സ ബാണവര്ഷൈരഭിവൃഷ്യമാണോ ധാരാനിപാതാനിവ താനചിന്ത്യ। സമീക്ഷമാണഃ പരമാദ്ഭുതശ്രീ- രാമസ്തദാ ലക്ഷ്മണമിത്യുവാച
അമ്പുകളുടെ മഴയിൽ മുഴുകി, അത്ഭുതകരമായ ആ ഭാവത്തിൽ രാമൻ ലക്ഷ്മണനെ നോക്കി പറഞ്ഞു.
അസൌ പുനര്ലക്ഷ്മണ രാക്ഷസേന്ദ്രോ ബ്രഹ്മാസ്ത്രമാശ്രിത്യ സുരേന്ദ്രശത്രുഃ। നിപാതയിത്വാ ഹരിസൈന്യമസ്മാന്- ശിതൈഃ ശരൈരര്ദയതി പ്രസക്തമ്
ലക്ഷ്മണ, ആ രാക്ഷസാധിപൻ, ദേവേന്ദ്രന്റെ ശത്രു, ബ്രഹ്മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ച് നമ്മുടെ വാനരസൈന്യത്തെ വീഴ്ത്തി, ഇപ്പോൾ കൂർമുനയുള്ള അമ്പുകൾ കൊണ്ട് നമ്മെ അനന്തമായി പീഡിപ്പിക്കുന്നു.
സ്വയംഭുവാ ദത്തവരോ മഹാത്മാ സമാഹിതോഽന്തര്ഹിതഭീമകായഃ। കഥം നു ശക്യോ യുധി നഷ്ടദേഹോ നിഹന്തുമദ്യേന്ദ്രജിദുദ്യതാസ്ത്രഃ
സ്വയംഭുവായ ഭഗവാന്റെ അനുഗ്രഹം ലഭിച്ച മഹാത്മാവായ അവൻ, ഭയങ്കരമായ രൂപം മറഞ്ഞ്, മനസ്സിൽ സമാധാനത്തോടെ, ഇന്ദ്രജിത്ത് ആയുധങ്ങൾ ഉയർത്തിയപ്പോൾ, അവന്റെ ശരീരം കാണാതായിരിക്കുമ്പോൾ യുദ്ധത്തിൽ എങ്ങനെ അവനെ കൊല്ലാൻ കഴിയും?
മന്യേ സ്വയംഭൂര്ഭഗവാനചിന്ത്യ- സ്തസ്യൈതദസ്ത്രം പ്രഭവശ്ച യോഽസ്യ। ബാണാവപാതം ത്വമിഹാദ്യ ധീമന് മയാ സഹാവ്യഗ്രമനാഃ സഹസ്വ
ഈ ആയുധത്തിന്റെ ശക്തിയും ഉത്ഭവവും സ്വയംഭുവായ ഭഗവാൻ മാത്രമേ അറിയൂ എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു; ധൈര്യശാലിയായ നീ, ഞാൻ കൂടെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, മനസ്സു തളരാതെ ഈ അമ്പുകളുടെ പ്രഹാരം സഹിക്കണം.
പ്രച്ഛാദയത്യേഷ ഹി രാക്ഷസേന്ദ്രഃ സര്വാ ദിശഃ സായകവൃഷ്ടിജാലൈഃ। ഏതച്ച സര്വം പതിതാഗ്ര്യശൂരം ന ഭ്രാജതേ വാനരരാജസൈന്യമ്
ഈ രാക്ഷസാധിപൻ അമ്പുകളുടെ മഴകൊണ്ട് എല്ലാ ദിക്കുകളും മൂടുന്നു; പ്രധാന വീരന്മാർ എല്ലാവരും വീണുപോയപ്പോൾ, വാനരരാജാവിന്റെ സൈന്യം ഇനി പ്രകാശിക്കുന്നില്ല.
ആവാം തു ദൃഷ്ട്വാ പതിതൌ വിസംജ്ഞൌ നിവൃത്തയുദ്ധൌ ഹതഹര്ഷരോഷൌ। ധ്രുവം പ്രവേക്ഷ്യത്യമരാരിവാസ- മസൌ സമാസാദ്യ രണാഗ്ര്യലക്ഷ്മീമ്
നമുക്ക് ഇരുവർക്കും വീണു, ബോധം നഷ്ടമായി, യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറി, സന്തോഷവും കോപവും ഇല്ലാതായതും കണ്ടാൽ, അമരാരികളുടെ ശത്രുവിനെ സംഹരിച്ചവൻ, യുദ്ധവിജയം നേടി, അവൻ തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കും.
തതസ്തദാ വാനരസൈന്യമേവം രാമം ച സംഖ്യേ സഹ ലക്ഷ്മണേന। വിഷാദയിത്വാ സഹസാ വിവേശ പുരീം ദശഗ്രീവഭുജാഭിഗുപ്താമ്। സംസ്തൂയമാനഃ സ തു യാതുധാനൈഃ പിത്രേ ച സര്വം ഹൃഷിതോഽഭ്യുവാച
അങ്ങനെ വാനരസൈന്യത്തെയും രാമനും ലക്ഷ്മണനും യുദ്ധത്തിൽ നിരാശരാക്കി, അവൻ പത്തു തലവായവന്റെ കരങ്ങൾ കാക്കുന്ന നഗരത്തിലേക്ക് വേഗത്തിൽ കടന്നു, രാക്ഷസന്മാർ വാഴ്ത്തുമ്പോൾ സന്തോഷത്തോടെ പിതാവിനോട് എല്ലാം അറിയിച്ചു.
thumb|ചതുസ്സപ്തതിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ചതുസ്സപ്തതിതമഃ സര്ഗഃ ॥൬-
ശ്രീമദ് വാല്മീകി രാമായണത്തിലെ യുദ്ധകാണ്ഡത്തിലെ എഴുപത്തിനാലാമത്തെ സര്ഗം കേൾക്കുവിൻ.
തയോസ്തദാസാദിതയോ രണാഗ്രേ മുമോഹ സൈന്യം ഹരിയൂഥപാനാമ്। സുഗ്രീവനീലാങ്ഗദജാമ്ബവന്തോ ന ചാപി കിംചിത് പ്രതിപേദിരേ തേ
അവരിൽ ആ രണ്ടുപേരും യുദ്ധഭൂമിയിൽ വീണു കിടക്കുമ്പോൾ, കുരങ്ങുപടയുടെ സേനാനായകർ മുഴുവൻ ആശങ്കയിലായി. സുഗ്രീവനും നീലനും അങ്കദനും ജാംബവാനും ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയാതെ അവിടെ നിന്നു.
തതോ വിഷണ്ണം സമവേക്ഷ്യ സര്വം വിഭീഷണോ ബുദ്ധിമതാം വരിഷ്ഠഃ। ഉവാച ശാഖാമൃഗരാജവീരാ- നാശ്വാസയന്നപ്രതിമൈര്വചോഭിഃ
അപ്പോൾ, സൈന്യം മുഴുവൻ വിഷാദത്തിൽ ആയിരിക്കുന്നതു കണ്ടു, ബുദ്ധിശാലികളിൽ ഏറ്റവും മുൻപന്തിയിലുള്ള വിഭീഷണൻ, കുരങ്ങുപടയുടെ വീരനായകരെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് സമാധാനപൂർവ്വം പറഞ്ഞു.
മാ ഭൈഷ്ട നാസ്ത്യത്ര വിഷാദകാലോ യദാര്യപുത്രൌ ഹ്യവശൌ വിഷണ്ണൌ। സ്വയംഭുവോ വാക്യമഥോദ്വഹന്തൌ യത്സാദിതാവിന്ദ്രജിതാസ്ത്രജാലൈഃ
ഭയപ്പെടേണ്ട, ഇപ്പോൾ വിഷാദിക്കാൻ സമയമല്ല. ആ മഹാനായ രാജകുമാരന്മാർ ഇപ്പോൾ ദുർബലരായി വിഷമിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, സ്വയംഭുവായ ദേവനാൽ ലഭിച്ച ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ ആയുധശക്തി അവർ സഹിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
തസ്മൈ തു ദത്തം പരമാസ്ത്രമേതത് സ്വയംഭുവാ ബ്രാഹ്മമമോഘവീര്യമ്। തന്മാനയന്തൌ യുധി രാജപുത്രൌ നിപാതിതൌ കോഽത്ര വിഷാദകാലഃ
ഈ പരമമായ, പരാജയമില്ലാത്ത ബ്രഹ്മാസ്ത്രം സ്വയംഭുവായ ദേവൻ തന്നതാണ്. യുദ്ധത്തിൽ അതിനെ മാനിച്ച് രാജകുമാരന്മാർ വീണു കിടക്കുന്നു. അതിനാൽ, ഇവിടെ വിഷാദിക്കാൻ എന്താണ് കാര്യം?
ബ്രാഹ്മമസ്ത്രം തതോ ധീമാന് മാനയിത്വാ തു മാരുതിഃ। വിഭീഷണവചഃ ശ്രുത്വാ ഹനൂമാനിദമബ്രവീത്
വിഭീഷണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ബ്രഹ്മാസ്ത്രത്തെ ആദരിച്ച്, ധീരനും ബുദ്ധിമാനുമായ ഹനുമാൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
അസ്മിന്നസ്ത്രഹതേ സൈന്യേ വാനരാണാം തരസ്വിനാമ്। യോ യോ ധാരയതേ പ്രാണാംസ്തം തമാശ്വാസയാവഹേ
ഈ ആയുധം കൊണ്ടു ബാധിക്കപ്പെട്ട കുരങ്ങുപടയിൽ, ആരാരാണ് ജീവൻ നിലനിർത്തിയിരിക്കുന്നത്, അവരൊക്കെയും നമുക്ക് ആശ്വസിപ്പിക്കാം.
താവുഭൌ യുഗപദ് വീരൌ ഹനൂമദ്രാക്ഷസോത്തമൌ। ഉല്കാഹസ്തൌ തദാ രാത്രൌ രണശീര്ഷേ വിചേരതുഃ
അപ്പോൾ, ഹനുമാനും വിഭീഷണനും, ഇരുവരും കൈയിൽ തീക്കൊളുത്തുകളുമായി, യുദ്ധഭൂമിയുടെ അഗ്രഭാഗത്ത് രാത്രിയിൽ ഒരുമിച്ച് ചുറ്റി നടന്നു.
ഭിന്നലാങ്ഗൂലഹസ്തോരുപാദാങ്ഗുലിശിരോധരൈഃ। സ്രവദ്ഭിഃ ക്ഷതജം ഗാത്രൈഃ പ്രസ്രവദ്ഭിഃ സമന്തതഃ
വെട്ടുപറ്റിയ വാലുകളും കൈകളും കാലുകളും വിരലുകളും തലയും കഴുത്തും, എല്ലാം പൊട്ടി രക്തം ചോരുന്ന ശരീരങ്ങൾ അവർ ചുറ്റും കണ്ടു.
പതിതൈഃ പര്വതാകാരൈര്വാനരൈരഭിസംവൃതാമ്। ശസ്ത്രൈശ്ച പതിതൈര്ദീപ്തൈര്ദദൃശാതേ വസുംധരാമ്
പർവ്വതത്തെപ്പോലെ വലിപ്പമുള്ള വീണുകിടക്കുന്ന കുരങ്ങന്മാരാൽ, അതുപോലെ ചുറ്റും പടർന്നുകിടക്കുന്ന പ്രകാശമുള്ള ആയുധങ്ങൾ കൊണ്ടും, ഭൂമി മുഴുവൻ മൂടപ്പെട്ടതായി അവർ കണ്ടു.
സുഗ്രീവമങ്ഗദം നീലം ശരഭം ഗന്ധമാദനമ്। ജാമ്ബവന്തം സുഷേണം ച വേഗദര്ശിനമേവ ച
അവർ സുഗ്രീവനെയും അങ്കദനെയും നീലനെയും ശരഭനെയും ഗന്ധമാദനനെയും ജാംബവാനെയും സുഷേണനെയും വേഗദർശിനെയും കണ്ടു.
മൈന്ദം നലം ജ്യോതിര്മുഖം ദ്വിവിദം ചാപി വാനരമ്। വിഭീഷണോ ഹനൂമാംശ്ച ദദൃശാതേ ഹതാന് രണേ
മൈന്ദൻ, നളൻ, ജ്യോതിര്മുഖൻ, ദ്വിവിദൻ എന്നിവരെയും മറ്റു കുരങ്ങന്മാരെയും യുദ്ധത്തിൽ വീണുകിടക്കുന്നത് വിഭീഷണനും ഹനുമാനും കണ്ടു.
സപ്തഷഷ്ടിര്ഹതാഃ കോട്യോ വാനരാണാം തരസ്വിനാമ്। അഹ്നഃ പഞ്ചമശേഷേണ വല്ലഭേന സ്വയംഭുവഃ
സ്വയംഭുവായ ദേവന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവൻ, ഒരു പകുതിയ്ക്ക് കുറച്ച് നേരം മാത്രം ശേഷിക്കുമ്പോൾ, അറുപത്തേഴു കോടി വേഗമുള്ള കുരങ്ങന്മാരെ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
സാഗരൌഘനിഭം ഭീമം ദൃഷ്ട്വാ ബാണാര്ദിതം ബലമ്। മാര്ഗതേ ജാമ്ബവന്തം ച ഹനൂമാന് സവിഭീഷണഃ
അമ്പുകൊണ്ടു തകർന്ന, സമുദ്രം പോലെ ഭയാനകമായ വലിയ സൈന്യം കണ്ടു, ഹനുമാനും വിഭീഷണനും ചേർന്ന് ജാംബവാനെ അന്വേഷിച്ചു.
സ്വഭാവജരയാ യുക്തം വൃദ്ധം ശരശതൈശ്ചിതമ്। പ്രജാപതിസുതം വീരം ശാമ്യന്തമിവ പാവകമ്
സ്വാഭാവികമായ വയസ്സും, നൂറുകണക്കിന് അമ്പുകൾ കൊണ്ടുള്ള വേദനയും അനുഭവിക്കുന്ന, പ്രജാപതിയുടെ പുത്രനായ ധീരനായ ജാംബവാൻ, അണലാറുന്ന അഗ്നിയെപ്പോലെ അവശനായി കിടക്കുന്നത് അവർ കണ്ടു.
ദൃഷ്ട്വാ സമഭിസംക്രമ്യ പൌലസ്ത്യോ വാക്യമബ്രവീത്। കച്ചിദാര്യ ശരൈസ്തീക്ഷ്ണൈര്ന പ്രാണാ ധ്വംസിതാസ്തവ
അവനെ കണ്ടു, രാക്ഷസനായ വിഭീഷണൻ അടുത്ത് ചെന്നു പറഞ്ഞു: 'ആര്യനേ, ഈ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ കൊണ്ടു നിന്റെ പ്രാണൻ നഷ്ടമായില്ലല്ലോ?'
വിഭീഷണവചഃ ശ്രുത്വാ ജാമ്ബവാനൃക്ഷപുങ്ഗവഃ। കൃച്ഛ്രാദഭ്യുദ്ഗിരന് വാക്യമിദം വചനമബ്രവീത്
വിഭീഷണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, കുരങ്ങന്മാരിൽ പ്രധാനനായ ജാംബവാൻ, വലിയ പ്രയാസത്തോടെ എഴുന്നേറ്റ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
നൈര്ഋതേന്ദ്ര മഹാവീര്യ സ്വരേണ ത്വാഭിലക്ഷയേ। വിദ്ധഗാത്രഃ ശിതൈര്ബാണൈര്ന ത്വാം പശ്യാമി ചക്ഷുഷാ
നൈരൃതരാജാവേ, മഹാവീരനേ, ഞാൻ നിന്റെ ശബ്ദം കേട്ട് തിരിച്ചറിയുന്നു; എന്റെ ശരീരം മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ കൊണ്ടു തുളഞ്ഞിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, കണ്ണുകൊണ്ട് നിന്നെ കാണാൻ കഴിയുന്നില്ല.
അഞ്ജനാ സുപ്രജാ യേന മാതരിശ്വാ ച സുവ്രത। ഹനൂമാന് വാനരശ്രേഷ്ഠഃ പ്രാണാന് ധാരയതേ ക്വചിത്
അഞ്ജനയുടെ പുത്രനും വായുദേവന്റെ പുത്രനുമായ, നല്ല വ്രതം പാലിക്കുന്ന, കുരങ്ങന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഹനുമാൻ എവിടെയോ ജീവൻ നിലനിർത്തിയാൽ, അവിടെ തന്നെ പ്രത്യാശ ഉണ്ട്.
ശ്രുത്വാ ജാമ്ബവതോ വാക്യമുവാചേദം വിഭീഷണഃ। ആര്യപുത്രാവതിക്രമ്യ കസ്മാത് പൃച്ഛസി മാരുതിമ്
ജാംബവാന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടുവേ, വിഭീഷണൻ പറഞ്ഞു: 'ആര്യപുത്രന്മാരെ വിട്ടു കടന്ന്, നീ എന്തിനാണ് മാരുതിയെ കുറിച്ച് ചോദിക്കുന്നത്?'
നൈവ രാജനി സുഗ്രീവേ നാങ്ഗദേ നാപി രാഘവേ। ആര്യ സംദര്ശിതഃ സ്നേഹോ യഥാ വായുസുതേ പരഃ
രാജാവായ സുഗ്രീവനോടോ, അങ്ങദനോടോ, രാഘവനോടോ പോലും, ആര്യാ, വായുപുത്രനോടുള്ള ഈ പ്രത്യേക സ്നേഹം കാണിച്ചിട്ടില്ല.
വിഭീഷണവചഃ ശ്രുത്വാ ജാമ്ബവാന് വാക്യമബ്രവീത്। ശൃണു നൈര്ഋതശാര്ദൂല യസ്മാത് പൃച്ഛാമി മാരുതിമ്
വിഭീഷണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ജാംബവാൻ പറഞ്ഞു: 'രാക്ഷസരിൽ ശൂരനായോനെ, ഞാൻ എന്തിനാണ് മാരുതിയെ കുറിച്ച് ചോദിക്കുന്നത് എന്ന് കേൾക്കൂ.'
അസ്മിഞ്ജീവതി വീരേ തു ഹതമപ്യഹതം ബലമ്। ഹനൂമത്യുജ്ഝിതപ്രാണേ ജീവന്തോഽപി മൃതാ വയമ്
ഈ വീരൻ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, സൈന്യം കൊല്ലപ്പെട്ടാലും അതിന് നഷ്ടമൊന്നുമില്ല; ഹനുമാൻ ജീവൻ വിട്ടാൽ, ഞങ്ങൾ ജീവിച്ചാലും മരിച്ചവരുപോലെയാണ്.