തസ്യ വൈ യജമാനസ്യ പശുമിന്ദ്രോ ജഹാര ഹ। പ്രണഷ്ടേ തു പശൌ വിപ്രോ രാജാനമിദമബ്രവീത്
ആ യാഗം നടത്താൻ ഉദ്ദേശിച്ചിരുന്ന രാജാവിന്റെ യാഗപശുവിനെ ഇന്ദ്രൻ പിടിച്ചെടുത്തു. പശു കാണാതായപ്പോൾ, പുരോഹിതൻ രാജാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പശുരഭ്യാഹൃതോ രാജന് പ്രണഷ്ടസ്തവ ദുര്നയാത്। അരക്ഷിതാരം രാജാനം ഘ്നന്തി ദോഷാ നരേശ്വര
രാജാവേ, യാഗത്തിനായി കൊണ്ടുവന്ന പശു നിന്റെ അശ്രദ്ധ കാരണം നഷ്ടമായി. മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവേ, സംരക്ഷണം ചെയ്യാത്ത രാജാവിനെ പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കും.
പ്രായശ്ചിത്തം മഹദ്ധ്യേതന്നരം വാ പുരുഷര്ഷഭ। ആനയസ്വ പശും ശീഘ്രം യാവത് കര്മ പ്രവര്തതേ
മനുഷ്യരിൽ ഉത്തമനായോനേ, ഇതിന് വലിയ പരിഹാരമാണ് വേണ്ടത്. യാഗം തുടങ്ങുന്നതിന് മുമ്പ് വേഗത്തിൽ പശുവിനെ കൊണ്ടുവരണം.
ഉപാധ്യായവചഃ ശ്രുത്വാ സ രാജാ പുരുഷര്ഷഭഃ। അന്വിയേഷ മഹാബുദ്ധിഃ പശും ഗോഭിഃ സഹസ്രശഃ
ഗുരുവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവായ അംബരീഷൻ, മഹത്തായ ബുദ്ധിയോടെ, ആയിരക്കണക്കിന് പശുക്കളുടെ ഇടയിൽ ആ യാഗപശുവിനെ അന്വേഷിച്ചു.
ദേശാഞ്ജനപദാംസ്താംസ്താന് നഗരാണി വനാനി ച। ആശ്രമാണി ച പുണ്യാനി മാര്ഗമാണോ മഹീപതിഃ
അവൻ വിവിധ ദേശങ്ങളിലും ഗ്രാമങ്ങളിലും നഗരങ്ങളിലും കാടുകളിലും, പുണ്യമായ ആശ്രമങ്ങളിലും ആ പശുവിനെ അന്വേഷിച്ചു.
സ പുത്രസഹിതം താത സഭാര്യം രഘുനന്ദന। ഭൃഗുതുംഗേ സമാസീനമൃചീകം സംദദര്ശ ഹ
രഘുവംശത്തിൽ പിറന്ന രാജാവ്, ഭാര്യയെയും മകനെയും കൂട്ടിക്കൊണ്ട്, ഭൃഗു പർവതത്തിൽ ഇരുന്നിരുന്ന ഋചീകനെ കണ്ടു.
തമുവാച മഹാതേജാഃ പ്രണമ്യാഭിപ്രസാദ്യ ച। മഹര്ഷിം തപസാ ദീപ്തം രാജര്ഷിരമിതപ്രഭഃ
അനന്തപ്രഭയുള്ള രാജാവ്, വലിയ തപസ്സുകൊണ്ട് പ്രകാശിക്കുന്ന മഹർഷിയെ ആദരപൂർവ്വം വന്ദിച്ച്, അവന്റെ അനുകൂല്യം നേടി, അവനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പൃഷ്ട്വാ സര്വത്ര കുശലമൃചീകം തമിദം വചഃ। ഗവാം ശതസഹസ്രേണ വിക്രീണീഷേ സുതം യദി
ഋചീകന്റെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ചോദിച്ചറിഞ്ഞ ശേഷം, രാജാവ് പറഞ്ഞു: നീ സമ്മതിച്ചാൽ, നൂറായിരം പശുക്കൾക്ക് പകരം നിന്റെ മകനെയോർക്കും.
പശോരര്ഥേ മഹാഭാഗ കൃതകൃത്യോഽസ്മി ഭാര്ഗവ। സര്വേ പരിഗതാ ദേശാ യജ്ഞിയം ന ലഭേ പശുമ്
പ്രശസ്തനായ ഭാർഗവാ, യാഗപശുവിന്റെ കാര്യത്തിൽ ഞാൻ എന്റെ കടമ ചെയ്തു. എല്ലാ ദേശങ്ങളും തിരഞ്ഞിട്ടും യാഗത്തിന് യോജ്യമായ പശുവിനെ എനിക്ക് ലഭിച്ചില്ല.
ദാതുമര്ഹസി മൂല്യേന സുതമേകമിതോ മമ। ഏവമുക്തോ മഹാതേജാ ഋചീകസ്ത്വബ്രവീദ് വചഃ
നീ വിലയ്ക്ക് എന്റെ ഒരു മകനെ തരേണ്ടതുണ്ട്. അങ്ങനെ രാജാവ് പറഞ്ഞപ്പോൾ, മഹാതേജസ്സുള്ള ഋചീകൻ ഇങ്ങനെ ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
നാഹം ജ്യേഷ്ഠം നരശ്രേഷ്ഠ വിക്രീണീയാം കഥംചന। ഋചീകസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ തേഷാം മാതാ മഹാത്മനാമ്
മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായോനേ, ഞാൻ എന്റെ മൂത്ത മകനെയൊരിക്കലും വിൽക്കില്ല. ഋചീകന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ആ മഹാത്മാക്കളുടെ അമ്മ
ഉവാച നരശാര്ദൂലമമ്ബരീഷമിദം വചഃ। അവിക്രേയം സുതം ജ്യേഷ്ഠം ഭഗവാനാഹ ഭാര്ഗവഃ
മനുഷ്യസിംഹനായ അംബരീഷനോട് അവൾ പറഞ്ഞു: ഭാർഗവൻ പറഞ്ഞതുപോലെ, മൂത്ത മകനെ വിൽക്കാൻ കഴിയില്ല.
മമാപി ദയിതം വിദ്ധി കനിഷ്ഠം ശുനകം പ്രഭോ। തസ്മാത് കനീയസം പുത്രം ന ദാസ്യേ തവ പാര്ഥിവ
പ്രഭുവേ, എന്റെ ഇളയ മകൻ ശുനകനും എനിക്ക് അത്രമേൽ പ്രിയമാണ്. അതുകൊണ്ട്, രാജാവേ, ഞാൻ ഇളയ മകനെ നിനക്ക് തരില്ല.
പ്രായേണ ഹി നരശ്രേഷ്ഠ ജ്യേഷ്ഠാഃ പിതൃഷു വല്ലഭാഃ। മാതൄണാം ച കനീയാംസസ്തസ്മാദ് രക്ഷ്യേ കനീയസമ്
മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായോനേ, സാധാരണയായി പിതാക്കൾക്ക് മൂത്ത മകനും മാതാക്കൾക്ക് ഇളയ മകനും ഏറ്റവും പ്രിയമാണ്. അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ഇളയ മകനെ സംരക്ഷിക്കും.
ഉക്തവാക്യേ മുനൌ തസ്മിന് മുനിപത്ന്യാം തഥൈവ ച। ശുനഃശേപഃ സ്വയം രാമ മധ്യമോ വാക്യമബ്രവീത്
മഹർഷിയും ഭാര്യയും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, മധ്യസ്ഥനായ ശുനശ്ശേപൻ തന്നെയാണ്, രാമാ, അവരെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പിതാ ജ്യേഷ്ഠമവിക്രേയം മാതാ ചാഹ കനീയസമ്। വിക്രേയം മധ്യമം മന്യേ രാജപുത്ര നയസ്വ മാമ്
പിതാവ് മൂത്ത മകനെ വിൽക്കാൻ പാടില്ലെന്ന് പറഞ്ഞു, അമ്മയും ഇളയ മകനെ പാടില്ലെന്ന് പറഞ്ഞു. അതിനാൽ, രാജകുമാരാ, മധ്യസ്ഥനായ എന്നെ കൊണ്ടുപോകാം എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
അഥ രാജാ മഹാബാഹോ വാക്യാന്തേ ബ്രഹ്മവാദിനഃ। ഹിരണ്യസ്യ സുവര്ണസ്യ കോടിഭീ രത്നരാശിഭിഃ
ശക്തിയുള്ള ഭുജങ്ങൾ ഉള്ള രാജാവായ അംബരീഷൻ, അവരുടെ വാക്കുകൾക്കു ശേഷം, ബ്രാഹ്മണനോട് പറഞ്ഞു: കോടികൾ വിലയുള്ള പൊന്നും, രത്നങ്ങളുടെ കൂമ്പാരങ്ങളും...
ഗവാം ശതസഹസ്രേണ ശുനഃശേപം നരേശ്വരഃ। ഗൃഹീത്വാ പരമപ്രീതോ ജഗാമ രഘുനന്ദന
രഘുവംശജനായ രാജാവ് അനന്തം സന്തോഷത്തോടെ, ലക്ഷം പശുക്കളെ കൊടുത്തു ശുനശ്ശേപനെ ഏറ്റെടുത്തു യാത്രയായി.
അമ്ബരീഷസ്തു രാജര്ഷീ രഥമാരോപ്യ സത്വരഃ। ശുനഃശേപം മഹാതേജാ ജഗാമാശു മഹായശാഃ
അമ്പരീഷൻ എന്ന മഹാതേജസ്സും മഹാപ്രശസ്തനും ആയ രാജർഷി, വേഗത്തിൽ ശുനശ്ശേപനെ രഥത്തിൽ കയറ്റി ഉടൻ പുറപ്പെട്ടു.
thumb|ദ്വിഷഷ്ഠിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ ബാലകാണ്ഡേ ദ്വിഷഷ്ഠിതമഃ സര്ഗഃ ॥൧-
ഇപ്പോൾ അറുപത്തിരണ്ടാമത്തെ സർഗ്ഗം കേൾക്കൂ. മഹത്വമുള്ള വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ ബാലകാണ്ഡത്തിലെ അറുപത്തിരണ്ടാമത്തെ സർഗ്ഗം ഇതോടെ അവസാനിക്കുന്നു.
ശുനഃശേപം നരശ്രേഷ്ഠ ഗൃഹീത്വാ തു മഹായശാഃ। വ്യശ്രമത് പുഷ്കരേ രാജാ മധ്യാഹ്നേ രഘുനന്ദന
ശുനശ്ശേപനെ ഏറ്റെടുത്ത മഹാപ്രശസ്തനായ രാജാവ്, രഘുവംശജനായവൻ, പുഷ്കരത്തിൽ മധ്യാഹ്നത്തിൽ വിശ്രമിച്ചു.
തസ്യ വിശ്രമമാണസ്യ ശുനഃശേപോ മഹായശാഃ। പുഷ്കരം ജ്യേഷ്ഠമാഗമ്യ വിശ്വാമിത്രം ദദര്ശ ഹ
അവൻ വിശ്രമിക്കുമ്പോൾ, മഹാപ്രശസ്തനായ ശുനശ്ശേപൻ ജ്യേഷ്ഠമായ പുഷ്കരത്തിൽ എത്തി വിശ്വാമിത്രനെ കണ്ടു.
തപ്യന്തമൃഷിഭിഃ സാര്ധം മാതുലം പരമാതുരഃ। വിഷണ്ണവദനോ ദീനസ്തൃഷ്ണയാ ച ശ്രമേണ ച
ദാഹത്തിലും ക്ഷീണത്തിലും വിഷണ്ണമായ മുഖത്തോടെ, താൻ വളരെ ദുഃഖിതനായ ശുനശ്ശേപൻ, മറ്റു ഋഷിമാരോടൊപ്പം തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന അമ്മാവനായ വിശ്വാമിത്രനെ കണ്ടു.
പപാതാങ്കേ മുനേ രാമ വാക്യം ചേദമുവാച ഹ। ന മേഽസ്തി മാതാ ന പിതാ ജ്ഞാതയോ ബാന്ധവാഃ കുതഃ
അവൻ മുനിയുടെ മടിയിൽ വീണു പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് അമ്മയുമില്ല, അച്ഛനും ഇല്ല, ബന്ധുക്കളോ സഹോദരങ്ങളോ ആരുമില്ല.'
ത്രാതുമര്ഹസി മാം സൌമ്യ ധര്മേണ മുനിപുംഗവ। ത്രാതാ ത്വം ഹി നരശ്രേഷ്ഠ സര്വേഷാം ത്വം ഹി ഭാവനഃ
'മൃദുവായവനേ, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, നീ ധർമ്മപാതയിലൂടെ എന്നെ രക്ഷിക്കണം. മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, നീ എല്ലാവർക്കും ആശ്രയവും സ്രഷ്ടാവുമാണ്.'
രാജാ ച കൃതകാര്യഃ സ്യാദഹം ദീര്ഘായുരവ്യയഃ। സ്വര്ഗലോകമുപാശ്നീയാം തപസ്തപ്ത്വാ ഹ്യനുത്തമമ്
'രാജാവിന് തന്റെ ലക്ഷ്യം നേടാൻ കഴിയട്ടെ, എനിക്ക് ദീർഘായുസും അക്ഷയമായ ജീവനും ലഭിക്കട്ടെ. ഉത്തമമായ തപസ് അനുഷ്ഠിച്ച് ഞാൻ സ്വർഗ്ഗലോകം പ്രാപിക്കട്ടെ.'
സ മേ നാഥോ ഹ്യനാഥസ്യ ഭവ ഭവ്യേന ചേതസാ। പിതേവ പുത്രം ധര്മാത്മംസ്ത്രാതുമര്ഹസി കില്ബിഷാത്
'എനിക്ക് ആരുമില്ലാത്തതിനാൽ, ദയയുള്ള മനസ്സോടെ നീ എന്നെ രക്ഷകനാകണം. പിതാവിനെ പോലെ പുത്രനെ രക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ, നീ ധർമ്മശീലനായവനേ, എന്നെ പാപത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കണം.'
തസ്യ തദ് വചനം ശ്രുത്വാ വിശ്വാമിത്രോ മഹാതപാഃ। സാന്ത്വയിത്വാ ബഹുവിധം പുത്രാനിദമുവാച ഹ
അവന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട മഹാതപസ്സായ വിശ്വാമിത്രൻ പലവിധത്തിൽ ആശ്വസിപ്പിച്ച്, തന്റെ പുത്രന്മാരോട് പറഞ്ഞു.
യത്കൃതേ പിതരഃ പുത്രാഞ്ജനയന്തി ശുഭാര്ഥിനഃ। പരലോകഹിതാര്ഥായ തസ്യ കാലോഽയമാഗതഃ
'പിതാക്കന്മാർ പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിക്കുന്നത് നല്ലതിനു വേണ്ടി, പരലോകത്തിലെ ക്ഷേമത്തിനായാണ്. അതിനായുള്ള സമയം ഇപ്പോൾ എത്തിയിരിക്കുന്നു.'
അയം മുനിസുതോ ബാലോ മത്തഃ ശരണമിച്ഛതി। അസ്യ ജീവിതമാത്രേണ പ്രിയം കുരുത പുത്രകാഃ
'ഈ മുനിപുത്രൻ എന്നെ ആശ്രയിക്കാൻ വന്നിരിക്കുന്നു. എന്റെ മക്കളേ, നിങ്ങൾക്ക് കഴിയുന്ന ഏറ്റവും വലിയ ഉപകാരമായി നിങ്ങളുടെ ജീവൻ അവനു നൽകൂ.'