സംധായ ചാന്യം സുമുഖം ശരമാശീവിഷോപമമ്। ആജഘാന മഹാതേജാ വക്ഷസി ദ്വിവിദാഗ്രജമ്
കുംഭൻ വീണ്ടും മൂർച്ചയുള്ള, വിഷസർപ്പത്തെപ്പോലെയുള്ള മറ്റൊരു അമ്പ് വില്ലിൽ കെട്ടി, ദ്വിവിദന്റെ മൂത്തവനെ നെഞ്ചിൽ അടിച്ചു.
സ തു തേന പ്രഹാരേണ മൈന്ദോ വാനരയൂഥപഃ। മര്മണ്യഭിഹതസ്തേന പപാത ഭുവി മൂര്ച്ഛിതഃ
ആ അമ്പ് ജീവൻ താങ്ങുന്ന ഭാഗത്ത് ഇടിച്ചതോടെ, വാനരസേനാപതിയായ മൈന്ദൻ അവശനായി നിലത്തുവീണു.
അങ്ഗദോ മാതുലൌ ദൃഷ്ട്വാ മഥിതൌ തു മഹാബലൌ। അഭിദുദ്രാവ വേഗേന കുമ്ഭമുദ്യതകാര്മുകമ്
അംഗദൻ തന്റെ രണ്ടു മാമന്മാരും ശക്തിയോടെ തകർന്നുകിടക്കുന്നത് കണ്ടു, വേഗത്തിൽ കയറി കുംഭനെ, വില്ല് ഉയർത്തി നിൽക്കുന്നവനെ, നേരെ ആക്രമിച്ചു.
തമാപതന്തം വിവ്യാധ കുമ്ഭഃ പഞ്ചഭിരായസൈഃ। ത്രിഭിശ്ചാന്യൈഃ ശിതൈര്ബാണൈര്മാതംഗമിവ തോമരൈഃ। സോഽങ്ഗദം ബഹുഭിര്ബാണൈഃ കുമ്ഭോ വിവ്യാധ വീര്യവാന്
കുംഭൻ അങ്ങോട്ട് വരുന്ന അങ്കദനെ ഇരുമ്പ് അമ്പുകൾ അഞ്ചുകൊണ്ട് തുളച്ചു; പിന്നെ മൂന്നു മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ കൂടി ആനയെ തുരത്തുന്ന കുതിരകളുപോലെ അങ്കദനിൽ വിട്ടു; ധൈര്യശാലിയായ കുംഭൻ അനേകം അമ്പുകൾ കൊണ്ട് അങ്കദനെ തുളച്ചു.
അകുണ്ഠധാരൈര്നിശിതൈസ്തീക്ഷ്ണൈഃ കനകഭൂഷണൈഃ। അങ്ഗദഃ പ്രതിവിദ്ധാങ്ഗോ വാലിപുത്രോ ന കമ്പതേ
മൂർച്ചയുള്ള, കനകഭൂഷിതമായ, അറ്റം മങ്ങാത്ത അമ്പുകൾ അങ്കദന്റെ ശരീരഭാഗങ്ങൾ തുളച്ചിട്ടും, വാലിയുടെ മകനായ അങ്കദൻ ഒട്ടും വിറക്കില്ല.
ശിലാപാദപവര്ഷാണി തസ്യ മൂര്ധ്നി വവര്ഷ ഹ। സ പ്രചിച്ഛേദ താന് സര്വാന് ബിഭേദ ച പുനഃ ശിലാഃ
അങ്കദൻ കുംഭന്റെ തലയിൽ കല്ലുകളും മരങ്ങളും മഴപെയ്യുന്നപോലെ എറിഞ്ഞു; പക്ഷേ കുംഭൻ അവയെല്ലാം വെട്ടിക്കളഞ്ഞു, കല്ലുകൾ വീണ്ടും തകർത്തു.
കുമ്ഭകര്ണാത്മജഃ ശ്രീമാന് വാലിപുത്രസമീരിതാന്। ആപതന്തം ച സമ്പ്രേക്ഷ്യ കുമ്ഭോ വാനരയൂഥപമ്
കുംഭകർണ്ണന്റെ മകനായ കുംഭൻ, വാലിയുടെ മകനെ വാനരസേനാനായകൻ മുന്നോട്ട് എറിയുന്നതും അവൻ വേഗത്തിൽ തുള്ളി വരുന്നതും കണ്ടു അവനെ ഉറ്റുനോക്കി.
ഭ്രുവൌ വിവ്യാധ ബാണാഭ്യാമുല്കാഭ്യാമിവ കുഞ്ജരമ്। തസ്യ സുസ്രാവ രുധിരം പിഹിതേ ചാസ്യ ലോചനേ
കുംഭൻ രണ്ടു ഉഗ്രമായ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് അങ്കദന്റെ കണ്പിറകിൽ എയ്തു, അതു തീപൊള്ളുന്ന ഉൽക്കപോലെ ആനയെ തൊടുന്നതുപോലെയായിരുന്നു. രക്തം ഒഴുകി, അങ്കദന്റെ കണ്ണുകൾ മൂടപ്പെട്ടു.
അങ്ഗദഃ പാണിനാ നേത്രേ പിധായ രുധിരോക്ഷിതേ। സാലമാസന്നമേകേന പരിജഗ്രാഹ പാണിനാ
അങ്കദൻ രക്തം നിറഞ്ഞ കണ്ണുകൾ കൈകൊണ്ട് മൂടി, മറ്റേ കൈകൊണ്ട് അടുത്ത് ഉണ്ടായിരുന്ന ശാലവൃക്ഷം പിടിച്ചു.
സമ്പീഡ്യോരസി സസ്കന്ധം കരേണാഭിനിവേശ്യ ച। കിംചിദഭ്യവനമ്യൈനമുന്മമാഥ മഹാരണേ
ആ വൃക്ഷം കൈകൊണ്ട് ഉറപ്പായി പിടിച്ചു, നെഞ്ചിലും തോളിലും ചേർത്ത്, അല്പം താഴ്ത്തി വലിച്ചെടുത്തു, മഹാസമരഭൂമിയിൽ.
തമിന്ദ്രകേതുപ്രതിമം വൃക്ഷം മന്ദരസംനിഭമ്। സമുത്സൃജത വേഗേന മിഷതാം സര്വരക്ഷസാമ്
ഇന്ദ്രന്റെ കൊടിപോലും മന്ദരപർവതം പോലുമുള്ള ആ വൃക്ഷം, കുംഭൻ വാനരന്മാരുടെ മുന്നിൽ വൻശക്തിയോടെ എറിഞ്ഞു.
സ ചിച്ഛേദ ശിതൈര്ബാണൈഃ സപ്തഭിഃ കായഭേദനൈഃ। അങ്ഗദോ വിവ്യഥേഽഭീക്ഷ്ണം സ പപാത മുമോഹ ച
കുംഭൻ ആ വൃക്ഷം ഏഴു മൂർച്ചയുള്ള, ശരീരമുറിയുന്ന അമ്പുകൾകൊണ്ട് വെട്ടി തകർത്തു. അങ്കദൻ വീണ്ടും വീണ്ടും വെട്ടേറ്റു വീണു, ബോധംകെട്ടു.
അങ്ഗദം പതിതം ദൃഷ്ട്വാ സീദന്തമിവ സാഗരേ। ദുരാസദം ഹരിശ്രേഷ്ഠാ രാഘവായ ന്യവേദയന്
അങ്കദൻ കടലിൽ മുങ്ങുന്നവനെപ്പോലെ വീണു കിടക്കുന്നത് കണ്ടു, ജയിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാർ രാഘവനോടു വിവരം അറിയിച്ചു.
രാമസ്തു വ്യഥിതം ശ്രുത്വാ വാലിപുത്രം മഹാഹവേ। വ്യാദിദേശ ഹരിശ്രേഷ്ഠാഞ്ജാമ്ബവത്പ്രമുഖാംസ്തതഃ
വലിയ യുദ്ധത്തിൽ വാലിയുടെ മകൻ പരിക്കേറ്റെന്നു രാമൻ കേട്ടപ്പോൾ, ജാംബവാൻമുതലായ വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാരെ അയച്ചു.
തേ തു വാനരശാര്ദൂലാഃ ശ്രുത്വാ രാമസ്യ ശാസനമ്। അഭിപേതുഃ സുസംക്രുദ്ധാഃ കുമ്ഭമുദ്യതകാര്മുകമ്
രാമന്റെ കല്പന കേട്ടു, ആ കടുത്ത കോപത്തിൽ നിറഞ്ഞ വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാർ, വില്ലുയർത്തിയ കുംഭനെതിരെ ചാടിപ്പോയി.
തതോ ദ്രുമശിലാഹസ്താഃ കോപസംരക്തലോചനാഃ। രിരക്ഷിഷന്തോഽഭ്യപതന്നങ്ഗദം വാനരര്ഷഭാഃ
ശലകളും കല്ലുകളും കൈയിൽ പിടിച്ച്, കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവപ്പിച്ച്, അങ്കദനെ രക്ഷിക്കാൻ വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാർ ഓടിയെത്തി.
ജാമ്ബവാംശ്ച സുഷേണശ്ച വേഗദര്ശീ ച വാനരഃ। കുമ്ഭകര്ണാത്മജം വീരം ക്രുദ്ധാഃ സമഭിദുദ്രുവുഃ
ജാംബവാൻ, സുശേനൻ, വേഗദർശി എന്ന വാനരൻ ഇവർ, കുംഭകർണ്ണന്റെ വീരപുത്രനോടു ക്രോധത്തോടെ നേരെ ചാടി.
സമീക്ഷ്യാപതതസ്താംസ്തു വാനരേന്ദ്രാന് മഹാബലാന്। ആവവാര ശരൌഘേണ നഗേനേവ ജലാശയമ്
ആ മഹാശക്തിയുള്ള വാനരനേതാക്കളെ മുന്നോട്ട് വരുന്നത് കണ്ട കുംഭൻ, അമ്പുകളുടെ മഴകൊണ്ട് അവരെ തടഞ്ഞു, പർവതം തടാകത്തെ തടയുന്നതുപോലെ.
തസ്യ ബാണപഥം പ്രാപ്യ ന ശേകുരപി വീക്ഷിതുമ്। വാനരേന്ദ്രാ മഹാത്മാനോ വേലാമിവ മഹോദധിഃ
കുംഭന്റെ അമ്പുകളുടെ വഴി കടന്നപ്പോൾ, മഹാത്മാക്കളായ വാനരനേതാക്കൾക്ക് നോക്കാനുപോലും കഴിയാതെ പോയി; വലിയ സമുദ്രം കരയ കടക്കാത്തതുപോലെ.
താംസ്തു ദൃഷ്ട്വാ ഹരിഗണാന് ശരവൃഷ്ടിഭിരര്ദിതാന്। അങ്ഗദം പൃഷ്ഠതഃ കൃത്വാ ഭ്രാതൃജം പ്ലവഗേശ്വരഃ
അമ്പുകളുടെ മഴയിൽ വാനരസേനകൾ വേദനയിലായിരിക്കുന്നത് കണ്ടു, വാനരരാജാവ് അങ്കദൻ, തന്റെ സഹോദരന്റെ മകനെ, പിന്നിൽ നിർത്തി സംരക്ഷിച്ചു.
അഭിദുദ്രാവ സുഗ്രീവഃ കുമ്ഭകര്ണാത്മജം രണേ। ശൈലസാനുചരം നാഗം വേഗവാനിവ കേസരീ
സുഗ്രീവൻ, പർവതശിഖരങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ആനയെ ആക്രമിക്കുന്ന വേഗമുള്ള സിംഹംപോലെ, യുദ്ധത്തിൽ കുംഭകർണ്ണന്റെ മകനെ നേരെ ആക്രമിച്ചു.
ഉത്പാട്യ ച മഹാവൃക്ഷാനശ്വകര്ണാദികാന് ബഹൂന്। അന്യാംശ്ച വിവിധാന് വൃക്ഷാംശ്ചിക്ഷേപ സ മഹാകപിഃ
അശ്വകർണ്ണം തുടങ്ങിയ വലിയ വൃക്ഷങ്ങൾ പലതും വേരോടെ പിഴുതെടുത്തു, മഹാകപി മറ്റു പലതരം വൃക്ഷങ്ങളും എടുത്ത് എറിഞ്ഞു.
താം ഛാദയന്തീമാകാശം വൃക്ഷവൃഷ്ടിം ദുരാസദാമ്। കുമ്ഭകര്ണാത്മജഃ ശ്രീമാംശ്ചിച്ഛേദ സ്വശരൈഃ ശിതൈഃ
ആകാശം മൂടിയ വൃക്ഷമഴ, അത്ര എളുപ്പത്തിൽ നേരിടാനാവാത്തതായിരുന്നു; കുംഭകർണ്ണന്റെ പ്രസിദ്ധനായ മകൻ അതിനെ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾകൊണ്ട് വെട്ടി തകർത്തു.
അഭിലക്ഷ്യേണ തീവ്രേണ കുമ്ഭേന നിശിതൈഃ ശരൈഃ। ആചിതാസ്തേ ദ്രുമാ രേജുര്യഥാ ഘോരാഃ ശതഘ്നയഃ। ദ്രുമവര്ഷം തു തദ് ഭിന്നം ദൃഷ്ട്വാ കുമ്ഭേന വീര്യവാന്
കൃത്യവും ഉഗ്രവുമായ അമ്പുകൾകൊണ്ട് കുംഭൻ ആ വൃക്ഷങ്ങളെ അടിച്ചു, അവ ഭയാനകമായ യുദ്ധയന്ത്രങ്ങൾപോലെ വിറച്ചു. കുംഭൻ ആ വൃക്ഷമഴ തകർത്തതുകണ്ടു, വീരന്മാർ...
വാനരാധിപതിഃ ശ്രീമാന് മഹാസത്ത്വോ ന വിവ്യഥേ। സ വിധ്യമാനഃ സഹസാ സഹമാനസ്തു താഞ്ഛരാന്
വാനരരാജാവായ ശ്രീമാനായ മഹാശക്തനായവൻ അപ്രത്യക്ഷമായിരുന്നില്ല; അപ്രത്യക്ഷമായ വെടിവയ്പ്പുകൾ സഹിച്ചും അവൻ അചഞ്ചലനായി നിലകൊണ്ടു.
കുമ്ഭസ്യ ധനുരാക്ഷിപ്യ ബഭഞ്ജേന്ദ്രധനുഃപ്രഭമ്। അവപ്ലുത്യ തതഃ ശീഘ്രം കൃത്വാ കര്മ സുദുഷ്കരമ്
കുംബന്റെ വില്ല് ഇന്ദ്രന്റെ വില്ലിനേക്കാൾ പ്രകാശമുള്ളത് വലിച്ചെടുത്തു, അതു തകർത്തു; പിന്നെ വേഗത്തിൽ ചാടി, വളരെ പ്രയാസമുള്ള ഒരു പ്രവർത്തി ചെയ്തു.
അബ്രവീത് കുപിതഃ കുമ്ഭം ഭഗ്നശൃങ്ഗമിവ ദ്വിപമ്। നികുമ്ഭാഗ്രജ വീര്യം തേ ബാണവേഗം തദദ്ഭുതമ്
കോപത്തോടെ, കുമ്പനോടു, കൊമ്പ് തകർന്ന ആനയോടു പറയുന്നതുപോലെ പറഞ്ഞു: 'നികുംബന്റെ മൂത്ത സഹോദരാ, നിന്റെ ശക്തിയും അമ്പുകളുടെ വേഗവും അത്ഭുതകരമാണ്.'
സംനതിശ്ച പ്രഭാവശ്ച തവ വാ രാവണസ്യ വാ। പ്രഹ്ലാദബലിവൃത്രഘ്നകുബേരവരുണോപമ
നിന്റെ മഹത്വവും ശക്തിയും, അതു നിന്റേതായാലോ രാവണന്റേതായാലോ, പ്രഹ്ലാദനും ബലിയും വൃത്രനെ സംഹരിച്ചവനും കുബേരനും വരുണനും പോലെയാണ്.
ഏകസ്ത്വമനുജാതോഽസി പിതരം ബലവത്തരമ്। ത്വാമേവൈകം മഹാബാഹും ശൂലഹസ്തമരിംദമമ്
നീ ഒരുവൻ മാത്രമാണ് പിതാവിനെക്കാൾ ശക്തിയോടെ ജനിച്ചത്; നീയൊന്നാണ് മഹാബാഹുവും ശൂലം കൈവശമുള്ളവനും ശത്രുനാശകനുമാണ്.
ത്രിദശാ നാതിവര്തന്തേ ജിതേന്ദ്രിയമിവാധയഃ। വിക്രമസ്വ മഹാബുദ്ധേ കര്മാണി മമ പശ്യ ച
ദേവന്മാർ നിന്നെ അതിക്രമിക്കാറില്ല, എങ്ങനെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജയിച്ചവനെ ദുഃഖങ്ങൾ അതിക്രമിക്കാറില്ലയോ അതുപോലെ; മഹാബുദ്ധിയുള്ളവനേ, നീ പ്രവർത്തിക്കൂ, എന്റെ പ്രവൃത്തികൾ കാണൂ.