ശരൈരതിമഹാവേഗൈര്വേഗവാന് രാവണാത്മജഃ। സൌമിത്രിമിന്ദ്രജിദ് യുദ്ധേ വിവ്യാധ ശുഭലക്ഷണമ്
രാവണന്റെ മകൻ ഇന്ദ്രജിത് അത്യന്തം വേഗമുള്ള അമ്പുകൾ കൊണ്ട് യുദ്ധത്തിൽ ശുഭലക്ഷണനായ സൗമിത്രിയെ വെട്ടിക്കയറ്റി.
സ ശരൈരതിവിദ്ധാങ്ഗോ രുധിരേണ സമുക്ഷിതഃ। ശുശുഭേ ലക്ഷ്മണഃ ശ്രീമാന് വിധൂമ ഇവ പാവകഃ
അമ്പുകൾ കൊണ്ട് ശരീരം തുളഞ്ഞ്, രക്തത്തിൽ കുളിച്ച ലക്ഷ്മണൻ പുകയില്ലാത്ത അഗ്നിപോലെ പ്രകാശിച്ചു.
ഇന്ദ്രജിത് ത്വാത്മനഃ കര്മ പ്രസമീക്ഷ്യാഭിഗമ്യ ച। വിനദ്യ സുമഹാനാദമിദം വചനമബ്രവീത്
ഇന്ദ്രജിത് തന്റെ പ്രവർത്തികൾ നോക്കി, അടുത്തെത്തി വലിയ ശബ്ദത്തിൽ ആരവം മുഴക്കി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പത്രിണഃ ശിതധാരാസ്തേ ശരാ മത്കാര്മുകച്യുതാഃ। ആദാസ്യന്തേഽദ്യ സൌമിത്രേ ജീവിതം ജീവിതാന്തകാഃ
സൗമിത്രി, എന്റെ വില്ലിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ട ഈ ഇലകളോടുകൂടിയ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ ഇന്നത്തെ ദിവസം നിന്റെ ജീവൻ എടുത്തുകളയും. ഇവ ജീവഹാരികൾ ആണ്.
അദ്യ ഗോമായുസങ്ഘാശ്ച ശ്യേനസങ്ഘാശ്ച ലക്ഷ്മണ। ഗൃധ്രാശ്ച നിപതന്തു ത്വാം ഗതാസും നിഹതം മയാ
ഇന്ന്, ലക്ഷ്മണാ, നീ എന്റെ കൈയിൽ വീണു മരിച്ചവനായി, നിന്റെ ശരീരത്തിൽ നരികൾ, കിളികൾ, കഴുകന്മാർ എന്നിവ വീണു ഭക്ഷിക്കും.
ക്ഷത്രബന്ധും സദാനാര്യം രാമഃ പരമദുര്മതിഃ। ഭക്തം ഭ്രാതരമദ്യൈവ ത്വാം ദ്രക്ഷ്യതി ഹതം മയാ
ഇന്ന്, ഏറ്റവും ദുഷ്ടനായ രാമൻ, യുദ്ധത്തിൽ അയോഗ്യനും, കുലപാതകനുമായ തന്റെ ഭക്തനായ സഹോദരനായ നിന്നെ എന്റെ കൈയിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട നിലയിൽ കാണും.
വിസ്രസ്തകവചം ഭൂമൌ വ്യപവിദ്ധശരാസനമ്। ഹൃതോത്തമാങ്ഗം സൌമിത്രേ ത്വാമദ്യ നിഹതം മയാ
സൗമിത്രി, ഇന്ന് ഞാൻ നിന്നെ കൊല്ലും; നിന്റെ കവർച്ച നിലംവരെയായി വീണു, അമ്പുവിള് ഉപേക്ഷിച്ച്, തല വേർപെട്ട്.
ഇതി ബ്രുവാണം സംക്രുദ്ധഃ പരുഷം രാവണാത്മജമ്। ഹേതുമദ് വാക്യമര്ഥജ്ഞോ ലക്ഷ്മണഃ പ്രത്യുവാച ഹ
ഇങ്ങനെ രോഷത്തോടെ കടുപ്പമുള്ള വാക്കുകൾ പറഞ്ഞ രാവണന്റെ മകനോട്, അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കിയ ലക്ഷ്മണൻ കാരണംപറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
വാഗ്ബലം ത്യജ ദുര്ബുദ്ധേ ക്രൂരകര്മന് ഹി രാക്ഷസ। അഥ കസ്മാദ് വദസ്യേതത് സമ്പാദയ സുകര്മണാ
ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ള റാക്ഷസാ, വാക്കിന്റെ ശക്തി ഉപേക്ഷിക്കണം. നീ ക്രൂരമായ പ്രവൃത്തികളാണ് ചെയ്യുന്നത്; അങ്ങനെയെങ്കിൽ എന്തിന് ഇങ്ങനെ പറയുന്നത്? നല്ല പ്രവൃത്തി നടത്തി അതു തെളിയിക്കൂ.
അകൃത്വാ കത്ഥസേ കര്മ കിമര്ഥമിഹ രാക്ഷസ। കുരു തത് കര്മ യേനാഹം ശ്രദ്ധേയം തവ കത്ഥനമ്
നീ യാതൊരു പ്രവൃത്തി ചെയ്തില്ലാതെ ഇവിടെ എന്തിന് പുകഴ്ത്തുന്നു, റാക്ഷസാ? ഞാൻ വിശ്വസിക്കേണ്ടതായുള്ള ഒരു പ്രവൃത്തി ചെയ്യൂ.
അനുക്ത്വാ പരുഷം വാക്യം കിംചിദപ്യനവക്ഷിപന്। അവികത്ഥന് വധിഷ്യാമി ത്വാം പശ്യ പുരുഷാദന
ഞാൻ ഒരു കടുപ്പമുള്ള വാക്കും പറയാതെ, നിന്നെ അപമാനിക്കാതെ, പുകഴ്ത്തലും ഇല്ലാതെ നിന്നെ കൊല്ലും; മനുഷ്യഭക്ഷകാ, നീ കാണൂ.
ഇത്യുക്ത്വാ പഞ്ച നാരാചാനാകര്ണാപൂരിതാന് ശരാന്। വിജഘാന മഹാവേഗാല്ലക്ഷ്മണോ രാക്ഷസോരസി
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ലക്ഷ്മണൻ വലിയ വേഗത്തിൽ അഞ്ചു നാരാച അമ്പുകൾ കാതുവരെ വലിച്ച് റാക്ഷസന്റെ നെഞ്ചിൽ അയച്ചു.
സുപത്രവാജിതാ ബാണാ ജ്വലിതാ ഇവ പന്നഗാഃ। നൈര്ഋതോരസ്യഭാസന്ത സവിതൂ രശ്മയോ യഥാ
ഇലകൾ പതിച്ച വേഗമുള്ള അമ്പുകൾ, പാമ്പുകൾ പോലെ ജ്വലിച്ചുകൊണ്ട്, നൈരൃതിയുടെ മകന്റെ നെഞ്ചിൽ സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ പോലെ തിളങ്ങി.
സ ശരൈരാഹതസ്തേന സരോഷോ രാവണാത്മജഃ। സുപ്രയുക്തൈസ്ത്രിഭിര്ബാണൈഃ പ്രതിവിവ്യാധ ലക്ഷ്മണമ്
അവ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് അടിയേറ്റ്, കോപം നിറഞ്ഞ രാവണന്റെ മകൻ, മൂന്നു നന്നായി ലക്ഷ്യമിട്ട അമ്പുകൾ കൊണ്ട് ലക്ഷ്മണനെ തിരിച്ചടി ചെയ്തു.
സ ബഭൂവ മഹാഭീമോ നരരാക്ഷസസിംഹയോഃ। വിമര്ദസ്തുമുലോ യുദ്ധേ പരസ്പരജയൈഷിണോഃ
മനുഷ്യസിംഹനും റാക്ഷസസിംഹനും തമ്മിൽ പരസ്പരം ജയിക്കാൻ ശ്രമിച്ച്, അതിശക്തമായ ഭയങ്കരമായ ഒരു ഏറ്റുമുട്ടൽ അവിടെ ഉണ്ടായി.
വിക്രാന്തൌ ബലസമ്പന്നാവുഭൌ വിക്രമശാലിനൌ। ഉഭൌ പരമദുര്ജേയാവതുല്യബലതേജസൌ
ഇരുവരും ധൈര്യശാലികളും ശക്തിയുള്ളവരും, വീര്യത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരും, അതിജയിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളവരും, ശക്തിയിലും തേജസ്സിലും തുല്യന്മാരുമായിരുന്നു.
യുയുധാതേ തദാ വീരൌ ഗ്രഹാവിവ നഭോഗതൌ। ബലവൃത്രാവിവ ഹി തൌ യുധി വൈ ദുഷ്പ്രധര്ഷണൌ
ആ വീരന്മാര് ആകാശത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്ന ഗ്രഹങ്ങളെപ്പോലെയും, യുദ്ധത്തില് എളുപ്പത്തില് ജയിക്കാനാകാത്ത ഇന്ദ്രനും വൃത്രനും പോലെയും അന്നേ ദിവസം പോരാടി.
യുയുധാതേ മഹാത്മാനൌ തദാ കേസരിണാവിവ। ബഹൂനവസൃജന്തൌ ഹി മാര്ഗണൌഘാനവസ്ഥിതൌ। നരരാക്ഷസമുഖ്യൌ തൌ പ്രഹൃഷ്ടാവഭ്യയുധ്യതാമ്
ആ മഹാത്മാക്കള് അന്നേ ദിവസം ഇരുവൃക്കളെപ്പോലെ, അനേകം അമ്പുകള് ഒഴുക്കി, ഉറച്ചുനിന്ന്, മനുഷ്യരിലും രാക്ഷസന്മാരിലും പ്രധാനികളായി, സന്തോഷത്തോടെ പരസ്പരം പോരാടി.
തതഃ ശരാന് ദാശരഥിഃ സംധായാമിത്രകര്ഷണഃ। സസര്ജ രാക്ഷസേന്ദ്രായ ക്രുദ്ധഃ സര്പ ഇവ ശ്വസന്
ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കുന്ന ദശരഥപുത്രന് അമ്പുകള് വില്ലില് കെട്ടി, കോപത്തോടെ അവയെ രാക്ഷസാധിപന്റെ മേല് പാമ്പ് പിശുക്കുന്നതുപോലെ വിടിച്ചു.
തസ്യ ജ്യാതലനിര്ഘോഷം സ ശ്രുത്വാ രാക്ഷസാധിപഃ। വിവര്ണവദനോ ഭൂത്വാ ലക്ഷ്മണം സമുദൈക്ഷത
വില്ലിന്റെ തന്തിയുടെ ഉരുള് മുഴക്കം കേട്ട രാക്ഷസാധിപന് മുഖം നിറംകെട്ട് ലക്ഷ്മണനെ ഉറ്റുനോക്കി.
വിവര്ണവദനം ദൃഷ്ട്വാ രാക്ഷസം രാവണാത്മജമ്। സൌമിത്രിം യുദ്ധസംയുക്തം പ്രത്യുവാച വിഭീഷണഃ
രാക്ഷസനായ രാവണപുത്രന് മുഖം നിറംകെട്ടത് കണ്ടു, യുദ്ധത്തില് ഏര്പ്പെട്ടിരുന്ന സൌമിത്രിയെ വിഭീഷണന് അഭിമുഖമായി പറഞ്ഞു.
നിമിത്താന്യുപപശ്യാമി യാന്യസ്മിന് രാവണാത്മജേ। ത്വര തേന മഹാബാഹോ ഭഗ്ന ഏഷ ന സംശയഃ
രാവണപുത്രനില് ഞാൻ ചില അശുഭസൂചനകള് കാണുന്നു; അതിനാല് നീ വേഗം മുന്നോട്ട് പോവണം മഹാബാഹുവേ, അവന് പരാജയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, സംശയമില്ല.
തതഃ സംധായ സൌമിത്രിഃ ശരാനാശീവിഷോപമാന്। മുമോച വിശിഖാംസ്തസ്മിന് സര്പാനിവ വിഷോല്ബണാന്
അതിനുശേഷം സൌമിത്രി വിഷമുള്ള പാമ്പുകളെപ്പോലെയുള്ള അമ്പുകള് വില്ലില് കെട്ടി അവന്റെ മേല് പാമ്പുകള് പോലെ അമ്പുകള് വിട്ടു.
ശക്രാശനിസമസ്പര്ശൈര്ലക്ഷ്മണേനാഹതഃ ശരൈഃ। മുഹൂര്തമഭവന്മൂഢഃ സര്വസംക്ഷുഭിതേന്ദ്രിയഃ
ഇന്ദ്രന്റെ ഉഗ്രവജ്രം പോലെയുള്ള ലക്ഷ്മണന്റെ അമ്പുകള് അതിനെ തൊട്ടപ്പോള്, അവന് ഒരു നിമിഷം മുഴുവന് ഇന്ദ്രിയങ്ങള് കലങ്ങിയ് മനസ്സു മങ്ങിയവനായി.
ഉപലഭ്യ മുഹൂര്തേന സംജ്ഞാം പ്രത്യാഗതേന്ദ്രിയഃ। ദദര്ശാവസ്ഥിതം വീരമാജൌ ദശരഥാത്മജമ്। സോഽഭിചക്രാമ സൌമിത്രിം രോഷാത് സംരക്തലോചനഃ
ഒരു നിമിഷം കഴിഞ്ഞ് അവന്റെ ബോധം തിരിച്ചുവന്നപ്പോള്, യുദ്ധഭൂമിയില് ഉറച്ചു നില്ക്കുന്ന ദശരഥപുത്രനെ കണ്ടു; പിന്നെ കോപത്തില് കണ്ണ് ചുവപ്പിച്ച് സൌമിത്രിയുടെ നേരെ ഓടി.
അബ്രവീച്ചൈനമാസാദ്യ പുനഃ സ പരുഷം വചഃ। കിം ന സ്മരസി തദ് യുദ്ധേ പ്രഥമേ മത്പരാക്രമമ്। നിബദ്ധസ്ത്വം സഹ ഭ്രാത്രാ യദാ യുധി വിചേഷ്ടസേ
അടുത്ത് വന്ന് അവന് വീണ്ടും കഠിനമായി പറഞ്ഞു: 'ആദ്യ യുദ്ധത്തില് നീയും സഹോദരനും എങ്ങനെ എന്റെ വീര്യം അനുഭവിച്ചുവെന്നു ഓര്മ്മയില്ലേ? അപ്പോള് നിങ്ങള് ഇരുവരും കെട്ടിയിട്ട് നിലത്തു കിടന്നിരുന്നില്ലേ?'
യുവാം ഖലു മഹായുദ്ധേ വജ്രാശനിസമൈഃ ശരൈഃ। ശായിതൌ പ്രഥമം ഭൂമൌ വിസംജ്ഞൌ സപുരഃസരൌ
'ആ മഹായുദ്ധത്തില് വജ്രവും മിന്നലും പോലെയുള്ള അമ്പുകള് കൊണ്ട് ആദ്യം തന്നെ നീയും സഹോദരനും പ്രധാനസേനാനായ്ക്കളും ബോധംകെട്ട് നിലത്തു വീണില്ലേ?'
സ്മൃതിര്വാ നാസ്തി തേ മന്യേ വ്യക്തം വാ യമസാദനമ്। ഗന്തുമിച്ഛസി യന്മാം ത്വമാധര്ഷയിതുമിച്ഛസി
'നിനക്ക് ഓര്മ്മയില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു, അല്ലെങ്കില് യമലോകത്തേക്ക് പോകാന് നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, അതുകൊണ്ടാണ് എന്നെ പ്രകോപിപ്പിക്കാന് ശ്രമിക്കുന്നത്.'
യദി തേ പ്രഥമേ യുദ്ധേ ന ദൃഷ്ടോ മത്പരാക്രമഃ। അദ്യ ത്വാം ദര്ശയിഷ്യാമി തിഷ്ഠേദാനീം വ്യവസ്ഥിതഃ
'ആദ്യ യുദ്ധത്തില് എന്റെ വീര്യം കണ്ടില്ലെങ്കില്, ഇന്നാണ് അതു കാണിക്കുകയെന്ന് ഞാൻ പറയുന്നു; ഇപ്പോൾ ഉറച്ചു നില്ക്കൂ.'
ഇത്യുക്ത്വാ സപ്തഭിര്ബാണൈരഭിവിവ്യാധ ലക്ഷ്മണമ്। ദശഭിസ്തു ഹനൂമന്തം തീക്ഷ്ണധാരൈഃ ശരോത്തമൈഃ
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവന് ഏഴു അമ്പുകള് കൊണ്ട് ലക്ഷ്മണനെ വെട്ടി, പത്ത് ഉഗ്രമായ അമ്പുകള് കൊണ്ട് ഹനുമാനെ വെട്ടി.