സൌമ്യ നൂനം ഹനുമതാ കൃതം കര്മ സുദുഷ്കരമ്। ശ്രൂയതേ ച യഥാ ഭീമഃ സുമഹാനായുധസ്വനഃ
സൗമ്യ, ഹനുമാൻ നിർവഹിച്ചത് വളരെ കഠിനമായ ഒരു കർമ്മമാണ്. ഭയാനകമായ ആയുധങ്ങളുടെ വലിയ ശബ്ദം കേൾക്കുന്നു.
തദ് ഗച്ഛ കുരു സാഹായ്യം സ്വബലേനാഭിസംവൃതഃ। ക്ഷിപ്രമൃക്ഷപതേ തസ്യ കപിശ്രേഷ്ഠസ്യ യുധ്യതഃ
അതിനാൽ നീ നിന്റെ സൈന്യത്തോടൊപ്പം പോയി സഹായം ചെയ്യുക. കരടി രാജാവേ, വാനരശ്രേഷ്ഠനോടൊപ്പം യുദ്ധം നടക്കുന്നിടത്തേക്ക് ഉടൻ പോകുക.
ഋക്ഷരാജസ്തഥേത്യുക്ത്വാ സ്വേനാനീകേന സംവൃതഃ। ആഗച്ഛത് പശ്ചിമം ദ്വാരം ഹനൂമാന് യത്ര വാനരഃ
അപ്പോൾ കരടികളുടെ രാജാവ് 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്ന് പറഞ്ഞ് തന്റെ സൈന്യത്തോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു. ഹനുമാൻ ഉണ്ടായിരുന്ന പടിഞ്ഞാറൻ കവാടത്തിലെത്തിച്ചു.
അഥായാന്തം ഹനൂമന്തം ദദര്ശര്ക്ഷപതിസ്തദാ। വാനരൈഃ കൃതസംഗ്രാമൈഃ ശ്വസദ്ഭിരഭിസംവൃതമ്
അപ്പോൾ കരടികളുടെ രാജാവ്, യുദ്ധം ചെയ്തും ശ്വാസം മുട്ടിയും നിന്ന വാനരന്മാരുമായി ഹനുമാൻ വരുന്നത് കണ്ടു.
ദൃഷ്ട്വാ പഥി ഹനൂമാംശ്ച തദൃക്ഷബലമുദ്യതമ്। നീലമേഘനിഭം ഭീമം സംനിവാര്യ ന്യവര്തത
പാതയിൽ ഹനുമാനെയും, നീലമേഘംപോലെയുള്ള ഭയാനകമായ കരടിസൈന്യത്തെയും കണ്ട ഹനുമാൻ അവരെ തടഞ്ഞു, പിന്നെ തിരിഞ്ഞ് പിന്മാറി.
സ തേന സഹ സൈന്യേന സംനികര്ഷം മഹായശാഃ। ശീഘ്രമാഗമ്യ രാമായ ദുഃഖിതോ വാക്യമബ്രവീത്
വലിയ പ്രശസ്തിയുള്ള അവൻ ആ സൈന്യത്തോടൊപ്പം വേഗത്തിൽ എത്തി, ദുഃഖത്തോടെ രാമനോട് പറഞ്ഞു.
സമരേ യുധ്യമാനാനാമസ്മാകം പ്രേക്ഷതാം ച സഃ। ജഘാന രുദതീം സീതാമിന്ദ്രജിദ് രാവണാത്മജഃ
യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഞങ്ങൾ യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോഴും നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും, രാവണന്റെ മകൻ ഇന്ദ്രജിത് കരയുന്ന സീതയെ കൊന്നു.
ഉദ്ഭ്രാന്തചിത്തസ്താം ദൃഷ്ട്വാ വിഷണ്ണോഽഹമരിംദമ। തദഹം ഭവതോ വൃത്തം വിജ്ഞാപയിതുമാഗതഃ
അവളെ കണ്ടപ്പോൾ എന്റെ മനസ്സ് അലഞ്ഞുപോയി, ഞാൻ ദുഃഖിതനായി, ശത്രുക്കൾക്ക് ഭയമില്ലാത്തവനേ, അതിനാൽ ഈ സംഭവം അറിയിക്കാൻ ഞാൻ വന്നിരിക്കുന്നു.
തസ്യ തദ് വചനം ശ്രുത്വാ രാഘവഃ ശോകമൂര്ച്ഛിതഃ। നിപപാത തദാ ഭൂമൌ ഛിന്നമൂല ഇവ ദ്രുമഃ
അവന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ രാമൻ ദു:ഖത്തിൽ മുഴുകി, വേരുമുറിഞ്ഞ വൃക്ഷംപോലെ നിലത്തേക്ക് വീണു.
തം ഭൂമൌ ദേവസംകാശം പതിതം ദൃശ്യ രാഘവമ്। അഭിപേതുഃ സമുത്പത്യ സര്വതഃ കപിസത്തമാഃ
ദൈവത്തോട് സമാനനായ രാമൻ നിലത്ത് വീണതു കണ്ട കപികളിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാർ എല്ലാടും നിന്ന് വേഗത്തിൽ അവന്റെ ചുറ്റും കൂടിയെത്തി.
ആസിഞ്ചന് സലിലൈശ്ചൈനം പദ്മോത്പലസുഗന്ധിഭിഃ। പ്രദഹന്തമസംഹാര്യം സഹസാഗ്നിമിവോത്ഥിതമ്
തുളസിയും താമരയും കൊണ്ടുള്ള സുഗന്ധമുള്ള വെള്ളം കൊണ്ട് അവർ രാമനെ തളിച്ചു, അപ്രതീക്ഷിതമായി ഉയർന്ന കനലേന്തിയ തീയെ ശമിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.
തം ലക്ഷ്മണോഽഥ ബാഹുഭ്യാം പരിഷ്വജ്യ സുദുഃഖിതഃ। ഉവാച രാമമസ്വസ്ഥം വാക്യം ഹേത്വര്ഥസംയുതമ്
അപ്പോൾ ലക്ഷ്മൺ വളരെ ദു:ഖത്തോടെ രാമനെ കൈകളാൽ അണച്, അസ്വസ്ഥനായ രാമനോട് കാരണവും അർത്ഥവും നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
ശുഭേ വര്ത്മനി തിഷ്ഠന്തം ത്വാമാര്യ വിജിതേന്ദ്രിയമ്। അനര്ഥേഭ്യോ ന ശക്നോതി ത്രാതും ധര്മോ നിരര്ഥകഃ
നല്ല വഴിയിൽ ഉറച്ചു നിന്നു ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജയിച്ചിരിക്കുന്ന അയ്യാ, ദു:ഖങ്ങളിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കാൻ ധർമ്മം അർത്ഥശൂന്യമായിരിക്കുന്നു.
ഭൂതാനാം സ്ഥാവരാണാം ച ജങ്ഗമാനാം ച ദര്ശനമ്। യഥാസ്തി ന തഥാ ധര്മസ്തേന നാസ്തീതി മേ മതിഃ
സ്ഥാവരങ്ങളുടെയും ചലിക്കുന്നവയുടെയും സാന്നിധ്യം എത്രയോ വ്യക്തമാണ്, അതുപോലെ തന്നെ ധർമ്മവും വ്യക്തമാണ്; എന്നിരുന്നാലും അതുകൊണ്ട് തന്നെ ധർമ്മം ഇല്ലെന്നു ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു.
യഥൈവ സ്ഥാവരം വ്യക്തം ജങ്ഗമം ച തഥാവിധമ്। നായമര്ഥസ്തഥാ യുക്തസ്ത്വദ്വിധോ ന വിപദ്യതേ
സ്ഥാവരവും ചലിക്കുന്നതും വ്യക്തമായിരിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഈ സിദ്ധാന്തം ശരിയല്ല, കാരണം നിനക്കുപോലുള്ളവൻ ദുരന്തം അനുഭവിക്കേണ്ടതല്ല.
യദ്യധര്മോ ഭവേദ് ഭൂതോ രാവണോ നരകം വ്രജേത്। ഭവാംശ്ച ധര്മസംയുക്തോ നൈവ വ്യസനമാപ്നുയാത്
രാവണൻ പാപി ആണെങ്കിൽ, അവൻ നരകത്തിലേക്കു പോകേണ്ടതായിരുന്നു; നീ ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവനാണ്, അതിനാൽ നിനക്ക് ദു:ഖം വരേണ്ടതില്ലായിരുന്നു.
തസ്യ ച വ്യസനാഭാവാദ് വ്യസനം ചാഗതേ ത്വയി। ധര്മോ ഭവത്യധര്മശ്ച പരസ്പരവിരോധിനൌ
അവനു ദു:ഖം ഇല്ലാതെയും നിനക്കു ദു:ഖം വന്നതുകൊണ്ടും, ധർമ്മവും അധർമ്മവും തമ്മിലുള്ള വിരുദ്ധത മറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ധര്മേണോപലഭേദ് ധര്മമധര്മം ചാപ്യധര്മതഃ। യദ്യധര്മേണ യുജ്യേയുര്യേഷ്വധര്മഃ പ്രതിഷ്ഠിതഃ
ധർമ്മം ധർമ്മത്തിലൂടെയും അധർമ്മം അധർമ്മത്തിലൂടെയും ലഭിക്കുന്നു; ആളുകൾ അധർമ്മം അനുസരിച്ചാൽ, അവരുടെ ഉള്ളിൽ അധർമ്മം ഉറപ്പപ്പെടുന്നു.
ന ധര്മേണ വിയുജ്യേരന്നാധര്മരുചയോ ജനാഃ। ധര്മേണാചരതാം തേഷാം തഥാ ധര്മഫലം ഭവേത്
അധർമ്മത്തിൽ ആസ്വാദനം കാണുന്നവരെ ധർമ്മം വേർതിരിക്കാൻ കഴിയില്ല; ധർമ്മത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവർക്ക് അതിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും.
യസ്മാദര്ഥാ വിവര്ധന്തേ യേഷ്വധര്മഃ പ്രതിഷ്ഠിതഃ। ക്ലിശ്യന്തേ ധര്മശീലാശ്ച തസ്മാദേതൌ നിരര്ഥകൌ
അധർമ്മം ഉറപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന കാര്യങ്ങളിലും ധർമ്മശീലികൾ കഷ്ടപ്പെടുന്ന കാര്യങ്ങളിലും അർത്ഥമില്ല.
വധ്യന്തേ പാപകര്മാണോ യദ്യധര്മേണ രാഘവ। വധകര്മഹതോഽധര്മഃ സ ഹതഃ കം വധിഷ്യതി
പാപകർമങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവരെ അധർമ്മത്തിലൂടെ കൊല്ലുന്നുവെങ്കിൽ, രാഘവാ, കൊല്ലലിലൂടെ അധർമ്മം നശിച്ചാൽ, പിന്നെ അതു ആരെയാണ് നശിപ്പിക്കുക?
അഥവാ വിഹിതേനായം ഹന്യതേ ഹന്തി ചാപരമ്। വിധിഃ സ ലിപ്യതേ തേന ന സ പാപേന കര്മണാ
അല്ലെങ്കിൽ നിയമപ്രകാരം ഒരാളെ കൊല്ലുകയും, അയാൾ മറ്റൊരാളെ കൊല്ലുകയും ചെയ്താൽ, ആ നിയമം അതിൽ ബന്ധപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ അയാൾക്ക് പാപം ബാധിക്കില്ല.
അദൃഷ്ടപ്രതികാരേണ അവ്യക്തേനാസതാ സതാ। കഥം ശക്യം പരം പ്രാപ്തും ധര്മേണാരിവികര്ഷണ
ഫലം കാണാനാവാത്തതും വ്യക്തമല്ലാത്തതുമായ പ്രതികാരം ഉണ്ടായിരിക്കുമ്പോൾ, ധർമ്മത്തിലൂടെ എങ്ങനെ പരമാവധി നേടാനാകും, ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനേ?
യദി സത് സ്യാത് സതാം മുഖ്യ നാസത് സ്യാത് തവ കിംചന। ത്വയാ യദീദൃശം പ്രാപ്തം തസ്മാത് തന്നോപപദ്യതേ
സത്യം സത്യവാന്മാരിൽ ഉന്നതമായിരുന്നെങ്കിൽ, നിനക്കു അസത്യം ഒന്നും ഉണ്ടായിരിക്കില്ലായിരുന്നു; എന്നാൽ നിനക്ക് ഇങ്ങനെയൊരു ദുരവസ്ഥ വന്നതുകൊണ്ട്, അതു യുക്തിയില്ല.
അഥവാ ദുര്ബലഃ ക്ലീബോ ബലം ധര്മോഽനുവര്തതേ। ദുര്ബലോ ഹൃതമര്യാദോ ന സേവ്യ ഇതി മേ മതിഃ
അല്ലെങ്കിൽ, ബലഹീനരും ദുർബലരും പിന്തുടരുന്നവയാണെങ്കിൽ ധർമ്മം, അങ്ങനെ മര്യാദ വിട്ട ബലഹീനരെ സേവിക്കേണ്ടതല്ലെന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു.
ബലസ്യ യദി ചേദ് ധര്മോ ഗുണഭൂതഃ പരാക്രമൈഃ। ധര്മമുത്സൃജ്യ വര്തസ്വ യഥാ ധര്മേ തഥാ ബലേ
ബലത്തിന്റെയും വീര്യത്തിന്റെയും ഗുണമായിട്ടാണ് ധർമ്മം നിലകൊള്ളുന്നതെങ്കിൽ, നീ ധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ച് ബലപ്രകാരം പ്രവർത്തിക്കണം, എങ്ങനെ ധർമ്മത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നുവോ അതുപോലെ.
അഥ ചേത് സത്യവചനം ധര്മഃ കില പരംതപ। അനൃതം ത്വയ്യകരണേ കിം ന ബദ്ധസ്ത്വയാ വിനാ
സത്യവാക്ക് തന്നെയാണ് പരമധർമ്മം എങ്കിൽ, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനേ, നീ അനൃതം ചെയ്യാതെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, നീ ഇല്ലാതെ നിനക്ക് ബന്ധനം ഉണ്ടാകാത്തത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?
യദി ധര്മോ ഭവേദ് ഭൂത അധര്മോ വാ പരംതപ। ന സ്മ ഹത്വാ മുനിം വജ്രീ കുര്യാദിജ്യാം ശതക്രതുഃ
ധർമ്മമോ അഥവാ അധർമ്മമോ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉണ്ടെങ്കിൽ, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനേ, വജ്രം കൈവശമുള്ള ഇന്ദ്രൻ ഒരിക്കലും ആ മുനിയെ കൊല്ലില്ലായിരുന്നു.
അധര്മസംശ്രിതോ ധര്മോ വിനാശയതി രാഘവ। സര്വമേതദ് യഥാകാമം കാകുത്സ്ഥ കുരുതേ നരഃ
അധർമ്മത്തോടൊപ്പം ചേർന്ന ധർമ്മം എല്ലാം നശിപ്പിക്കുന്നു, രാഘവാ; മനുഷ്യൻ തന്റെ ഇഷ്ടം പോലെ എന്തും ചെയ്യുന്നു, കാകുത്സ്ഥൻ.
മമ ചേദം മതം താത ധര്മോഽയമിതി രാഘവ। ധര്മമൂലം ത്വയാ ഛിന്നം രാജ്യമുത്സൃജതാ തദാ
എന്റെ അഭിപ്രായം ഇതാണ്, പ്രിയനായവനേ: ഇത് തന്നെയാണ് ധർമ്മം എങ്കിൽ, രാഘവാ, നീ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ നീ ധർമ്മത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം തന്നെ മുറിച്ചുകളഞ്ഞു.