കുരുഷ്വ മേ പ്രിയഹിതമേതദുത്തമം യഥാപ്രിയം പ്രിയരണ ബാന്ധവപ്രിയ। സ്വതേജസാ വ്യഥയ സപത്നവാഹിനീം ശരദ്ഘനം പവന ഇവോദ്യതോ മഹാന്
എന്റെ ഇഷ്ടവും നല്ലതുമായ ഈ പ്രവൃത്തി നീ ചെയ്യണം, യുദ്ധത്തിൽ പ്രിയനും ബന്ധുക്കൾക്കു പ്രിയങ്കരനുമായവനേ. നിന്റെ തേജസ്സുകൊണ്ട് ശത്രുസൈന്യത്തെ തകർക്കണം, ശരദ്കാലത്തിലെ മേഘങ്ങളെ വലിയ കാറ്റ് പിരിച്ചുകളയുന്നതുപോലെ.
thumb|ത്രിഷഷ്ടിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ത്രിഷഷ്ടിതമഃ സര്ഗഃ ॥൬-
ഇപ്പോൾ അറുപത്തിമൂന്നാം സർഗ്ഗം കേൾക്കൂ.
തസ്യ രാക്ഷസരാജസ്യ നിശമ്യ പരിദേവിതമ്। കുമ്ഭകര്ണോ ബഭാഷേദം വചനം പ്രജഹാസ ച
രാക്ഷസരാജാവിന്റെ വിലാപം കേട്ടു കുംഭകർണ്ണൻ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ദൃഷ്ടോ ദോഷോ ഹി യോഽസ്മാഭിഃ പുരാ മന്ത്രവിനിര്ണയേ। ഹിതേഷ്വനഭിയുക്തേന സോഽയമാസാദിതസ്ത്വയാ
നമ്മൾ മുമ്പ് ആലോചനയിൽ കണ്ട തെറ്റ്, ആരെങ്കിലും ഭവനത്തിന്റെ ഭാവി നോക്കാതെ ചെയ്തതാണെങ്കിൽ, അതാണ് ഇപ്പോൾ നിന്നെ ബാധിച്ചിരിക്കുന്നത്.
ശീഘ്രം ഖല്വഭ്യുപേതം ത്വാം ഫലം പാപസ്യ കര്മണഃ। നിരയേഷ്വേവ പതനം യഥാ ദുഷ്കൃതകര്മണഃ
നീ പാപകരമായ പ്രവൃത്തിയുടെ ഫലം വേഗത്തിൽ അനുഭവിച്ചിരിക്കുന്നു; ദുഷ്പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്നവർക്ക് നരകത്തിൽ വീഴുന്നതുപോലെയാണ് ഇത്.
പ്രഥമം വൈ മഹാരാജ കൃത്യമേതദചിന്തിതമ്। കേവലം വീര്യദര്പേണ നാനുബന്ധോ വിചാരിതഃ
മഹാരാജാവേ, ഈ കാര്യങ്ങൾ ആദ്യം ആലോചിക്കാതെ, വെറും ശക്തിയിൽ അഭിമാനം കൊണ്ടാണ് ചെയ്തതും, അതിന്റെ ഫലങ്ങൾ ചിന്തിച്ചില്ല.
യഃ പശ്ചാത്പൂര്വകാര്യാണി കുര്യാദൈശ്വര്യമാസ്ഥിതഃ। പൂര്വം ചോത്തരകാര്യാണി ന സ വേദ നയാനയൌ
ആധിപത്യം നേടിയവൻ ആദ്യം ചെയ്യേണ്ടത് പിന്നീടും, പിന്നീടു ചെയ്യേണ്ടത് ആദ്യം ചെയ്യുകയുമാണെങ്കിൽ, അവൻ നല്ലതും ചീത്തയും തിരിച്ചറിയുന്നില്ല.
ദേശകാലവിഹീനാനി കര്മാണി വിപരീതവത്। ക്രിയമാണാനി ദുഷ്യന്തി ഹവീംഷ്യപ്രയതേഷ്വിവ
സ്ഥലവും സമയവും അനുസരിക്കാതെ, തെറ്റായ രീതിയിൽ ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തികൾ നശിക്കും; യജ്ഞത്തിൽ ഉത്സാഹമില്ലാതെ അർപ്പിക്കുന്ന ഹവിസുപോലെ.
ത്രയാണാം പഞ്ചധാ യോഗം കര്മണാം യഃ പ്രപദ്യതേ। സചിവൈഃ സമയം കൃത്വാ സ സമ്യഗ് വര്തതേ പഥി
മന്ത്രിമാരുമായി ആലോചിച്ച ശേഷം മൂന്നു തരത്തിലുള്ള അഞ്ചു വിധത്തിലുള്ള പ്രവൃത്തികൾ സ്വീകരിക്കുന്നവൻ ശരിയായ വഴിയിൽ നടക്കുന്നു.
യഥാഗമം ച യോ രാജാ സമയം ച ചികീര്ഷതി। ബുധ്യതേ സചിവൈര്ബുദ്ധ്യാ സുഹൃദശ്ചാനുപശ്യതി
പാരമ്പര്യപ്രകാരം ഉടമ്പടി ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന രാജാവ്, മന്ത്രിമാരുടെ ബുദ്ധിയാൽ അതിനെ മനസ്സിലാക്കുകയും സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം ആലോചിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ധര്മമര്ഥം ഹി കാമം വാ സര്വാന് വാ രക്ഷസാം പതേ। ഭജേത പുരുഷഃ കാലേ ത്രീണി ദ്വന്ദ്വാനി വാ പുനഃ
ധർമ്മം, സമ്പത്ത്, ആഗ്രഹം — ഇവയിലേതെങ്കിലും അല്ലെങ്കിൽ മൂവെയും, അല്ലെങ്കിൽ ഇവയിൽ രണ്ട് കൂട്ടികളിലേതെങ്കിലും, ശരിയായ സമയത്ത് ഒരാൾ പിന്തുടരണം, രാക്ഷസാധിപതേ.
ത്രിഷു ചൈതേഷു യച്ഛ്രേഷ്ഠം ശ്രുത്വാ തന്നാവബുധ്യതേ। രാജാ വാ രാജമാത്രോ വാ വ്യര്ഥം തസ്യ ബഹുശ്രുതമ്
ഇവയിൽ ഏറ്റവും നല്ലത് കേട്ടിട്ടും അതിന്റെ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കാൻ രാജാവോ അവന്റെ ഉപദേശകനോ കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ, അവന്റെ പഠനം എല്ലാം വെർത്ഥമാണ്.
ഉപപ്രദാനം സാന്ത്വം ച ഭേദം കാലേ ച വിക്രമമ്। യോഗം ച രക്ഷസാം ശ്രേഷ്ഠ താവുഭൌ ച നയാനയൌ
സമാധാനം, സമ്മാനം, ഭേദം, സമയോചിതമായ ധൈര്യം, കൂട്ടുകെട്ട് — രാക്ഷസന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഇവയിൽ നല്ലതും തെറ്റും രണ്ടും അറിയണം.
കാലേ ധര്മാര്ഥകാമാന് യഃ സമ്മന്ത്ര്യ സചിവൈഃ സഹ। നിഷേവേതാത്മവാഁല്ലോകേ ന സ വ്യസനമാപ്നുയാത്
ശ്രേഷ്ഠരായ മന്ത്രിമാരുമായി ആലോചിച്ച്, ലോകത്തിൽ ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവൻ സമയോചിതമായി ധർമ്മം, സമ്പത്ത്, ആഗ്രഹം എന്നിവ പിന്തുടർന്നാൽ അവൻ ദുരന്തം നേരിടുകയില്ല.
ഹിതാനുബന്ധമാലോക്യ കുര്യാത് കാര്യമിഹാത്മനഃ। രാജാ സഹാര്ഥതത്ത്വജ്ഞൈഃ സചിവൈര്ബുദ്ധിജീവിഭിഃ
ലാഭത്തിനോടുള്ള ബന്ധം മനസ്സിലാക്കി, സമ്പത്തിന്റെ സാരവും ബുദ്ധിയുടെ മൂല്യവും അറിയുന്ന മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം രാജാവ് തന്റെ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യണം.
അനഭിജ്ഞായ ശാസ്ത്രാര്ഥാന് പുരുഷാഃ പശുബുദ്ധയഃ। പ്രാഗല്ഭ്യാദ് വക്തുമിച്ഛന്തി മന്ത്രിഷ്വഭ്യന്തരീകൃതാഃ
ശാസ്ത്രത്തിന്റെ അർത്ഥം അറിയാത്ത, മൃഗബുദ്ധിയുള്ളവർ, ധൈര്യത്തിന്റെ പേരിൽ മന്ത്രിസഭയിൽ പ്രവേശിച്ചാൽ സംസാരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
അശാസ്ത്രവിദുഷാം തേഷാം കാര്യം നാഭിഹിതം വചഃ। അര്ഥശാസ്ത്രാനഭിജ്ഞാനാം വിപുലാം ശ്രിയമിച്ഛതാമ്
ശാസ്ത്രം അറിയാത്തവരും സമ്പത്തിന്റെ ഗുണം അറിയാത്തവരും വലിയ ഐശ്വര്യം ആഗ്രഹിച്ച് പറയുന്ന വാക്കുകൾ കാര്യത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തരുത്.
അഹിതം ച ഹിതാകാരം ധാര്ഷ്ട്യാജ്ജല്പന്തി യേ നരാഃ। അവശ്യം മന്ത്രബാഹ്യാസ്തേ കര്തവ്യാഃ കൃത്യദൂഷകാഃ
ഹിതംപോലെ തോന്നിച്ചും, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഹാനികരമായ കാര്യങ്ങൾ ധൈര്യത്തോടെ പറയുന്നവർ, നിർബന്ധമായും മന്ത്രിസഭയിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കണം; അവർ കാര്യങ്ങൾ നശിപ്പിക്കും.
വിനാശയന്തോ ഭര്താരം സഹിതാഃ ശത്രുഭിര്ബുധൈഃ। വിപരീതാനി കൃത്യാനി കാരയന്തീഹ മന്ത്രിണഃ
ശത്രുക്കളോടൊപ്പം ചേർന്ന്, യജമാനനെ നശിപ്പിക്കാൻ വിരുദ്ധമായ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യിക്കുന്ന മന്ത്രിമാരെ ബുദ്ധിമാന്മാർ തിരിച്ചറിയും.
താന് ഭര്താ മിത്രസംകാശാനമിത്രാന് മന്ത്രനിര്ണയേ। വ്യവഹാരേണ ജാനീയാത് സചിവാനുപസംഹിതാന്
സത്യസന്ധരല്ലാത്ത, സ്നേഹിതന്മാരെപ്പോലെയുള്ള, മന്ത്രിസഭയോട് സത്യസന്ധതയില്ലാത്ത മന്ത്രിമാരെ, യജമാനൻ അവരുടെ പെരുമാറ്റത്തിലൂടെ തിരിച്ചറിയണം.
ചപലസ്യേഹ കൃത്യാനി സഹസാനുപ്രധാവതഃ। ഛിദ്രമന്യേ പ്രപദ്യന്തേ ക്രൌഞ്ചസ്യ ഖമിവ ദ്വിജാഃ
ഇവിടെ ഒരാൾ അത്യാവശ്യമായി പ്രവർത്തിക്കാൻ ഓടുമ്പോൾ, മറ്റ് ആളുകൾക്ക് അവസരം ലഭിക്കും; അതുപോലെ, കുരുവി ഇല്ലാത്തപ്പോൾ പക്ഷികൾ ആകാശത്തിലേക്ക് പറക്കുന്നതുപോലെ.
യോ ഹി ശത്രുമവജ്ഞായ ആത്മാനം നാഭിരക്ഷതി। അവാപ്നോതി ഹി സോഽനര്ഥാന് സ്ഥാനാച്ച വ്യവരോപ്യതേ
ശത്രുവിനെ അവഗണിച്ച്, സ്വയം സംരക്ഷിക്കാത്തവൻ, നിർബന്ധമായും ദുർഭാഗ്യങ്ങൾ നേരിടും, തന്റെ സ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് താഴെ വീഴും.
യദുക്തമിഹ തേ പൂര്വം പ്രിയയാ മേഽനുജേന ച। തദേവ നോ ഹിതം വാക്യം യഥേച്ഛസി തഥാ കുരു
നീയും എന്റെ പ്രിയയും എന്റെ ഇളയ സഹോദരനും മുമ്പ് പറഞ്ഞത് തന്നെയാണ് നമ്മുക്ക് ഉത്തമമായ ഉപദേശം; നീ ഇഷ്ടമുള്ളതുപോലെ ചെയ്യുക.
തത് തു ശ്രുത്വാ ദശഗ്രീവഃ കുമ്ഭകര്ണസ്യ ഭാഷിതമ്। ഭ്രുകുടിം ചൈവ സംചക്രേ ക്രുദ്ധശ്ചൈനമഭാഷത
കുംഭകർണ്ണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ദശമുഖൻ കനലോടെ കണ്പിളർത്തി, കോപത്തോടെ അവനോട് സംസാരിച്ചു.
മാന്യോ ഗുരുരിവാചാര്യഃ കിം മാം ത്വമനുശാസസേ। കിമേവം വാക്ശ്രമം കൃത്വാ യദ് യുക്തം തദ് വിധീയതാമ്
ഗുരുവിനെയും ആചാര്യനെയുംപോലെ ആദരിക്കപ്പെടുന്ന ഞാൻ, നീ എന്നെ എന്തിന് ഉപദേശിക്കുന്നു? ഇങ്ങനെ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് ക്ഷീണപ്പെടേണ്ടതില്ല; എന്ത് ഉചിതമാണോ അതു ചെയ്യൂ.
വിഭ്രമാച്ചിത്തമോഹാദ് വാ ബലവീര്യാശ്രയേണ വാ। നാഭിപന്നമിദാനീം യദ് വ്യര്ഥാ തസ്യ പുനഃ കഥാ
ഭ്രമം കൊണ്ടോ മനസ്സിന്റെ മോഹം കൊണ്ടോ ശക്തിയിലോ ധൈര്യത്തിലോ ആശ്രയിച്ചോ, മുമ്പ് അംഗീകരിക്കാത്തതിനെ വീണ്ടും പറയുന്നത് വെർത്ഥമാണ്.
അസ്മിന് കാലേ തു യദ് യുക്തം തദിദാനീം വിചിന്ത്യതാമ്। ഗതം തു നാനുശോചന്തി ഗതം തു ഗതമേവ ഹി
ഇപ്പോൾ ഈ സമയത്ത് എന്താണ് ഉചിതം എന്നത് ആലോചിക്കണം; പോയ കാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് ദുഃഖിക്കേണ്ട, കാരണം പോയത് പോയതുതന്നെ.
മമാപനയജം ദോഷം വിക്രമേണ സമീകുരു। യദി ഖല്വസ്തി മേ സ്നേഹോ വിക്രമം വാധിഗച്ഛസി
നിന്റെ ധൈര്യത്തോടെ എന്റെ തെറ്റ് നീക്കം ചെയ്യൂ; എനിക്ക് സ്നേഹം ഉണ്ടെങ്കിൽ അതിന്റെ തെളിവായി ധൈര്യം കാണിക്കൂ.
യദി കാര്യം മമൈതത്തേ ഹൃദി കാര്യതമം മതമ്। സ സുഹൃദ് യോ വിപന്നാര്ഥം ദീനമഭ്യുപപദ്യതേ
നിന്റെ മനസ്സിൽ എന്റെ ഈ കാര്യം ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടതാണെന്നു കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, ബുദ്ധിമുട്ടിലും ദു:ഖത്തിലും ആൾക്കാർക്ക് സഹായം ചെയ്യുന്നവനാണ് സത്യസഹോദരൻ.
സ ബന്ധുര്യോഽപനീതേഷു സാഹായ്യായോപകല്പതേ। തമഥൈവം ബ്രുവാണം സ വചനം ധീരദാരുണമ്
മറ്റുള്ളവർ ഇല്ലാതായപ്പോൾ സഹായിക്കാൻ മുന്നോട്ട് വരുന്നവനാണ് സത്യബന്ധു. ഇങ്ങനെ കടുത്തും ഉറച്ചും പറഞ്ഞപ്പോൾ—