അഥവാ വിഹിതേനായം ഹന്യതേ ഹന്തി ചാപരമ്। വിധിഃ സ ലിപ്യതേ തേന ന സ പാപേന കര്മണാ
അല്ലെങ്കിൽ നിയമപ്രകാരം ഒരാളെ കൊല്ലുകയും, അയാൾ മറ്റൊരാളെ കൊല്ലുകയും ചെയ്താൽ, ആ നിയമം അതിൽ ബന്ധപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ അയാൾക്ക് പാപം ബാധിക്കില്ല.
അദൃഷ്ടപ്രതികാരേണ അവ്യക്തേനാസതാ സതാ। കഥം ശക്യം പരം പ്രാപ്തും ധര്മേണാരിവികര്ഷണ
ഫലം കാണാനാവാത്തതും വ്യക്തമല്ലാത്തതുമായ പ്രതികാരം ഉണ്ടായിരിക്കുമ്പോൾ, ധർമ്മത്തിലൂടെ എങ്ങനെ പരമാവധി നേടാനാകും, ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനേ?
യദി സത് സ്യാത് സതാം മുഖ്യ നാസത് സ്യാത് തവ കിംചന। ത്വയാ യദീദൃശം പ്രാപ്തം തസ്മാത് തന്നോപപദ്യതേ
സത്യം സത്യവാന്മാരിൽ ഉന്നതമായിരുന്നെങ്കിൽ, നിനക്കു അസത്യം ഒന്നും ഉണ്ടായിരിക്കില്ലായിരുന്നു; എന്നാൽ നിനക്ക് ഇങ്ങനെയൊരു ദുരവസ്ഥ വന്നതുകൊണ്ട്, അതു യുക്തിയില്ല.
അഥവാ ദുര്ബലഃ ക്ലീബോ ബലം ധര്മോഽനുവര്തതേ। ദുര്ബലോ ഹൃതമര്യാദോ ന സേവ്യ ഇതി മേ മതിഃ
അല്ലെങ്കിൽ, ബലഹീനരും ദുർബലരും പിന്തുടരുന്നവയാണെങ്കിൽ ധർമ്മം, അങ്ങനെ മര്യാദ വിട്ട ബലഹീനരെ സേവിക്കേണ്ടതല്ലെന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു.
ബലസ്യ യദി ചേദ് ധര്മോ ഗുണഭൂതഃ പരാക്രമൈഃ। ധര്മമുത്സൃജ്യ വര്തസ്വ യഥാ ധര്മേ തഥാ ബലേ
ബലത്തിന്റെയും വീര്യത്തിന്റെയും ഗുണമായിട്ടാണ് ധർമ്മം നിലകൊള്ളുന്നതെങ്കിൽ, നീ ധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ച് ബലപ്രകാരം പ്രവർത്തിക്കണം, എങ്ങനെ ധർമ്മത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നുവോ അതുപോലെ.
അഥ ചേത് സത്യവചനം ധര്മഃ കില പരംതപ। അനൃതം ത്വയ്യകരണേ കിം ന ബദ്ധസ്ത്വയാ വിനാ
സത്യവാക്ക് തന്നെയാണ് പരമധർമ്മം എങ്കിൽ, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനേ, നീ അനൃതം ചെയ്യാതെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, നീ ഇല്ലാതെ നിനക്ക് ബന്ധനം ഉണ്ടാകാത്തത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?
യദി ധര്മോ ഭവേദ് ഭൂത അധര്മോ വാ പരംതപ। ന സ്മ ഹത്വാ മുനിം വജ്രീ കുര്യാദിജ്യാം ശതക്രതുഃ
ധർമ്മമോ അഥവാ അധർമ്മമോ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉണ്ടെങ്കിൽ, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനേ, വജ്രം കൈവശമുള്ള ഇന്ദ്രൻ ഒരിക്കലും ആ മുനിയെ കൊല്ലില്ലായിരുന്നു.
അധര്മസംശ്രിതോ ധര്മോ വിനാശയതി രാഘവ। സര്വമേതദ് യഥാകാമം കാകുത്സ്ഥ കുരുതേ നരഃ
അധർമ്മത്തോടൊപ്പം ചേർന്ന ധർമ്മം എല്ലാം നശിപ്പിക്കുന്നു, രാഘവാ; മനുഷ്യൻ തന്റെ ഇഷ്ടം പോലെ എന്തും ചെയ്യുന്നു, കാകുത്സ്ഥൻ.
മമ ചേദം മതം താത ധര്മോഽയമിതി രാഘവ। ധര്മമൂലം ത്വയാ ഛിന്നം രാജ്യമുത്സൃജതാ തദാ
എന്റെ അഭിപ്രായം ഇതാണ്, പ്രിയനായവനേ: ഇത് തന്നെയാണ് ധർമ്മം എങ്കിൽ, രാഘവാ, നീ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ നീ ധർമ്മത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം തന്നെ മുറിച്ചുകളഞ്ഞു.
അര്ഥേഭ്യോഽഥ പ്രവൃദ്ധേഭ്യഃ സംവൃത്തേഭ്യസ്തതസ്തതഃ। ക്രിയാഃ സര്വാഃ പ്രവര്തന്തേ പര്വതേഭ്യ ഇവാപഗാഃ
സമ്പത്ത് വളരുകയും കൂട്ടിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, അതിൽ നിന്നു എല്ലാ പ്രവർത്തികളും ഉണ്ടാകുന്നു; പർവതങ്ങളിൽ നിന്ന് നദികൾ ഒഴുകുന്നതുപോലെ.
അര്ഥേന ഹി വിമുക്തസ്യ പുരുഷസ്യാല്പചേതസഃ। വിച്ഛിദ്യന്തേ ക്രിയാഃ സര്വാ ഗ്രീഷ്മേ കുസരിതോ യഥാ
സമ്പത്ത് ഇല്ലാത്തതും കുറച്ചു ബുദ്ധിയുള്ളതുമായ മനുഷ്യന്റെ എല്ലാ പ്രവർത്തികളും വേനലിൽ വരണ്ടുപോകുന്ന ചെറിയ നദികൾപോലെ അവസാനിക്കുന്നു.
സോഽയമര്ഥം പരിത്യജ്യ സുഖകാമഃ സുഖൈധിതഃ। പാപമാചരതേ കര്തും തദാ ദോഷഃ പ്രവര്തതേ
സുഖത്തിനും ആനന്ദത്തിനും വേണ്ടി സമ്പത്ത് ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ, ആ സുഖം നേടാൻ പാപം ചെയ്യുന്നു; അപ്പോൾ അവനിൽ ദോഷം ഉണ്ടാകുന്നു.
യസ്യാര്ഥാസ്തസ്യ മിത്രാണി യസ്യാര്ഥാസ്തസ്യ ബാന്ധവാഃ। യസ്യാര്ഥാഃ സ പുമാഁല്ലോകേ യസ്യാര്ഥാഃ സ ച പണ്ഡിതഃ
ആർക്കു സമ്പത്തുണ്ടോ അവനു സുഹൃത്തുക്കളുണ്ട്; സമ്പത്തുള്ളവനു ബന്ധുക്കളുണ്ട്; സമ്പത്തുള്ളവനാണ് ലോകത്ത് പുരുഷൻ; സമ്പത്തുള്ളവനാണ് പണ്ഡിതൻ.
യസ്യാര്ഥാഃ സ ച വിക്രാന്തോ യസ്യാര്ഥാഃ സ ച ബുദ്ധിമാന്। യസ്യാര്ഥാഃ സ മഹാഭാഗോ യസ്യാര്ഥാഃ സ ഗുണാധികഃ
ആർക്കു സമ്പത്തുണ്ടോ അവൻ ശക്തനാണ്; സമ്പത്തുള്ളവൻ ബുദ്ധിമാനാണ്; സമ്പത്തുള്ളവൻ വലിയ ഭാഗ്യവാനാണ്; സമ്പത്തുള്ളവൻ ഗുണങ്ങളിൽ ഉന്നതനാണ്.
അര്ഥസ്യൈതേ പരിത്യാഗേ ദോഷാഃ പ്രവ്യാഹൃതാ മയാ। രാജ്യമുത്സൃജതാ ധീര യേന ബുദ്ധിസ്ത്വയാ കൃതാ
സമ്പത്ത് ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിൽ നിന്നുള്ള ദോഷങ്ങൾ ഞാൻ വിശദീകരിച്ചു; അതുപോലെയുള്ള ചിന്തയിലൂടെയാണ് ധൈര്യശാലിയായ നീ രാജ്യം ഉപേക്ഷിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചത്.
യസ്യാര്ഥാ ധര്മകാമാര്ഥാസ്തസ്യ സര്വം പ്രദക്ഷിണമ്। അധനേനാര്ഥകാമേന നാര്ഥഃ ശക്യോ വിചിന്വതാ
ധർമ്മത്തിനും കാമത്തിനും അർത്ഥത്തിനും വേണ്ടി സമ്പത്ത് ഉപയോഗിക്കുന്നവനു എല്ലാം അനുകൂലമാണ്; സമ്പത്തില്ലാത്തവൻ എത്ര തിരഞ്ഞാലും ഒന്നും നേടാൻ കഴിയില്ല.
ഹര്ഷഃ കാമശ്ച ദര്പശ്ച ധര്മഃ ക്രോധഃ ശമോ ദമഃ। അര്ഥാദേതാനി സര്വാണി പ്രവര്തന്തേ നരാധിപ
ഹർഷം, കാമം, അഹങ്കാരം, ധർമ്മം, ക്രോധം, ശമം, ദമം—ഇവയൊക്കെയും സമ്പത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്, മനുഷ്യരാജാവേ.
യേഷാം നശ്യത്യയം ലോകശ്ചരതാം ധര്മചാരിണാമ്। തേഽര്ഥാസ്ത്വയി ന ദൃശ്യന്തേ ദുര്ദിനേഷു യഥാ ഗ്രഹാഃ
ധർമ്മത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നവരുടെ ഈ സമ്പത്ത് നശിച്ചാൽ, അതിനെ നിനക്കിൽ കാണാനാവില്ല—മേഘാവൃതമായ ദിവസങ്ങളിൽ നക്ഷത്രങ്ങളെ കാണാനാവാത്തതുപോലെ.
ത്വയി പ്രവ്രജിതേ വീര ഗുരോശ്ച വചനേ സ്ഥിതേ। രക്ഷസാപഹൃതാ ഭാര്യാ പ്രാണൌഃ പ്രിയതരാ തവ
വീരനേ, നീ ഗുരുവിന്റെ വാക്ക് അനുസരിച്ച് വനവാസത്തിലേയ്ക്ക് പോയപ്പോൾ, നിന്റെ ജീവനെക്കാൾ പ്രിയമായ ഭാര്യയെ ഒരു രാക്ഷസൻ അപഹരിച്ചു.
തദദ്യ വിപുലം വീര ദുഃഖമിന്ദ്രജിതാ കൃതമ്। കര്മണാ വ്യപനേഷ്യാമി തസ്മാദുത്തിഷ്ഠ രാഘവ
അതിനാൽ, വീരനേ, ഇന്നാണ് ഇന്ദ്രജിത്ത് ഉണ്ടാക്കിയ ഈ വലിയ ദു:ഖം ഞാൻ എന്റെ പ്രവർത്തിയിലൂടെ നീക്കുക; അതുകൊണ്ട് എഴുന്നേൽക്കു, രാഘവാ.
ഉത്തിഷ്ഠ നരശാര്ദൂല ദീര്ഘബാഹോ ധൃതവ്രത। കിമാത്മാനം മഹാത്മാനമാത്മാനം നാവബുധ്യസേ
നരശാര്ദൂലനേ, ദീർഘബാഹുവും വ്രതത്തിൽ ഉറച്ചവനുമായ നീ എഴുന്നേൽക്കു! മഹാത്മാവായ നീ, നിന്റെ സ്വയം തിരിച്ചറിയാതെ എന്തിനാണ് ഇരിക്കുന്നത്?
അയമനഘ തവോദിതഃ പ്രിയാര്ഥം ജനകസുതാനിധനം നിരീക്ഷ്യ രുഷ്ടഃ। സരഥഗജഹയാം സരാക്ഷസേന്ദ്രാം ഭൃശമിഷുഭിര്വിനിപാതയാമി ലങ്കാമ്
ദോഷരഹിതനായവനേ, നിന്റെ പ്രിയത്തിനായി, ജനകന്റെ മകളുടെ മരണത്തെ കണ്ടു ഞാൻ കോപിതനായി; രഥങ്ങളോടും ആനകളോടും കുതിരകളോടും രാക്ഷസാധിപന്മാരോടും കൂടിയ ലങ്കയെ ഞാൻ ബാണങ്ങളാൽ തകർക്കും.
thumb|ചതുരശീതിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ചതുരശീതിതമഃ സര്ഗഃ ॥൬-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ യുദ്ധകാണ്ഡത്തിലെ എൺപത്തിനാലാം സർഗ്ഗം കേൾക്കുക.
രാമമാശ്വാസമാനേ തു ലക്ഷ്മണേ ഭ്രാതൃവത്സലേ। നിക്ഷിപ്യ ഗുല്മാന് സ്വസ്ഥാനേ തത്രാഗച്ഛദ് വിഭീഷണഃ
ഭ്രാതാവിനോടുള്ള അനുരാഗംകൊണ്ട് ലക്ഷ്മൺ രാമനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, വിഭീഷണൻ തന്റെ സൈന്യങ്ങളെ ശരിയായ സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിർത്തി അവിടെ എത്തി.
നാനാപ്രഹരണൈര്വീരൈശ്ചതുര്ഭിരഭിസംവൃതഃ। നീലാഞ്ജനചയാകാരൈര്മാതംഗൈരിവ യൂഥപൈഃ
നാനാതരം ആയുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ള നാല് വീരന്മാരോടൊപ്പം, കറുത്ത മേഘംപോലെയുള്ള കാട്ടാനകളുടെ കൂട്ടപ്പെരുവഴികളെയോ പോലെ, വിഭീഷണൻ എത്തിയിരുന്നു.
സോഽഭിഗമ്യ മഹാത്മാനം രാഘവം ശോകലാലസമ്। വാനരാംശ്ചാപി ദദൃശേ ബാഷ്പപര്യാകുലേക്ഷണാന്
വലിയ ആത്മാവുള്ള രാഘവനെ, ദുഃഖത്തിൽ മുഴുകിയവനായി സമീപിച്ചപ്പോൾ, കണ്ണുനിറയെ കണ്ണീരോടെ വാനരന്മാരെയും വിഭീഷണൻ കണ്ടു.
രാഘവം ച മഹാത്മാനമിക്ഷ്വാകുകുലനന്ദനമ്। ദദര്ശ മോഹമാപന്നം ലക്ഷ്മണസ്യാങ്കമാശ്രിതമ്
ഇക്ഷ്വാകു വംശത്തിന്റെ അഭിമാനമായ മഹാത്മാവായ രാഘവൻ, മോഹത്തിൽ ആകുലനായി ലക്ഷ്മണന്റെ മടിയിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നതും വിഭീഷണൻ കണ്ടു.
വ്രീഡിതം ശോകസംതപ്തം ദൃഷ്ട്വാ രാമം വിഭീഷണഃ। അന്തര്ദുഃഖേന ദീനാത്മാ കിമേതദിതി സോഽബ്രവീത്
ലജ്ജയോടും ദുഃഖത്താൽ പീഡിതനുമായ രാമനെ കണ്ടപ്പോൾ, വിഭീഷണൻ അകത്തുള്ള വേദനയോടെ, 'ഇത് എന്താണ്?' എന്ന് ചോദിച്ചു.
വിഭീഷണമുഖം ദൃഷ്ട്വാ സുഗ്രീവം താംശ്ച വാനരാന്। ലക്ഷ്മണോവാച മന്ദാര്ഥമിദം ബാഷ്പപരിപ്ലുതഃ
വിഭീഷണന്റെ മുഖവും സുഗ്രീവനും മറ്റു വാനരന്മാരെയും കണ്ടപ്പോൾ, ലക്ഷ്മൺ കണ്ണീരോടെ വാക്കുകൾ പറയാൻ ബുദ്ധിമുട്ടോടെ പറഞ്ഞു.
ഹതാ ഇന്ദ്രജിതാ സീതാ ഇതി ശ്രുത്വൈവ രാഘവഃ। ഹനൂമദ്വചനാത് സൌമ്യ തതോ മോഹമുപാശ്രിതഃ
ഹനുമാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ, ഇന്ദ്രജിത്ത് സീതയെ കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്ന് രാഘവൻ കേട്ടപ്പോൾ, അവൻ അവബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടു.