസ്ത്രിഭിര്ബാണൈഃ പ്രതിവിവ്യാധ ലക്ഷ്മണമ്
അവ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് അടിയേറ്റ്, കോപം നിറഞ്ഞ രാവണന്റെ മകൻ, മൂന്നു നന്നായി ലക്ഷ്യമിട്ട അമ്പുകൾ കൊണ്ട് ലക്ഷ്മണനെ തിരിച്ചടി ചെയ്തു.
സ ബഭൂവ മഹാഭീമോ നരരാക്ഷസസിംഹയോഃ। വിമര്ദസ്തുമുലോ യുദ്ധേ പരസ്പരജയൈഷിണോഃ
മനുഷ്യസിംഹനും റാക്ഷസസിംഹനും തമ്മിൽ പരസ്പരം ജയിക്കാൻ ശ്രമിച്ച്, അതിശക്തമായ ഭയങ്കരമായ ഒരു ഏറ്റുമുട്ടൽ അവിടെ ഉണ്ടായി.
വിക്രാന്തൌ ബലസമ്പന്നാവുഭൌ വിക്രമശാലിനൌ। ഉഭൌ പരമദുര്ജേയാവതുല്യബലതേജസൌ
ഇരുവരും ധൈര്യശാലികളും ശക്തിയുള്ളവരും, വീര്യത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരും, അതിജയിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളവരും, ശക്തിയിലും തേജസ്സിലും തുല്യന്മാരുമായിരുന്നു.
യുയുധാതേ തദാ വീരൌ ഗ്രഹാവിവ നഭോഗതൌ। ബലവൃത്രാവിവ ഹി തൌ യുധി വൈ ദുഷ്പ്രധര്ഷണൌ
ആ വീരന്മാര് ആകാശത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്ന ഗ്രഹങ്ങളെപ്പോലെയും, യുദ്ധത്തില് എളുപ്പത്തില് ജയിക്കാനാകാത്ത ഇന്ദ്രനും വൃത്രനും പോലെയും അന്നേ ദിവസം പോരാടി.
യുയുധാതേ മഹാത്മാനൌ തദാ കേസരിണാവിവ। ബഹൂനവസൃജന്തൌ ഹി മാര്ഗണൌഘാനവസ്ഥിതൌ। നരരാക്ഷസമുഖ്യൌ തൌ പ്രഹൃഷ്ടാവഭ്യയുധ്യതാമ്
ആ മഹാത്മാക്കള് അന്നേ ദിവസം ഇരുവൃക്കളെപ്പോലെ, അനേകം അമ്പുകള് ഒഴുക്കി, ഉറച്ചുനിന്ന്, മനുഷ്യരിലും രാക്ഷസന്മാരിലും പ്രധാനികളായി, സന്തോഷത്തോടെ പരസ്പരം പോരാടി.
തതഃ ശരാന് ദാശരഥിഃ സംധായാമിത്രകര്ഷണഃ। സസര്ജ രാക്ഷസേന്ദ്രായ ക്രുദ്ധഃ സര്പ ഇവ ശ്വസന്
ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കുന്ന ദശരഥപുത്രന് അമ്പുകള് വില്ലില് കെട്ടി, കോപത്തോടെ അവയെ രാക്ഷസാധിപന്റെ മേല് പാമ്പ് പിശുക്കുന്നതുപോലെ വിടിച്ചു.
തസ്യ ജ്യാതലനിര്ഘോഷം സ ശ്രുത്വാ രാക്ഷസാധിപഃ। വിവര്ണവദനോ ഭൂത്വാ ലക്ഷ്മണം സമുദൈക്ഷത
വില്ലിന്റെ തന്തിയുടെ ഉരുള് മുഴക്കം കേട്ട രാക്ഷസാധിപന് മുഖം നിറംകെട്ട് ലക്ഷ്മണനെ ഉറ്റുനോക്കി.
വിവര്ണവദനം ദൃഷ്ട്വാ രാക്ഷസം രാവണാത്മജമ്। സൌമിത്രിം യുദ്ധസംയുക്തം പ്രത്യുവാച വിഭീഷണഃ
രാക്ഷസനായ രാവണപുത്രന് മുഖം നിറംകെട്ടത് കണ്ടു, യുദ്ധത്തില് ഏര്പ്പെട്ടിരുന്ന സൌമിത്രിയെ വിഭീഷണന് അഭിമുഖമായി പറഞ്ഞു.
നിമിത്താന്യുപപശ്യാമി യാന്യസ്മിന് രാവണാത്മജേ। ത്വര തേന മഹാബാഹോ ഭഗ്ന ഏഷ ന സംശയഃ
രാവണപുത്രനില് ഞാൻ ചില അശുഭസൂചനകള് കാണുന്നു; അതിനാല് നീ വേഗം മുന്നോട്ട് പോവണം മഹാബാഹുവേ, അവന് പരാജയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, സംശയമില്ല.
തതഃ സംധായ സൌമിത്രിഃ ശരാനാശീവിഷോപമാന്। മുമോച വിശിഖാംസ്തസ്മിന് സര്പാനിവ വിഷോല്ബണാന്
അതിനുശേഷം സൌമിത്രി വിഷമുള്ള പാമ്പുകളെപ്പോലെയുള്ള അമ്പുകള് വില്ലില് കെട്ടി അവന്റെ മേല് പാമ്പുകള് പോലെ അമ്പുകള് വിട്ടു.
ശക്രാശനിസമസ്പര്ശൈര്ലക്ഷ്മണേനാഹതഃ ശരൈഃ। മുഹൂര്തമഭവന്മൂഢഃ സര്വസംക്ഷുഭിതേന്ദ്രിയഃ
ഇന്ദ്രന്റെ ഉഗ്രവജ്രം പോലെയുള്ള ലക്ഷ്മണന്റെ അമ്പുകള് അതിനെ തൊട്ടപ്പോള്, അവന് ഒരു നിമിഷം മുഴുവന് ഇന്ദ്രിയങ്ങള് കലങ്ങിയ് മനസ്സു മങ്ങിയവനായി.
ഉപലഭ്യ മുഹൂര്തേന സംജ്ഞാം പ്രത്യാഗതേന്ദ്രിയഃ। ദദര്ശാവസ്ഥിതം വീരമാജൌ ദശരഥാത്മജമ്। സോഽഭിചക്രാമ സൌമിത്രിം രോഷാത് സംരക്തലോചനഃ
ഒരു നിമിഷം കഴിഞ്ഞ് അവന്റെ ബോധം തിരിച്ചുവന്നപ്പോള്, യുദ്ധഭൂമിയില് ഉറച്ചു നില്ക്കുന്ന ദശരഥപുത്രനെ കണ്ടു; പിന്നെ കോപത്തില് കണ്ണ് ചുവപ്പിച്ച് സൌമിത്രിയുടെ നേരെ ഓടി.
അബ്രവീച്ചൈനമാസാദ്യ പുനഃ സ പരുഷം വചഃ। കിം ന സ്മരസി തദ് യുദ്ധേ പ്രഥമേ മത്പരാക്രമമ്। നിബദ്ധസ്ത്വം സഹ ഭ്രാത്രാ യദാ യുധി വിചേഷ്ടസേ
അടുത്ത് വന്ന് അവന് വീണ്ടും കഠിനമായി പറഞ്ഞു: 'ആദ്യ യുദ്ധത്തില് നീയും സഹോദരനും എങ്ങനെ എന്റെ വീര്യം അനുഭവിച്ചുവെന്നു ഓര്മ്മയില്ലേ? അപ്പോള് നിങ്ങള് ഇരുവരും കെട്ടിയിട്ട് നിലത്തു കിടന്നിരുന്നില്ലേ?'
യുവാം ഖലു മഹായുദ്ധേ വജ്രാശനിസമൈഃ ശരൈഃ। ശായിതൌ പ്രഥമം ഭൂമൌ വിസംജ്ഞൌ സപുരഃസരൌ
'ആ മഹായുദ്ധത്തില് വജ്രവും മിന്നലും പോലെയുള്ള അമ്പുകള് കൊണ്ട് ആദ്യം തന്നെ നീയും സഹോദരനും പ്രധാനസേനാനായ്ക്കളും ബോധംകെട്ട് നിലത്തു വീണില്ലേ?'
സ്മൃതിര്വാ നാസ്തി തേ മന്യേ വ്യക്തം വാ യമസാദനമ്। ഗന്തുമിച്ഛസി യന്മാം ത്വമാധര്ഷയിതുമിച്ഛസി
'നിനക്ക് ഓര്മ്മയില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു, അല്ലെങ്കില് യമലോകത്തേക്ക് പോകാന് നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, അതുകൊണ്ടാണ് എന്നെ പ്രകോപിപ്പിക്കാന് ശ്രമിക്കുന്നത്.'
യദി തേ പ്രഥമേ യുദ്ധേ ന ദൃഷ്ടോ മത്പരാക്രമഃ। അദ്യ ത്വാം ദര്ശയിഷ്യാമി തിഷ്ഠേദാനീം വ്യവസ്ഥിതഃ
'ആദ്യ യുദ്ധത്തില് എന്റെ വീര്യം കണ്ടില്ലെങ്കില്, ഇന്നാണ് അതു കാണിക്കുകയെന്ന് ഞാൻ പറയുന്നു; ഇപ്പോൾ ഉറച്ചു നില്ക്കൂ.'
ഇത്യുക്ത്വാ സപ്തഭിര്ബാണൈരഭിവിവ്യാധ ലക്ഷ്മണമ്। ദശഭിസ്തു ഹനൂമന്തം തീക്ഷ്ണധാരൈഃ ശരോത്തമൈഃ
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവന് ഏഴു അമ്പുകള് കൊണ്ട് ലക്ഷ്മണനെ വെട്ടി, പത്ത് ഉഗ്രമായ അമ്പുകള് കൊണ്ട് ഹനുമാനെ വെട്ടി.
തതഃ ശരശതേനൈവ സുപ്രയുക്തേന വീര്യവാന്। ക്രോധാദ് ദ്വിഗുണസംരബ്ധോ നിര്ബിഭേദ വിഭീഷണമ്
അതിനുശേഷം, ശക്തനായ അവന് ഇരട്ടിയാകുന്ന കോപത്തോടെ നന്നായി ലക്ഷ്യം വെച്ച നൂറു അമ്പുകള് കൊണ്ട് വിഭീഷണനെ തുളച്ചു.
തദ് ദൃഷ്ട്വേന്ദ്രജിതാ കര്മ കൃതം രാമാനുജസ്തദാ। അചിന്തയിത്വാ പ്രഹസന്നൈതത് കിംചിദിതി ബ്രുവന്
ഇന്ദ്രജിത് ചെയ്ത ആ പ്രവൃത്തി കണ്ട രാമന്റെ അനുജന് അതിനെ കുറിച്ച് ഒന്നും ചിന്തിക്കാതെ, പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
മുമോച ച ശരാന് ഘോരാന് സംഗൃഹ്യ നരപുംഗവഃ। അഭീതവദനഃ ക്രുദ്ധോ രാവണിം ലക്ഷ്മണോ യുധി
മനുഷ്യരില് ശ്രേഷ്ഠനായ ലക്ഷ്മണന് ഭയമില്ലാത്ത മുഖത്തോടെ, കോപത്തോടെ, രാക്ഷസപുത്രനായി രാവണിയുടെ മേല് ഭയങ്കരമായ അമ്പുകള് കൂട്ടി യുദ്ധത്തില് വിട്ടു.
നൈവം രണഗതാഃ ശൂരാഃ പ്രഹരന്തി നിശാചര। ലഘവശ്ചാല്പവീര്യാശ്ച ശരാ ഹീമേ സുഖാസ്തവ
യുദ്ധഭൂമിയില് കടക്കുന്ന വീരന്മാര് ഇങ്ങനെ അടി കൊടുക്കാറില്ല, രാത്രിയില് സഞ്ചരിക്കുന്നവനേ; നിന്റെ അമ്പുകള് വളരെ ലഘുവും ശക്തിയില്ലാത്തതും എനിക്കു എളുപ്പമാണ്.
നൈവം ശൂരാസ്തു യുധ്യന്തേ സമരേ യുദ്ധകാങ്ക്ഷിണഃ। ഇത്യേവം തം ബ്രുവന് ധന്വീ ശരൈരഭിവവര്ഷ ഹ
സമരത്തിൽ യുദ്ധത്തിന് ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ എന്നിങ്ങനെ യഥാർത്ഥ വീരന്മാർ പോരാടാറില്ല എന്നു പറഞ്ഞ്, അമ്പുതനു അമ്പുകൾ മഴപെയ്യുന്നതുപോലെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് അവനെ ആക്രമിച്ചു.
തസ്യ ബാണൈഃ സുവിധ്വസ്തം കവചം കാഞ്ചനം മഹത്। വ്യശീര്യത രഥോപസ്ഥേ താരാജാലമിവാമ്ബരാത്
അവന്റെ വലിയ പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കാവചം ആ അമ്പുകൾകൊണ്ട് തകർന്നു, ആ കാവചം രഥത്തിന്റെ അടിയിൽ ആകാശത്തിൽ നിന്നു വീണ നക്ഷത്രജാലംപോലെ ചിതറിപ്പോയി.
വിധൂതവര്മാ നാരാചൈര്ബഭൂവ സ കൃതവ്രണഃ। ഇന്ദ്രജിത് സമരേ വീരഃ പ്രത്യൂഷേ ഭാനുമാനിവ
കാവചം അഴിച്ചുവിട്ട്, അമ്പുകൾകൊണ്ട് പരിക്കേറ്റ വീരനായ ഇന്ദ്രജിത്, സമരഭൂമിയിൽ പ്രഭാതത്തിലെ സൂര്യനെപ്പോലെ നിലകൊണ്ടു.
തതഃ ശരസഹസ്രേണ സംക്രുദ്ധോ രാവണാത്മജഃ। ബിഭേദ സമരേ വീരോ ലക്ഷ്മണം ഭീമവിക്രമഃ
അപ്പോൾ രാവണന്റെ മകൻ ക്രോധത്തോടെ ഭയങ്കരമായ വീരതയോടെ, ആയിരം അമ്പുകൾകൊണ്ട് സമരത്തിൽ ലക്ഷ്മണനെ തുളച്ചു.
വ്യശീര്യത മഹദ്ദിവ്യം കവചം ലക്ഷ്മണസ്യ തു। കൃതപ്രതികൃതാന്യോന്യം ബഭൂവതുരരിംദമൌ
ലക്ഷ്മണന്റെ മഹത്തായ ദിവ്യമായ കാവചം തകർന്നു; പരസ്പരം തിരിച്ചടിച്ചശേഷം, ശത്രുക്കളെ കീഴടക്കുന്ന ആ ഇരുവരും നിലകൊണ്ടു.
അഭീക്ഷ്ണം നിഃശ്വസന്തൌ തൌ യുധ്യേതാം തുമുലം യുധി। ശരസംകൃത്തസര്വാങ്ഗൌ സര്വതോ രുധിരോക്ഷിതൌ
അവരിരുവരും കഠിനമായി ശ്വാസംവലിച്ച്, അമ്പുകൾകൊണ്ട് ശരീരമാകെ മുറിവേറ്റു, ചുറ്റും രക്തത്തിൽ മുങ്ങി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടത്തി.