തതഃ ക്രുദ്ധോ മഹാബാഹുര്ധനുശ്ചിച്ഛേദ സംയുഗേ। അഷ്ടാഭിരഥ നാരാചൈഃ സൂതം വിവ്യാധ രാഘവഃ
അപ്പോൾ കോപത്തോടെ മഹാബാഹുവായ രാഘവൻ യുദ്ധത്തിൽ വില്ല് വെട്ടി തകർത്തു; എട്ട് മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ കൊണ്ട് സാരഥിയെ വെടിവെച്ചു.
ഭിത്ത്വാ രഥം ശരൈ രാമോ ഹത്വാ അശ്വാനപാതയത്। വിരഥോ വസുധാസ്ഥഃ സ മകരാക്ഷോ നിശാചരഃ
രാമൻ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് രഥം തകർത്തു, കുതിരകളെ കൊല്ലുകയും അവയെ നിലത്ത് വീഴ്ത്തുകയും ചെയ്തു; അതോടെ മകരാക്ഷൻ രഥം ഇല്ലാതെ നിലത്ത് നിന്നു.
തത്തിഷ്ഠദ് വസുധാം രക്ഷഃ ശൂലം ജഗ്രാഹ പാണിനാ। ത്രാസനം സര്വഭൂതാനാം യുഗാന്താഗ്നിസമപ്രഭമ്
ഭൂമിയിൽ നിന്നു നിന്ന രാക്ഷസൻ തന്റെ കൈയിൽ ഒരു വലിയ ശൂലം പിടിച്ചു; എല്ലാ ജീവജാലങ്ങൾക്കും ഭയമുണർത്തുന്ന, യുഗാന്തത്തിലെ അഗ്നിപോലുള്ള അതിശക്തമായ ആയുധം.
ദുരവാപം മഹച്ഛൂലം രുദ്രദത്തം ഭയംകരമ്। ജാജ്വല്യമാനമാകാശേ സംഹാരാസ്ത്രമിവാപരമ്
രുദ്രൻ നൽകിയ, കിട്ടാൻ അത്യന്തം ദുഷ്കരവും ഭയാനകവുമായ വലിയ ശൂലം ആകാശത്ത് ജ്വലിച്ചു; മറ്റൊരു സംഹാരായുധംപോലെ.
യം ദൃഷ്ട്വാ ദേവതാഃ സര്വാ ഭയാര്താ വിദ്രുതാ ദിശഃ। വിഭ്രാമ്യ ച മഹച്ഛൂലം പ്രജ്വലന്തം നിശാചരഃ
അത് കണ്ട ദേവന്മാർ എല്ലാവരും ഭയപ്പെട്ട് എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും ഓടി; അതേസമയം, രാത്രിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ ആ ജ്വലിക്കുന്ന വലിയ ശൂലം ചുറ്റി വീശി.
സ ക്രോധാത് പ്രാഹിണോത് തസ്മൈ രാഘവായ മഹാഹവേ। തമാപതന്തം ജ്വലിതം ഖരപുത്രകരാച്ച്യുതമ്
അപ്പോൾ അതിവൈരാഗ്യത്തോടെ ഖരപുത്രൻ തന്റെ കൈയിൽ നിന്ന് അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന ആ ശൂലം രാഘവനിലേക്ക് മഹായുദ്ധത്തിൽ എറിഞ്ഞു.
ബാണൈശ്ചതുര്ഭിരാകാശേ ശൂലം ചിച്ഛേദ രാഘവഃ। സ ഭിന്നോ നൈകധാ ശൂലോ ദിവ്യഹാടകമണ്ഡിതഃ। വ്യശീര്യത മഹോല്കേവ രാമബാണാര്ദിതോ ഭുവി
രാഘവൻ ആകാശത്ത് നാലു അമ്പുകൾ കൊണ്ട് ആ ശൂലം വെട്ടി തകർത്തു; ദിവ്യമായ പൊന്നുപൊതിഞ്ഞ ആ ശൂലം രാമന്റെ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് പല ഭാഗങ്ങളായി തകർന്നു, വലിയ ഉൽക്കപോലെ ഭൂമിയിൽ വീണു.
തച്ഛൂലം നിഹതം ദൃഷ്ട്വാ രാമേണാക്ലിഷ്ടകര്മണാ। സാധു സാധ്വിതി ഭൂതാനി വ്യാഹരന്തി നഭോഗതാഃ
രാമൻ അതിശയസഹജമായ പ്രവർത്തനങ്ങളോടെ ആ കുന്തം നശിപ്പിച്ചതു കണ്ടു ആകാശത്തിലെ ഭൂതങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടെ 'ശഭാശ്! ശഭാശ്!' എന്ന് വിളിച്ചു.
തം ദൃഷ്ട്വാ നിഹതം ശൂലം മകരാക്ഷോ നിശാചരഃ। മുഷ്ടിമുദ്യമ്യ കാകുത്സ്ഥം തിഷ്ഠ തിഷ്ഠേതി ചാബ്രവീത്
തന്റെ കുന്തം നശിച്ചതു കണ്ട മകരാക്ഷൻ എന്ന നിശാചരൻ കൈമുട്ട് ഉയർത്തി കാകുത്സ്ഥനോടു 'നിൽക്ക്, നിൽക്ക്' എന്ന് വിളിച്ചു.
സ തം ദൃഷ്ട്വാ പതന്തം തു പ്രഹസ്യ രഘുനന്ദനഃ। പാവകാസ്ത്രം തതോ രാമഃ സംദധേ തു ശരാസനേ
അവൻ ഓടിയെത്തുന്നതു കണ്ടു രഘുനന്ദനൻ ചിരിച്ചു; പിന്നെ രാമൻ അഗ്നിയസ്ത്രം തന്റെ വില്ലിൽ ചാർത്തി.
തേനാസ്ത്രേണ ഹതം രക്ഷഃ കാകുത്സ്ഥേന തദാ രണേ। സംഛിന്നഹൃദയം തത്ര പപാത ച മമാര ച
ആ അസ്ത്രം കൊണ്ട് കാകുത്സ്ഥൻ യുദ്ധത്തിൽ ആ രാക്ഷസനെ കൊല്ലുകയും, അവന്റെ ഹൃദയം തകർന്നു അവിടെ വീണു മരിക്കുകയും ചെയ്തു.
ദൃഷ്ട്വാ തേ രാക്ഷസാഃ സര്വേ മകരാക്ഷസ്യ പാതനമ്। ലങ്കാമേവ പ്രധാവന്ത രാമബാണഭയാര്ദിതാഃ
മകരാക്ഷൻ വീണതു കണ്ട എല്ലാ രാക്ഷസന്മാരും രാമന്റെ അമ്പുകളുടെ ഭയത്തിൽ ലങ്കയിലേക്ക് ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു.
ദശരഥനൃപസൂനുബാണവേഗൈ രജനിചരം നിഹതം ഖരാത്മജം തമ്। പ്രദദൃശുരഥ ദേവതാഃ പ്രഹൃഷ്ടാ ഗിരിമിവ വജ്രഹതം യഥാ വികീര്ണമ്
ദശരഥപുത്രന്റെ അമ്പുകളുടെ ശക്തിയിൽ നിശാചരനായ ഖരപുത്രൻ വീണു കിടക്കുന്നതു ദേവതകൾ സന്തോഷത്തോടെ കണ്ടു; അതു ഒരു മല കിടഞ്ഞു തകർന്നതുപോലെയായിരുന്നു.
thumb|അശീതിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ത്രിസപ്തതിതമഃ സര്ഗഃ ॥൬-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ യുദ്ധകാണ്ഡത്തിലെ എൺപത്തിമൂന്നാം സർഗ്ഗം കേൾക്കൂ.
മകരാക്ഷം ഹതം ശ്രുത്വാ രാവണഃ സമിതിംജയഃ। രോഷേണ മഹതാവിഷ്ടോ ദന്താന് കടകടായ്യ ച
മകരാക്ഷൻ കൊല്ലപ്പെട്ടെന്നു കേട്ട രാവണൻ, സമരവിജയിയായ അവൻ, വലിയ കോപത്തിൽ പെട്ടു പല്ലുകൾ കിടുക്കി.
കുപിതശ്ച തദാ തത്ര കിം കാര്യമിതി ചിന്തയന്। ആദിദേശാഥ സംക്രുദ്ധോ രണായേന്ദ്രജിതം സുതമ്
അപ്പോൾ രോഷത്തോടെ എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് ആലോചിച്ചുകൊണ്ട്, രാക്ഷസാധിപൻ തന്റെ മകൻ ഇന്ദ്രജിത്തിനെ യുദ്ധത്തിനായി വിളിച്ചു.
ജഹി വീര മഹാവീര്യൌ ഭ്രാതരൌ രാമലക്ഷ്മണൌ। അദൃശ്യോ ദൃശ്യമാനോ വാ സര്വഥാ ത്വം ബലാധികഃ
വീരനായ നീ, മഹാശക്തിയുള്ള രാമനും ലക്ഷ്മണനും കൊല്ലണം; നീ കാണപ്പെടുന്നവനാകുകയോ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നവനാകുകയോ ചെയ്താലും, എല്ലാ രീതിയിലും അവരെക്കാൾ ശക്തിയുള്ളവനാണ് നീ.
ത്വമപ്രതിമകര്മാണമിന്ദ്രം ജയസി സംയുഗേ। കിം പുനര്മാനുഷൌ ദൃഷ്ട്വാ ന വധിഷ്യസി സംയുഗേ
തുല്യൻ ഇല്ലാത്ത പ്രവർത്തികൾ ചെയ്യുന്ന നീ യുദ്ധത്തിൽ ഇന്ദ്രനെയും ജയിക്കുന്നു; പിന്നെ ഈ മനുഷ്യരെ കണ്ടു നീ യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലില്ലേ?
തഥോക്തോ രാക്ഷസേന്ദ്രേണ പ്രതിഗൃഹ്യ പിതുര്വചഃ। യജ്ഞഭൂമൌ സ വിധിവത് പാവകം ജുഹുവേന്ദ്രജിത്
രാക്ഷസാധിപൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, പിതാവിന്റെ വാക്കുകൾ സ്വീകരിച്ച്, ഇന്ദ്രജിത്ത് യജ്ഞഭൂമിയിൽ വിധിപൂർവ്വം അഗ്നിയിൽ ഹോമം നടത്തി.
ജുഹ്വതശ്ചാപി തത്രാഗ്നിം രക്തോഷ്ണീഷധരാഃ സ്ത്രിയഃ। ആജഗ്മുസ്തത്ര സമ്ഭ്രാന്താ രാക്ഷസ്യോ യത്ര രാവണിഃ
അവൻ അഗ്നിയിൽ ഹോമം നടത്തുമ്പോൾ ചുവന്ന തലക്കെട്ടുകൾ ധരിച്ച രാക്ഷസസ്ത്രികൾ ആശങ്കയോടെ അവിടെ എത്തി, അവിടെയായിരുന്നു രാവണപുത്രൻ.
ശസ്ത്രാണി ശരപത്രാണി സമിധോഽഥ ബിഭീതകാഃ। ലോഹിതാനി ച വാസാംസി സ്രുവം കാര്ഷ്ണായസം തഥാ
അവർ ആയുധങ്ങളും അമ്പിന്റെ പറകളും യജ്ഞകശേരുക്കളും ബിഭീതകഫലങ്ങളും ചുവന്ന വസ്ത്രങ്ങളും കറുത്ത ഇരുമ്പിൽ നിർമ്മിച്ച ഹോമചട്ടിയും കൊണ്ടുവന്നു.
സര്വതോഽഗ്നിം സമാസ്തീര്യ ശരപത്രൈഃ സതോമരൈഃ। ഛാഗസ്യ സര്വകൃഷ്ണസ്യ ഗലം ജഗ്രാഹ ജീവതഃ
അഗ്നിയുടെ ചുറ്റും അമ്പിന്റെ പറകളും കുന്തങ്ങളും വിരിച്ച ശേഷം, മുഴുവൻ കറുത്ത ഒരു ജീവനുള്ള ആടിന്റെ കഴുത്ത് പിടിച്ചു.
സകൃദ്ധോമസമിദ്ധസ്യ വിധൂമസ്യ മഹാര്ചിഷഃ। ബഭൂവുസ്താനി ലിങ്ഗാനി വിജയം ദര്ശയന്തി ച
ഒറ്റ ഹോമം ചെയ്തതും, പുകയില്ലാതെ വലിയ ജ്വാലയോടെ അഗ്നി തെളിഞ്ഞതും, വിജയത്തിന് സൂചനയാകുന്ന ശുഭസൂചനകൾ അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
പ്രദക്ഷിണാവര്തശിഖസ്തപ്തഹാടകസംനിഭഃ। ഹവിസ്തത് പ്രതിജഗ്രാഹ പാവകഃ സ്വയമുത്ഥിതഃ
വലതുവശത്തേക്ക് വളഞ്ഞ ജ്വാലകളും ഉരുകിയ പൊന്നുപോലെയുള്ള പ്രകാശവും ഉള്ള അഗ്നി സ്വയം ഉയർന്ന് ഹോമം സ്വീകരിച്ചു.
ഹുത്വാഗ്നിം തര്പയിത്വാഥ ദേവദാനവരാക്ഷസാന്। ആരുരോഹ രഥശ്രേഷ്ഠമന്തര്ധാനഗതം ശുഭമ്
അഗ്നിയിൽ ഹോമം നടത്തി ദേവന്മാരെയും ദാനവന്മാരെയും രാക്ഷസന്മാരെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തിയ ശേഷം, അവൻ അത്ഭുതകരമായ, കാണാനാകാത്ത ഉത്തമരഥത്തിൽ കയറി.
സ വാജിഭിശ്ചതുര്ഭിസ്തു ബാണൈസ്തു നിശിതൈര്യുതഃ। ആരോപിതമഹാചാപഃ ശുശുഭേ സ്യന്ദനോത്തമഃ
നാലു കുതിരകള് ചേര്ന്ന് വലിച്ചുകൊണ്ടു പോയ, മൂര്ച്ഛയുള്ള അമ്പുകള് നിറച്ച, വലിയ വില്ല് കെട്ടിയിരുന്ന ആ ഉത്തമരഥം അതിമനോഹരമായി തിളങ്ങി.
ജാജ്വല്യമാനോ വപുഷാ തപനീയപരിച്ഛദഃ। മൃഗൈശ്ചന്ദ്രാര്ധചന്ദ്രൈശ്ച സ രഥഃ സമലംകൃതഃ
പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള അലങ്കാരങ്ങള് ധരിച്ച്, മൃഗങ്ങളുടെയും ചന്ദ്രാകൃതികളുടെയും അര്ദ്ധചന്ദ്രങ്ങളുടെയും ചിത്രങ്ങളാല് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ആ രഥം അതിശയകരമായി പ്രകാശിച്ചു.
ജാമ്ബൂനദമഹാകമ്ബുര്ദീപ്തപാവകസംനിഭഃ। ബഭൂവേന്ദ്രജിതഃ കേതുര്വൈദൂര്യസമലംകൃതഃ
പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള വലിയ കൊമ്പും, തീപോലെ ദീപ്തിയുള്ളതുമായ, വൈഡൂര്യമണികളാല് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ പതാക അതിമനോഹരമായി തിളങ്ങി.
തേന ചാദിത്യകല്പേന ബ്രഹ്മാസ്ത്രേണ ച പാലിതഃ। സ ബഭൂവ ദുരാധര്ഷോ രാവണിഃ സുമഹാബലഃ
സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ച്, ബ്രഹ്മാസ്ത്രത്തിന്റെ സംരക്ഷണത്തിലും, അതി ശക്തനായ രാവണപുത്രന് അജയ്യനായി മാറി.
സോഽഭിനിര്യായ നഗരാദിന്ദ്രജിത് സമിതിംജയഃ। ഹുത്വാഗ്നിം രാക്ഷസൈര്മന്ത്രൈരന്തര്ധാനഗതോഽബ്രവീത്
പോരില് ജയിച്ച ഇന്ദ്രജിത്ത് നഗരത്തില് നിന്ന് പുറത്ത് ചെന്നു, രാക്ഷസമന്ത്രങ്ങളോടുകൂടി അഗ്നിഹോമം നടത്തി, അദൃശ്യനായി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: