തമവധ്യം മഘവതാ യമേന വരുണേന വാ। പ്രേക്ഷ്യ ഭീമാക്ഷമായാന്തം വാനരാ വിപ്രദുദ്രുവുഃ
ഇന്ദ്രനും യമനും വരുണനും പോലും ജയിക്കാൻ കഴിയാത്ത ഭയാനകദൃഷ്ടിയുള്ള കുംഭകർണ്ണൻ വരുന്നതു കണ്ട കുരങ്ങുകൾ ഭയത്തോടെ ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു.
താംസ്തു വിപ്രദ്രുതാന് ദൃഷ്ട്വാ രാജപുത്രോഽങ്ഗദോഽബ്രവീത്। നലം നീലം ഗവാക്ഷം ച കുമുദം ച മഹാബലമ്
അവർ ഭയത്തിൽ ഓടുന്നത് കണ്ട രാജകുമാരനായ അങ്ങദൻ, നലനും നീലനും ഗവാക്ഷനും മഹാബലശാലിയായ കുമുദനും ചേർന്ന് പറഞ്ഞു.
ആത്മനസ്താനി വിസ്മൃത്യ വീര്യാണ്യഭിജനാനി ച। ക്വ ഗച്ഛത ഭയത്രസ്താഃ പ്രാകൃതാ ഹരയോ യഥാ
സ്വന്തം ശക്തിയും ഉത്ഭവവും മറന്ന്, 'നിങ്ങൾ എവിടേക്കാണ് ഭയത്താൽ ഓടുന്നത്? സാധാരണ കുരങ്ങുകൾ പോലെ അല്ലേ?' എന്നു ചോദിച്ചു.
സാധു സൌമ്യാ നിവര്തധ്വം കിം പ്രാണാന് പരിരക്ഷഥ। നാലം യുദ്ധായ വൈ രക്ഷോ മഹതീയം വിഭീഷികാ
'സുഹൃത്തുക്കളേ, തിരികെ വരൂ! ജീവൻ മാത്രം രക്ഷിക്കാൻ എന്തിനാണ് ശ്രമിക്കുന്നത്? ഈ രാക്ഷസൻ യുദ്ധത്തിന് യോജിച്ചവനല്ല; ഈ ഭയം വളരെ വലിയതാണ്.'
മഹതീമുത്ഥിതാമേനാം രാക്ഷസാനാം വിഭീഷികാമ്। വിക്രമാദ് വിധമിഷ്യാമോ നിവര്തധ്വം പ്ലവങ്ഗമാഃ
'രാക്ഷസന്മാരുടെ ഈ വലിയ ഭയം ഉയർന്നിരിക്കുന്നു; നമ്മുടെ വീര്യത്തോടെ ഇതിനെ അകറ്റാം. കുരങ്ങുകളേ, തിരികെ വരൂ!'
കൃച്ഛ്രേണ തു സമാശ്വസ്യ സംഗമ്യ ച തതസ്തതഃ। വൃക്ഷാന് ഗൃഹീത്വാ ഹരയഃ സമ്പ്രതസ്ഥൂ രണാജിരേ
വലിയ പ്രയാസത്തോടെ മനസ്സുതുറന്ന്, ഒത്തു ചേർന്ന്, കുരങ്ങുകൾ വൃക്ഷങ്ങൾ പിടിച്ച് യുദ്ധഭൂമിയിലേക്ക് മുന്നേറി.
തേ നിവര്ത്യ തു സംരബ്ധാഃ കുമ്ഭകര്ണം വനൌകസഃ। നിജഘ്നുഃ പരമക്രുദ്ധാഃ സമദാ ഇവ കുഞ്ജരാഃ
പിന്നീട് കാട്ടിൽ താമസിക്കുന്നവരായ കുരങ്ങുകൾ, ഉഗ്രകോപത്തോടെ, മദംപിടിച്ച ആനകളെപ്പോലെ കുംഭകർണ്ണനെ ആക്രമിച്ചു.
പ്രാംശുഭിര്ഗിരിശൃങ്ഗൈശ്ച ശിലാഭിശ്ച മഹാബലാഃ। പാദപൈഃ പുഷ്പിതാഗ്രൈശ്ച ഹന്യമാനോ ന കമ്പതേ
പർവതശൃംഗങ്ങളും വലിയ കല്ലുകളും പൂക്കളുള്ള വൃക്ഷങ്ങളുമൊക്കെ അവനെ അടിച്ചിട്ടും, ആ മഹാബലശാലി ഒട്ടും ചലിച്ചില്ല.
തസ്യ ഗാത്രേഷു പതിതാ ഭിദ്യന്തേ ബഹവഃ ശിലാഃ। പാദപാഃ പുഷ്പിതാഗ്രാശ്ച ഭഗ്നാഃ പേതുര്മഹീതലേ
അവന്റെ ശരീരത്തിൽ വീണ കല്ലുകൾ പലതും പൊട്ടിപ്പൊളിഞ്ഞു; പൂക്കളുള്ള വൃക്ഷങ്ങൾ തകർന്നു നിലത്ത് വീണു.
സോഽപി സൈന്യാനി സംക്രുദ്ധൌ വാനരാണാം മഹൌജസാമ്। മമന്ഥ പരമായത്തോ വനാന്യഗ്നിരിവോത്ഥിതഃ
അവനും ഉഗ്രകോപത്തോടെ, മുഴുവൻ ശക്തിയും ഉപയോഗിച്ച്, കുരങ്ങുകളുടെ സൈന്യങ്ങളെ കാട്ടിൽ ഉയരുന്ന തീപോലെ തകർത്തു.
ലോഹിതാര്ദ്രാസ്തു ബഹവഃ ശേരതേ വാനരര്ഷഭാഃ। നിരസ്താഃ പതിതാ ഭൂമൌ താമ്രപുഷ്പാ ഇവ ദ്രുമാഃ
രക്തത്തിൽ തളിച്ച കുരങ്ങുമേധാവികൾ പലരും തോറ്റു നിലത്ത് വീണു കിടന്നു; ചെമ്പനിറമുള്ള പൂക്കളുള്ള വൃക്ഷങ്ങൾ പോലെ.
ലങ്ഘയന്തഃ പ്രധാവന്തോ വാനരാ നാവലോകയന്। കേചിത് സമുദ്രേ പതിതാഃ കേചിദ് ഗഗനമാസ്ഥിതാഃ
കുരങ്ങുകൾ തിരിഞ്ഞുനോക്കാതെ ചാടിയും ഓടിയും, ചിലർ സമുദ്രത്തിൽ വീണു, ചിലർ ആകാശത്തേക്ക് എത്തി.
വധ്യമാനാസ്തു തേ വീരാ രാക്ഷസേന ച ലീലയാ। സാഗരം യേന തേ തീര്ണാഃ പഥാ തേനൈവ ദുദ്രുവുഃ
രാക്ഷസൻ എളുപ്പത്തിൽ കൊല്ലുമ്പോൾ, ആ വീരന്മാർ സമുദ്രം കടന്ന അതേ വഴിയിലൂടെ തിരിച്ചോടി രക്ഷപ്പെട്ടു.
തേ സ്ഥലാനി തദാ നിമ്നം വിവര്ണവദനാ ഭയാത്। ഋക്ഷാ വൃക്ഷാന് സമാരൂഢാഃ കേചിത് പര്വതമാശ്രിതാഃ
അപ്പോൾ, ഭയത്തിൽ മുഖം നിറംകെട്ട കരടികൾ, നിലം ഉപേക്ഷിച്ച്, ചിലർ വൃക്ഷങ്ങളിൽ കയറി, ചിലർ പർവതത്തിൽ അഭയം തേടി.
മമജ്ജുരര്ണവേ കേചിദ് ഗുഹാഃ കേചിത് സമാശ്രിതാഃ। നിപേതുഃ കേചിദപരേ കേചിന്നൈവാവതസ്ഥിരേ। കേചിദ് ഭൂമൌ നിപതിതാഃ കേചിത് സുപ്താ മൃതാ ഇവ
ചിലർ കഠിനമായ കടലിൽ മുങ്ങിപ്പോയി, ചിലർ ഗുഹകളിൽ അഭയം തേടി, മറ്റുചിലർ വീണു കിടന്നു, ചിലർ നിലനിൽക്കാനാവാതെ പോയി; ചിലർ നിലത്ത് വീണ് കിടന്നു, ചിലർ മരിച്ചവരെപ്പോലെ ഉറങ്ങി കിടന്നു.
താന് സമീക്ഷ്യാങ്ഗദോ ഭഗ്നാന് വാനരാനിദമബ്രവീത്। അവതിഷ്ഠത യുധ്യാമോ നിവര്തധ്വം പ്ലവംഗമാഃ
വാനരന്മാർ തകർന്നുപോയതുകണ്ട് അങ്കദൻ പറഞ്ഞു: 'നിലനിൽക്കൂ! നമുക്ക് പോരാടാം! മടങ്ങിവരൂ, വാനരന്മാരേ!'
ഭഗ്നാനാം വോ ന പശ്യാമി പരിക്രമ്യ മഹീമിമാമ്। സ്ഥാനം സര്വേ നിവര്തധ്വം കിം പ്രാണാന് പരിരക്ഷഥ
നിങ്ങൾ തകർന്നുപോയതുകൊണ്ട് ഈ ഭൂമി ചുറ്റി നോക്കിയാലും എവിടെയും അഭയം കാണുന്നില്ല. എല്ലാവരും മടങ്ങിവരൂ! ജീവൻ രക്ഷിക്കാൻ എന്തിനാണ് ശ്രമിക്കുന്നത്?
നിരായുധാനാം ക്രമതാമസങ്ഗഗതിപൌരുഷാഃ। ദാരാ ഹ്യുപഹസിഷ്യന്തി സ വൈ ഘാതഃ സുജീവതാമ്
ആയുധങ്ങളില്ലാതെ, ധൈര്യവും വീര്യവും ഇല്ലാതെ, നിങ്ങളുടെ ഭാര്യമാർ നിങ്ങളെ പരിഹസിക്കും; അതാണ് നല്ല ജീവിതം നയിക്കുന്നവരുടെ നാശം.
കുലേഷു ജാതാഃ സര്വേഽസ്മിന് വിസ്തീര്ണേഷു മഹത്സു ച। ക്വ ഗച്ഛത ഭയത്രസ്താഃ പ്രാകൃതാ ഹരയോ യഥാ। അനാര്യാഃ ഖലു യദ്ഭീതാസ്ത്യക്ത്വാ വീര്യം പ്രധാവത
ഈ മഹത്തായ വലിയ വംശങ്ങളിൽ ജനിച്ച എല്ലാവരും, ഭയപ്പെട്ട് സാധാരണ വാനരന്മാരെപ്പോലെ എവിടേക്കാണ് ഓടുന്നത്? ധൈര്യം ഉപേക്ഷിച്ച് ഭയന്ന് ഓടുന്നവരാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ അധമർ.
വികത്ഥനാനി വോ യാനി ഭവദ്ഭിര്ജനസംസദി। താനി വഃ ക്വ നു യാതാനി സോദഗ്രാണി ഹിതാനി ച
നിങ്ങൾ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ പറഞ്ഞ് വീര്യത്തോടെ അഭിമാനിച്ച വാക്കുകൾ എവിടെയായി? ആ മഹത്വമുള്ള വാക്കുകൾ എവിടേക്ക് പോയി?
ഭീരോഃ പ്രവാദാഃ ശ്രൂയന്തേ യസ്തു ജീവതി ധിക്കൃതഃ। മാര്ഗഃ സത്പുരുഷൈര്ജുഷ്ടഃ സേവ്യതാം ത്യജ്യതാം ഭയമ്
ഭീരുക്കളുടെ സംസാരമാണ് കേൾക്കുന്നത്; ജീവൻ രക്ഷിക്കുന്നവൻ അപമാനിക്കപ്പെടുന്നു. മഹാത്മാക്കൾ ആദരിക്കുന്ന വഴി പിന്തുടരൂ, ഭയം ഉപേക്ഷിക്കൂ.
ശയാമഹേ വാ നിഹതാഃ പൃഥിവ്യാമല്പജീവിതാഃ। പ്രാപ്നുയാമോ ബ്രഹ്മലോകം ദുഷ്പ്രാപം ച കുയോധിഭിഃ
നാം ഈ ഭൂമിയിൽ വീണു മരിച്ചാലും നല്ലത്; ജീവൻ ചെറുതായിരിക്കും. ദുഷ്ടന്മാർക്കു പ്രാപിക്കാനാവാത്ത ബ്രഹ്മലോകം നമുക്ക് ലഭിച്ചേക്കാം.
അവാപ്നുയാമഃ കീര്തിം വാ നിഹത്വാ ശത്രുമാഹവേ। നിഹതാ വീരലോകസ്യ ഭോക്ഷ്യാമോ വസു വാനരാഃ
അല്ലെങ്കിൽ, ശത്രുവിനെ യുദ്ധത്തിൽ തോൽപ്പിച്ച് കീർത്തി നേടാം; മരിച്ചാൽ വീരലോകം അനുഭവിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ സമ്പത്ത് നേടാം, വാനരന്മാരേ.
ന കുമ്ഭകര്ണഃ കാകുത്സ്ഥം ദൃഷ്ട്വാ ജീവന് ഗമിഷ്യതി। ദീപ്യമാനമിവാസാദ്യ പതങ്ഗോ ജ്വലനം യഥാ
കുംഭകർണൻ കാകുത്സ്ഥനെ കണ്ടാൽ ജീവിച്ചിരിക്കാൻ കഴിയില്ല; ഒരു പുഴു കത്തുന്ന അഗ്നിയിലേക്ക് ചെന്ന് നശിക്കുന്നതുപോലെയാണ് അതു.
പലായനേന ചോദ്ദിഷ്ടാഃ പ്രാണാന് രക്ഷാമഹേ വയമ്। ഏകേന ബഹവോ ഭഗ്നാ യശോ നാശം ഗമിഷ്യതി
നാം ഓടിപ്പോകുന്നതിലൂടെ ജീവൻ രക്ഷിക്കുകയാണ്; ഒരാളാൽ പലരും തകർന്നുപോയി, നമ്മുടെ മഹത്വം നഷ്ടമാകും.
ഏവം ബ്രുവാണം തം ശൂരമങ്ഗദം കനകാങ്ഗദമ്। ദ്രവമാണാസ്തതോ വാക്യമൂചുഃ ശൂരവിഗര്ഹിതമ്
പൊന്നാലങ്കരിച്ച അങ്കദൻ ഇങ്ങനെ ധൈര്യത്തോടെ സംസാരിച്ചപ്പോൾ, ഓടിപ്പോവുന്നവരിൽ ചിലർ വീരന്മാർ അവഹേളിക്കുന്ന വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
കൃതം നഃ കദനം ഘോരം കുമ്ഭകര്ണേന രക്ഷസാ। ന സ്ഥാനകാലോ ഗച്ഛാമോ ദയിതം ജീവിതം ഹി നഃ
കുംഭകർണൻ എന്ന രാക്ഷസൻ ഞങ്ങൾക്കു ഭയാനകമായ വധം വരുത്തി; ഇപ്പോൾ നിലനിൽക്കാനുള്ള സമയമോ സ്ഥലമോ അല്ല—നമുക്ക് പോകാം, ജീവൻ ഞങ്ങൾക്കു പ്രിയമാണ്.
ഏതാവദുക്ത്വാ വചനം സര്വേ തേ ഭേജിരേ ദിശഃ। ഭീമം ഭീമാക്ഷമായാന്തം ദൃഷ്ട്വാ വാനരയൂഥപാഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം എല്ലാവരും വിവിധ ദിക്കുകളിലേക്ക് പിരിഞ്ഞു; ഭയാനകമായ ഭീമൻ കഠിനമായ കണ്ണുകളോടെ വരുന്നത് കണ്ടാണ് വാനരനായകന്മാർ അങ്ങനെ ചെയ്തത്.
ദ്രവമാണാസ്തു തേ വീരാ അങ്ഗദേന ബലീമുഖാഃ। സാന്ത്വനൈശ്ചാനുമാനൈശ്ച തതഃ സര്വേ നിവര്തിതാഃ
എങ്കിലും അങ്കദനെ മുന്നിൽ വെച്ച് ആ വീരന്മാർ അവന്റെ ആശ്വസനവും പ്രേരണയും കേട്ട് എല്ലാവരും തിരികെവന്നു.
പ്രഹര്ഷമുപനീതാശ്ച വാലിപുത്രേണ ധീമതാ। ആജ്ഞാപ്രതീക്ഷാസ്തസ്ഥുശ്ച സര്വേ വാനരയൂഥപാഃ
ബുദ്ധിമാൻ വാലിപുത്രൻ ആനന്ദം നൽകുമ്പോൾ എല്ലാ വാനരനായകന്മാരും ആജ്ഞ കാത്ത് നില്ക്കുകയായിരുന്നു.