ഗഗനേ താന്യനേകാനി വൈശ്വാനരപഥാദ് ബഹിഃ। നക്ഷത്രാണി മുനിശ്രേഷ്ഠ തേഷു ജ്യോതിഃഷു ജാജ്വലന്
ആകാശത്ത്, അഗ്നിയുടെ പാതയ്ക്ക് പുറത്തായി, ആ അനേകം നക്ഷത്രങ്ങൾ പ്രകാശത്തോടെ തിളങ്ങി, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
അവാക്ശിരാസ്ത്രിശങ്കുശ്ച തിഷ്ഠത്വമരസംനിഭഃ। അനുയാസ്യന്തി ചൈതാനി ജ്യോതീംഷി നൃപസത്തമമ്
തൃശങ്കു തലകീഴായി അമരന്മാരെപ്പോലെ നിലനിൽക്കട്ടെ; ഈ പ്രകാശങ്ങൾ രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനെ അനുഗമിക്കും.
കൃതാര്ഥം കീര്തിമന്തം ച സ്വര്ഗലോകഗതം യഥാ। വിശ്വാമിത്രസ്തു ധര്മാത്മാ സര്വദേവൈരഭിഷ്ടുതഃ
ഇങ്ങനെ ലക്ഷ്യം നേടിയ മഹത്വവും കീർത്തിയും ഉള്ളവനായി, സ്വർഗലോകം പ്രാപിച്ച വിശ്വാമിത്രനെ എല്ലാ ദേവന്മാരും സ്തുതിച്ചു.
ഋഷിമധ്യേ മഹാതേജാ ബാഢമിത്യേവ ദേവതാഃ। തതോ ദേവാ മഹാത്മാനോ ഋഷയശ്ച തപോധനാഃ। ജഗ്മുര്യഥാഗതം സര്വേ യജ്ഞസ്യാന്തേ നരോത്തമ
ഋഷിമാരുടെ ഇടയിൽ ദേവതകൾ പറഞ്ഞു: 'അങ്ങനെ തന്നെ.' പിന്നെ മഹാത്മാക്കളായ ദേവന്മാരും തപസ്സുള്ള ഋഷിമാരും യജ്ഞം അവസാനിച്ചപ്പോൾ വന്ന വഴിക്ക് മടങ്ങി.
thumb|ഏകഷഷ്ഠിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ ബാലകാണ്ഡേ ഏകഷഷ്ഠിതമഃ സര്ഗഃ ॥൧-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ ബാലകാണ്ഡത്തിലെ അറുപത്തൊന്നാമത്തെ സർഗം കേൾക്കുക.
വിശ്വാമിത്രോ മഹാതേജാഃ പ്രസ്ഥിതാന് വീക്ഷ്യ താനൃഷീന്। അബ്രവീന്നരശാര്ദൂല സര്വാംസ്താന് വനവാസിനഃ
മഹാതേജസ്സുള്ള വിശ്വാമിത്രൻ, പുറപ്പെട്ട ഋഷിമാരെ കണ്ടു, വനവാസികളായ എല്ലാവരോടും പറഞ്ഞു, മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠനേ.
മഹാവിഘ്നഃ പ്രവൃത്തോഽയം ദക്ഷിണാമാസ്ഥിതോ ദിശമ്। ദിശമന്യാം പ്രപത്സ്യാമസ്തത്ര തപ്സ്യാമഹേ തപഃ
'ദക്ഷിണ ദിക്കിൽ വലിയ ഒരു തടസ്സം ഉണ്ടായി; നാം മറ്റൊരു ദിക്കിലേക്ക് പോയി അവിടെ തപസ്സു ചെയ്യാം.'
പശ്ചിമായാം വിശാലായാം പുഷ്കരേഷു മഹാത്മനഃ। സുഖം തപശ്ചരിഷ്യാമഃ സുഖം തദ്ധി തപോവനമ്
'പശ്ചിമ ദിക്കിലെ വിശാലമായ പുഷ്കരത്തിൽ നമുക്ക് സുഖമായി തപസ്സു ചെയ്യാം; ആ തപോവനം വളരെ അനുയോജ്യമാണ്.'
ഏവമുക്ത്വാ മഹാതേജാഃ പുഷ്കരേഷു മഹാമുനിഃ। തപ ഉഗ്രം ദുരാധര്ഷം തേപേ മൂലഫലാശനഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മഹാത്മാവായ മഹർഷി പുഷ്കരത്തിൽ കഠിനവും ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തതുമായ തപസ്സു ചെയ്തു, മൂലഫലങ്ങൾ മാത്രം കഴിച്ചു.
ഏതസ്മിന്നേവ കാലേ തു അയോധ്യാധിപതിര്മഹാന്। അമ്ബരീഷ ഇതി ഖ്യാതോ യഷ്ടും സമുപചക്രമേ
അതു തന്നെയായ സമയത്ത്, അയോധ്യയുടെ മഹാനായ രാജാവും പ്രശസ്തനായ അംബരീഷനും യാഗം നടത്താനുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ ആരംഭിച്ചു.
തസ്യ വൈ യജമാനസ്യ പശുമിന്ദ്രോ ജഹാര ഹ। പ്രണഷ്ടേ തു പശൌ വിപ്രോ രാജാനമിദമബ്രവീത്
ആ യാഗം നടത്താൻ ഉദ്ദേശിച്ചിരുന്ന രാജാവിന്റെ യാഗപശുവിനെ ഇന്ദ്രൻ പിടിച്ചെടുത്തു. പശു കാണാതായപ്പോൾ, പുരോഹിതൻ രാജാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പശുരഭ്യാഹൃതോ രാജന് പ്രണഷ്ടസ്തവ ദുര്നയാത്। അരക്ഷിതാരം രാജാനം ഘ്നന്തി ദോഷാ നരേശ്വര
രാജാവേ, യാഗത്തിനായി കൊണ്ടുവന്ന പശു നിന്റെ അശ്രദ്ധ കാരണം നഷ്ടമായി. മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവേ, സംരക്ഷണം ചെയ്യാത്ത രാജാവിനെ പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കും.
പ്രായശ്ചിത്തം മഹദ്ധ്യേതന്നരം വാ പുരുഷര്ഷഭ। ആനയസ്വ പശും ശീഘ്രം യാവത് കര്മ പ്രവര്തതേ
മനുഷ്യരിൽ ഉത്തമനായോനേ, ഇതിന് വലിയ പരിഹാരമാണ് വേണ്ടത്. യാഗം തുടങ്ങുന്നതിന് മുമ്പ് വേഗത്തിൽ പശുവിനെ കൊണ്ടുവരണം.
ഉപാധ്യായവചഃ ശ്രുത്വാ സ രാജാ പുരുഷര്ഷഭഃ। അന്വിയേഷ മഹാബുദ്ധിഃ പശും ഗോഭിഃ സഹസ്രശഃ
ഗുരുവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവായ അംബരീഷൻ, മഹത്തായ ബുദ്ധിയോടെ, ആയിരക്കണക്കിന് പശുക്കളുടെ ഇടയിൽ ആ യാഗപശുവിനെ അന്വേഷിച്ചു.
ദേശാഞ്ജനപദാംസ്താംസ്താന് നഗരാണി വനാനി ച। ആശ്രമാണി ച പുണ്യാനി മാര്ഗമാണോ മഹീപതിഃ
അവൻ വിവിധ ദേശങ്ങളിലും ഗ്രാമങ്ങളിലും നഗരങ്ങളിലും കാടുകളിലും, പുണ്യമായ ആശ്രമങ്ങളിലും ആ പശുവിനെ അന്വേഷിച്ചു.
സ പുത്രസഹിതം താത സഭാര്യം രഘുനന്ദന। ഭൃഗുതുംഗേ സമാസീനമൃചീകം സംദദര്ശ ഹ
രഘുവംശത്തിൽ പിറന്ന രാജാവ്, ഭാര്യയെയും മകനെയും കൂട്ടിക്കൊണ്ട്, ഭൃഗു പർവതത്തിൽ ഇരുന്നിരുന്ന ഋചീകനെ കണ്ടു.
തമുവാച മഹാതേജാഃ പ്രണമ്യാഭിപ്രസാദ്യ ച। മഹര്ഷിം തപസാ ദീപ്തം രാജര്ഷിരമിതപ്രഭഃ
അനന്തപ്രഭയുള്ള രാജാവ്, വലിയ തപസ്സുകൊണ്ട് പ്രകാശിക്കുന്ന മഹർഷിയെ ആദരപൂർവ്വം വന്ദിച്ച്, അവന്റെ അനുകൂല്യം നേടി, അവനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പൃഷ്ട്വാ സര്വത്ര കുശലമൃചീകം തമിദം വചഃ। ഗവാം ശതസഹസ്രേണ വിക്രീണീഷേ സുതം യദി
ഋചീകന്റെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ചോദിച്ചറിഞ്ഞ ശേഷം, രാജാവ് പറഞ്ഞു: നീ സമ്മതിച്ചാൽ, നൂറായിരം പശുക്കൾക്ക് പകരം നിന്റെ മകനെയോർക്കും.
പശോരര്ഥേ മഹാഭാഗ കൃതകൃത്യോഽസ്മി ഭാര്ഗവ। സര്വേ പരിഗതാ ദേശാ യജ്ഞിയം ന ലഭേ പശുമ്
പ്രശസ്തനായ ഭാർഗവാ, യാഗപശുവിന്റെ കാര്യത്തിൽ ഞാൻ എന്റെ കടമ ചെയ്തു. എല്ലാ ദേശങ്ങളും തിരഞ്ഞിട്ടും യാഗത്തിന് യോജ്യമായ പശുവിനെ എനിക്ക് ലഭിച്ചില്ല.
ദാതുമര്ഹസി മൂല്യേന സുതമേകമിതോ മമ। ഏവമുക്തോ മഹാതേജാ ഋചീകസ്ത്വബ്രവീദ് വചഃ
നീ വിലയ്ക്ക് എന്റെ ഒരു മകനെ തരേണ്ടതുണ്ട്. അങ്ങനെ രാജാവ് പറഞ്ഞപ്പോൾ, മഹാതേജസ്സുള്ള ഋചീകൻ ഇങ്ങനെ ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
നാഹം ജ്യേഷ്ഠം നരശ്രേഷ്ഠ വിക്രീണീയാം കഥംചന। ഋചീകസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ തേഷാം മാതാ മഹാത്മനാമ്
മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായോനേ, ഞാൻ എന്റെ മൂത്ത മകനെയൊരിക്കലും വിൽക്കില്ല. ഋചീകന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ആ മഹാത്മാക്കളുടെ അമ്മ
ഉവാച നരശാര്ദൂലമമ്ബരീഷമിദം വചഃ। അവിക്രേയം സുതം ജ്യേഷ്ഠം ഭഗവാനാഹ ഭാര്ഗവഃ
മനുഷ്യസിംഹനായ അംബരീഷനോട് അവൾ പറഞ്ഞു: ഭാർഗവൻ പറഞ്ഞതുപോലെ, മൂത്ത മകനെ വിൽക്കാൻ കഴിയില്ല.
മമാപി ദയിതം വിദ്ധി കനിഷ്ഠം ശുനകം പ്രഭോ। തസ്മാത് കനീയസം പുത്രം ന ദാസ്യേ തവ പാര്ഥിവ
പ്രഭുവേ, എന്റെ ഇളയ മകൻ ശുനകനും എനിക്ക് അത്രമേൽ പ്രിയമാണ്. അതുകൊണ്ട്, രാജാവേ, ഞാൻ ഇളയ മകനെ നിനക്ക് തരില്ല.
പ്രായേണ ഹി നരശ്രേഷ്ഠ ജ്യേഷ്ഠാഃ പിതൃഷു വല്ലഭാഃ। മാതൄണാം ച കനീയാംസസ്തസ്മാദ് രക്ഷ്യേ കനീയസമ്
മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായോനേ, സാധാരണയായി പിതാക്കൾക്ക് മൂത്ത മകനും മാതാക്കൾക്ക് ഇളയ മകനും ഏറ്റവും പ്രിയമാണ്. അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ഇളയ മകനെ സംരക്ഷിക്കും.
ഉക്തവാക്യേ മുനൌ തസ്മിന് മുനിപത്ന്യാം തഥൈവ ച। ശുനഃശേപഃ സ്വയം രാമ മധ്യമോ വാക്യമബ്രവീത്
മഹർഷിയും ഭാര്യയും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, മധ്യസ്ഥനായ ശുനശ്ശേപൻ തന്നെയാണ്, രാമാ, അവരെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പിതാ ജ്യേഷ്ഠമവിക്രേയം മാതാ ചാഹ കനീയസമ്। വിക്രേയം മധ്യമം മന്യേ രാജപുത്ര നയസ്വ മാമ്
പിതാവ് മൂത്ത മകനെ വിൽക്കാൻ പാടില്ലെന്ന് പറഞ്ഞു, അമ്മയും ഇളയ മകനെ പാടില്ലെന്ന് പറഞ്ഞു. അതിനാൽ, രാജകുമാരാ, മധ്യസ്ഥനായ എന്നെ കൊണ്ടുപോകാം എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
അഥ രാജാ മഹാബാഹോ വാക്യാന്തേ ബ്രഹ്മവാദിനഃ। ഹിരണ്യസ്യ സുവര്ണസ്യ കോടിഭീ രത്നരാശിഭിഃ
ശക്തിയുള്ള ഭുജങ്ങൾ ഉള്ള രാജാവായ അംബരീഷൻ, അവരുടെ വാക്കുകൾക്കു ശേഷം, ബ്രാഹ്മണനോട് പറഞ്ഞു: കോടികൾ വിലയുള്ള പൊന്നും, രത്നങ്ങളുടെ കൂമ്പാരങ്ങളും...
ഗവാം ശതസഹസ്രേണ ശുനഃശേപം നരേശ്വരഃ। ഗൃഹീത്വാ പരമപ്രീതോ ജഗാമ രഘുനന്ദന
രഘുവംശജനായ രാജാവ് അനന്തം സന്തോഷത്തോടെ, ലക്ഷം പശുക്കളെ കൊടുത്തു ശുനശ്ശേപനെ ഏറ്റെടുത്തു യാത്രയായി.
അമ്ബരീഷസ്തു രാജര്ഷീ രഥമാരോപ്യ സത്വരഃ। ശുനഃശേപം മഹാതേജാ ജഗാമാശു മഹായശാഃ
അമ്പരീഷൻ എന്ന മഹാതേജസ്സും മഹാപ്രശസ്തനും ആയ രാജർഷി, വേഗത്തിൽ ശുനശ്ശേപനെ രഥത്തിൽ കയറ്റി ഉടൻ പുറപ്പെട്ടു.
thumb|ദ്വിഷഷ്ഠിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ ബാലകാണ്ഡേ ദ്വിഷഷ്ഠിതമഃ സര്ഗഃ ॥൧-
ഇപ്പോൾ അറുപത്തിരണ്ടാമത്തെ സർഗ്ഗം കേൾക്കൂ. മഹത്വമുള്ള വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ ബാലകാണ്ഡത്തിലെ അറുപത്തിരണ്ടാമത്തെ സർഗ്ഗം ഇതോടെ അവസാനിക്കുന്നു.