രോഷമാഹാരയത് തീവ്രം തിഷ്ഠ തിഷ്ഠേതി ചാബ്രവീത്। ഋഷിമധ്യേ സ തേജസ്വീ പ്രജാപതിരിവാപരഃ
ഉഗ്രമായ കോപം കൊണ്ടു, 'നിർത്തൂ, നിർത്തൂ!' എന്ന് പറഞ്ഞു; മുനിമാരുടെ ഇടയിൽ, പ്രജാപതിയെപ്പോലെ തേജസ്സോടെ തെളിഞ്ഞു.
സൃജന് ദക്ഷിണമാര്ഗസ്ഥാന് സപ്തര്ഷീനപരാന് പുനഃ। നക്ഷത്രവംശമപരമസൃജത് ക്രോധമൂര്ച്ഛിതഃ
ദക്ഷിണദിക്കിൽ ഉള്ള സപ്തർഷിമാരെ പുതിയതായി സൃഷ്ടിച്ചു; അതുപോലെ, കോപത്തിൽ മറ്റൊരു നക്ഷത്രവംശവും സൃഷ്ടിച്ചു.
ദക്ഷിണാം ദിശമാസ്ഥായ ഋഷിമധ്യേ മഹായശാഃ। സൃഷ്ട്വാ നക്ഷത്രവംശം ച ക്രോധേന കലുഷീകൃതഃ
ദക്ഷിണ ദിക്കിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ്, മഹത്വം നിറഞ്ഞ മഹർഷി മറ്റ് ഋഷിമാരുടെ ഇടയിൽ ഇരുന്നു, കോപത്തിൽ ആകുലനായി നക്ഷത്രങ്ങളുടെ ഒരു വംശം സൃഷ്ടിച്ചു.
അന്യമിന്ദ്രം കരിഷ്യാമി ലോകോ വാ സ്യാദനിന്ദ്രകഃ। ദൈവതാന്യപി സ ക്രോധാത് സ്രഷ്ടും സമുപചക്രമേ
അവൻ കോപത്തിൽ പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ മറ്റൊരു ഇന്ദ്രനെ സൃഷ്ടിക്കും, അല്ലെങ്കിൽ ലോകം ഇന്ദ്രനില്ലാതെ ഇരിക്കട്ടെ.' അതിനുശേഷം ദേവതകളെയും സൃഷ്ടിക്കാൻ തുടങ്ങി.
തതഃ പരമസമ്ഭ്രാന്താഃ സര്ഷിസങ്ഘാഃ സുരാസുരാഃ। വിശ്വാമിത്രം മഹാത്മാനമൂചുഃ സാനുനയം വചഃ
അപ്പോൾ, അത്യന്തം ഭയപ്പെട്ട്, എല്ലാ ഋഷികളും ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മഹാത്മാവായ വിശ്വാമിത്രനോട് വിനയപൂർവ്വം പറഞ്ഞു.
അയം രാജാ മഹാഭാഗ ഗുരുശാപപരിക്ഷതഃ। സശരീരോ ദിവം യാതും നാര്ഹത്യേവ തപോധന
'ഭാഗ്യശാലിയായ മഹർഷേ, ഈ രാജാവ് ഗുരുവിന്റെ ശാപം മൂലം ബാധിക്കപ്പെട്ടവനാണ്; മഹാതപസ്സുള്ളവനേ, അവൻ ശരീരത്തോടെ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകാൻ യോഗ്യനല്ല.'
തേഷാം തദ് വചനം ശ്രുത്വാ ദേവാനാം മുനിപുംഗവഃ। അബ്രവീത് സുമഹദ് വാക്യം കൌശികഃ സര്വദേവതാഃ
ദേവന്മാരുടെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട മഹർഷി കൗശികൻ എല്ലാ ദേവന്മാരോടും ശക്തമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
സശരീരസ്യ ഭദ്രം വസ്ത്രിശങ്കോരസ്യ ഭൂപതേഃ। ആരോഹണം പ്രതിജ്ഞാതം നാനൃതം കര്തുമുത്സഹേ
'തൃശങ്കുവിന്റെ ശരീരത്തോടെ സ്വർഗാരോഹണം ഞാൻ വാഗ്ദാനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്; ഞാൻ വഞ്ചന ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല.'
സ്വര്ഗോഽസ്തു സശരീരസ്യ ത്രിശങ്കോരസ്യ ശാശ്വതഃ। നക്ഷത്രാണി ച സര്വാണി മാമകാനി ധ്രുവാണ്യഥ
'തൃശങ്കുവിന് ശരീരത്തോടെ ശാശ്വതമായ സ്വർഗം ലഭിക്കട്ടെ; എന്റെ എല്ലാ നക്ഷത്രങ്ങളും അകമ്പടി നിലനില്ക്കട്ടെ.'
യാവല്ലോകാ ധരിഷ്യന്തി തിഷ്ഠന്ത്വേതാനി സര്വശഃ। യത് കൃതാനി സുരാഃ സര്വേ തദനുജ്ഞാതുമര്ഹഥ
'ലോകങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നത്ര കാലം ഇവയെല്ലാം നിലനില്ക്കട്ടെ; ദേവന്മാർ ചെയ്തതെല്ലാം നിങ്ങൾ അംഗീകരിക്കണം.'
ഏവമുക്താഃ സുരാഃ സര്വേ പ്രത്യൂചുര്മുനിപുംഗവമ്। ഏവം ഭവതു ഭദ്രം തേ തിഷ്ഠന്ത്വേതാനി സര്വശഃ
ഇങ്ങനെ മഹർഷി പറഞ്ഞപ്പോൾ, എല്ലാ ദേവന്മാരും പറഞ്ഞു: 'അങ്ങനെ തന്നെ, ഭദ്രം നേരാകട്ടെ, ഇവയെല്ലാം നിലനില്ക്കട്ടെ.'
ഗഗനേ താന്യനേകാനി വൈശ്വാനരപഥാദ് ബഹിഃ। നക്ഷത്രാണി മുനിശ്രേഷ്ഠ തേഷു ജ്യോതിഃഷു ജാജ്വലന്
ആകാശത്ത്, അഗ്നിയുടെ പാതയ്ക്ക് പുറത്തായി, ആ അനേകം നക്ഷത്രങ്ങൾ പ്രകാശത്തോടെ തിളങ്ങി, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
അവാക്ശിരാസ്ത്രിശങ്കുശ്ച തിഷ്ഠത്വമരസംനിഭഃ। അനുയാസ്യന്തി ചൈതാനി ജ്യോതീംഷി നൃപസത്തമമ്
തൃശങ്കു തലകീഴായി അമരന്മാരെപ്പോലെ നിലനിൽക്കട്ടെ; ഈ പ്രകാശങ്ങൾ രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനെ അനുഗമിക്കും.
കൃതാര്ഥം കീര്തിമന്തം ച സ്വര്ഗലോകഗതം യഥാ। വിശ്വാമിത്രസ്തു ധര്മാത്മാ സര്വദേവൈരഭിഷ്ടുതഃ
ഇങ്ങനെ ലക്ഷ്യം നേടിയ മഹത്വവും കീർത്തിയും ഉള്ളവനായി, സ്വർഗലോകം പ്രാപിച്ച വിശ്വാമിത്രനെ എല്ലാ ദേവന്മാരും സ്തുതിച്ചു.
ഋഷിമധ്യേ മഹാതേജാ ബാഢമിത്യേവ ദേവതാഃ। തതോ ദേവാ മഹാത്മാനോ ഋഷയശ്ച തപോധനാഃ। ജഗ്മുര്യഥാഗതം സര്വേ യജ്ഞസ്യാന്തേ നരോത്തമ
ഋഷിമാരുടെ ഇടയിൽ ദേവതകൾ പറഞ്ഞു: 'അങ്ങനെ തന്നെ.' പിന്നെ മഹാത്മാക്കളായ ദേവന്മാരും തപസ്സുള്ള ഋഷിമാരും യജ്ഞം അവസാനിച്ചപ്പോൾ വന്ന വഴിക്ക് മടങ്ങി.
thumb|ഏകഷഷ്ഠിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ ബാലകാണ്ഡേ ഏകഷഷ്ഠിതമഃ സര്ഗഃ ॥൧-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ ബാലകാണ്ഡത്തിലെ അറുപത്തൊന്നാമത്തെ സർഗം കേൾക്കുക.
വിശ്വാമിത്രോ മഹാതേജാഃ പ്രസ്ഥിതാന് വീക്ഷ്യ താനൃഷീന്। അബ്രവീന്നരശാര്ദൂല സര്വാംസ്താന് വനവാസിനഃ
മഹാതേജസ്സുള്ള വിശ്വാമിത്രൻ, പുറപ്പെട്ട ഋഷിമാരെ കണ്ടു, വനവാസികളായ എല്ലാവരോടും പറഞ്ഞു, മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠനേ.
മഹാവിഘ്നഃ പ്രവൃത്തോഽയം ദക്ഷിണാമാസ്ഥിതോ ദിശമ്। ദിശമന്യാം പ്രപത്സ്യാമസ്തത്ര തപ്സ്യാമഹേ തപഃ
'ദക്ഷിണ ദിക്കിൽ വലിയ ഒരു തടസ്സം ഉണ്ടായി; നാം മറ്റൊരു ദിക്കിലേക്ക് പോയി അവിടെ തപസ്സു ചെയ്യാം.'
പശ്ചിമായാം വിശാലായാം പുഷ്കരേഷു മഹാത്മനഃ। സുഖം തപശ്ചരിഷ്യാമഃ സുഖം തദ്ധി തപോവനമ്
'പശ്ചിമ ദിക്കിലെ വിശാലമായ പുഷ്കരത്തിൽ നമുക്ക് സുഖമായി തപസ്സു ചെയ്യാം; ആ തപോവനം വളരെ അനുയോജ്യമാണ്.'
ഏവമുക്ത്വാ മഹാതേജാഃ പുഷ്കരേഷു മഹാമുനിഃ। തപ ഉഗ്രം ദുരാധര്ഷം തേപേ മൂലഫലാശനഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മഹാത്മാവായ മഹർഷി പുഷ്കരത്തിൽ കഠിനവും ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തതുമായ തപസ്സു ചെയ്തു, മൂലഫലങ്ങൾ മാത്രം കഴിച്ചു.
ഏതസ്മിന്നേവ കാലേ തു അയോധ്യാധിപതിര്മഹാന്। അമ്ബരീഷ ഇതി ഖ്യാതോ യഷ്ടും സമുപചക്രമേ
അതു തന്നെയായ സമയത്ത്, അയോധ്യയുടെ മഹാനായ രാജാവും പ്രശസ്തനായ അംബരീഷനും യാഗം നടത്താനുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ ആരംഭിച്ചു.
തസ്യ വൈ യജമാനസ്യ പശുമിന്ദ്രോ ജഹാര ഹ। പ്രണഷ്ടേ തു പശൌ വിപ്രോ രാജാനമിദമബ്രവീത്
ആ യാഗം നടത്താൻ ഉദ്ദേശിച്ചിരുന്ന രാജാവിന്റെ യാഗപശുവിനെ ഇന്ദ്രൻ പിടിച്ചെടുത്തു. പശു കാണാതായപ്പോൾ, പുരോഹിതൻ രാജാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പശുരഭ്യാഹൃതോ രാജന് പ്രണഷ്ടസ്തവ ദുര്നയാത്। അരക്ഷിതാരം രാജാനം ഘ്നന്തി ദോഷാ നരേശ്വര
രാജാവേ, യാഗത്തിനായി കൊണ്ടുവന്ന പശു നിന്റെ അശ്രദ്ധ കാരണം നഷ്ടമായി. മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവേ, സംരക്ഷണം ചെയ്യാത്ത രാജാവിനെ പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കും.
പ്രായശ്ചിത്തം മഹദ്ധ്യേതന്നരം വാ പുരുഷര്ഷഭ। ആനയസ്വ പശും ശീഘ്രം യാവത് കര്മ പ്രവര്തതേ
മനുഷ്യരിൽ ഉത്തമനായോനേ, ഇതിന് വലിയ പരിഹാരമാണ് വേണ്ടത്. യാഗം തുടങ്ങുന്നതിന് മുമ്പ് വേഗത്തിൽ പശുവിനെ കൊണ്ടുവരണം.
ഉപാധ്യായവചഃ ശ്രുത്വാ സ രാജാ പുരുഷര്ഷഭഃ। അന്വിയേഷ മഹാബുദ്ധിഃ പശും ഗോഭിഃ സഹസ്രശഃ
ഗുരുവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവായ അംബരീഷൻ, മഹത്തായ ബുദ്ധിയോടെ, ആയിരക്കണക്കിന് പശുക്കളുടെ ഇടയിൽ ആ യാഗപശുവിനെ അന്വേഷിച്ചു.
ദേശാഞ്ജനപദാംസ്താംസ്താന് നഗരാണി വനാനി ച। ആശ്രമാണി ച പുണ്യാനി മാര്ഗമാണോ മഹീപതിഃ
അവൻ വിവിധ ദേശങ്ങളിലും ഗ്രാമങ്ങളിലും നഗരങ്ങളിലും കാടുകളിലും, പുണ്യമായ ആശ്രമങ്ങളിലും ആ പശുവിനെ അന്വേഷിച്ചു.
സ പുത്രസഹിതം താത സഭാര്യം രഘുനന്ദന। ഭൃഗുതുംഗേ സമാസീനമൃചീകം സംദദര്ശ ഹ
രഘുവംശത്തിൽ പിറന്ന രാജാവ്, ഭാര്യയെയും മകനെയും കൂട്ടിക്കൊണ്ട്, ഭൃഗു പർവതത്തിൽ ഇരുന്നിരുന്ന ഋചീകനെ കണ്ടു.
തമുവാച മഹാതേജാഃ പ്രണമ്യാഭിപ്രസാദ്യ ച। മഹര്ഷിം തപസാ ദീപ്തം രാജര്ഷിരമിതപ്രഭഃ
അനന്തപ്രഭയുള്ള രാജാവ്, വലിയ തപസ്സുകൊണ്ട് പ്രകാശിക്കുന്ന മഹർഷിയെ ആദരപൂർവ്വം വന്ദിച്ച്, അവന്റെ അനുകൂല്യം നേടി, അവനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പൃഷ്ട്വാ സര്വത്ര കുശലമൃചീകം തമിദം വചഃ। ഗവാം ശതസഹസ്രേണ വിക്രീണീഷേ സുതം യദി
ഋചീകന്റെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ചോദിച്ചറിഞ്ഞ ശേഷം, രാജാവ് പറഞ്ഞു: നീ സമ്മതിച്ചാൽ, നൂറായിരം പശുക്കൾക്ക് പകരം നിന്റെ മകനെയോർക്കും.
പശോരര്ഥേ മഹാഭാഗ കൃതകൃത്യോഽസ്മി ഭാര്ഗവ। സര്വേ പരിഗതാ ദേശാ യജ്ഞിയം ന ലഭേ പശുമ്
പ്രശസ്തനായ ഭാർഗവാ, യാഗപശുവിന്റെ കാര്യത്തിൽ ഞാൻ എന്റെ കടമ ചെയ്തു. എല്ലാ ദേശങ്ങളും തിരഞ്ഞിട്ടും യാഗത്തിന് യോജ്യമായ പശുവിനെ എനിക്ക് ലഭിച്ചില്ല.