രാക്ഷസീതര്ജനം ചൈവ ച്ഛായാഗ്രാഹസ്യ ദര്ശനമ് സിംഹികായാശ്ച നിധനം ലങ്കാമലയദര്ശനമ് ॥൧-൩-
രാക്ഷസിയെ ഭീഷണിപ്പെടുത്തിയത്, ഛായാഗ്രാഹിയെ കണ്ടത്, സിംഹികയെ നശിപ്പിച്ചത്, ലങ്കയും മലയപർവതവും കണ്ടതും സംഭവിച്ചു.
രാത്രൌ ലങ്കാപ്രവേശം ച ഏകസ്യാപി വിചിന്തനമ് ആപാനഭൂമിഗമനമവരോധസ്യ ദര്ശനമ് ॥൧-൩-
രാത്രിയിൽ ലങ്കയിൽ പ്രവേശിച്ചതും, ഒറ്റയ്ക്ക് ആലോചിച്ചതും, പാനഭൂമിയിലേക്കു പോയതും, കാവലുള്ള പ്രാകാരത്തെ കണ്ടതും ഉണ്ടായി.
ദര്ശനം രാവണസ്യാപി പുഷ്പകസ്യ ച ദര്ശനമ് അശോകവനികായാനം സീതായാശ്ചാപി ദര്ശനമ് ॥൧-൩-
രാവണനെ കണ്ടതും, പുഷ്പകവിമാനം കണ്ടതും, അശോകവനികയിലേക്കു കടന്നതും, സീതയെ കണ്ടതും സംഭവിച്ചു.
അഭിജ്ഞാനപ്രദാനം ച സീതായാശ്ചാപി ഭാഷണമ് രാക്ഷസീതര്ജനം ചൈവ ത്രിജടാസ്വപ്നദര്ശനമ് ॥൧-൩-
അറിയിപ്പിന്റെ അടയാളം നൽകിയതും, സീതയുമായി സംസാരിച്ചതും, രാക്ഷസികളെ ഭീഷണിപ്പെടുത്തിയത്, ത്രിജടയുടെ സ്വപ്നം കണ്ടതും ഉണ്ടായി.
മണിപ്രദാനം സീതായാ വൃക്ഷഭങ്ഗം തഥൈവ ച രാക്ഷസീവിദ്രവം ചൈവ കിംകരാണാം നിബര്ഹണമ് ॥൧-൩-
മണിയെ സീതയ്ക്ക് നൽകിയതും, വൃക്ഷം പൊട്ടിച്ചതും, രാക്ഷസികൾ ഓടിപ്പോയതും, കിംകരന്മാരെ സംഹരിച്ചതും സംഭവിച്ചു.
ഗ്രഹണം വായുസൂനോശ്ച ലങ്കാദാഹാഭിഗര്ജനമ് പ്രതിപ്ലവനമേവാഥ മധൂനാം ഹരണം തഥാ ॥൧-൩-
വായുപുത്രനെ പിടിച്ചെടുത്തതും, ലങ്കയെ കത്തിച്ചപ്പോൾ ഗർജിച്ചതും, തിരിച്ചു യാത്ര ചെയ്തതും, തേൻ എടുത്തതും ഉണ്ടായി.
രാഘവാശ്വാസനം ചൈവ മണിനിര്യാതനം തഥാ സംഗമം ച സമുദ്രേണ നലസേതോശ്ച ബന്ധനമ് ॥൧-൩-
രാഘവനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചതും, മണി കൈമാറിയത്, സമുദ്രത്തോടു കൂടിക്കാഴ്ച, നലയുടെ പാലം പണിതതും സംഭവിച്ചു.
പ്രതാരം ച സമുദ്രസ്യ രാത്രൌ ലങ്കാവരോധനമ് വിഭീഷണേന സംസര്ഗം വധോപായനിവേദനമ് ॥൧-൩-
സമുദ്രം കടന്നതും, രാത്രിയിൽ ലങ്കയെ വളഞ്ഞതും, വിഭീഷണനുമായി സഖ്യം, വധത്തിനുള്ള മാർഗം നിർദ്ദേശിച്ചതും ഉണ്ടായി.
കുമ്ഭകര്ണസ്യ നിധനം മേഘനാദനിബര്ഹണമ് രാവണസ്യ വിനാശം ച സീതാവാപ്തിമരേഃ പുരേ ॥൧-൩-
കുംബകർണ്ണനെ സംഹരിച്ചതും, മേഘനാദനെ തോൽപ്പിച്ചതും, രാവണനെ നശിപ്പിച്ചതും, സമുദ്രനഗരിയിൽ സീതയെ വീണ്ടെടുത്തതും സംഭവിച്ചു.
ബിഭീഷണാഭിഷേകം ച പുഷ്പകസ്യ ച ദര്ശനമ് അയോധ്യായാശ്ച ഗമനം ഭരദ്വാജസമാഗമമ് ॥൧-൩-
വിഭീഷണന്റെ അഭിഷേകം, പുഷ്പകവിമാനം കണ്ടത്, അയോധ്യയിലേക്കുള്ള യാത്ര, ഭരദ്വാജനുമായി കൂടിക്കാഴ്ച — ഇതെല്ലാം ഉണ്ടായി.
പ്രേഷണം വായുപുത്രസ്യ ഭരതേന സമാഗമമ് രാമാഭിഷേകാഭ്യുദയം സര്വസൈന്യവിസര്ജനമ് സ്വരാഷ്ട്രരഞ്ജനം ചൈവ വൈദേഹ്യാശ്ച വിസര്ജനമ് ॥൧-൩-
വായുവിന്റെ പുത്രനെ അയച്ചത്, ഭരതനുമായി കൂടിച്ചേർന്നത്, രാമന്റെ അഭിഷേകത്തിന്റെ മഹോത്സവം, എല്ലാ സൈന്യങ്ങളെയും വിട്ടയച്ചത്, സ്വന്തം രാജ്യത്തെ സന്തോഷിപ്പിച്ചത്, വൈദേഹിയെ വിടവാങ്ങിച്ചത് — ഇവയൊക്കെയും
അനാഗതം ച യത് കിംചിദ് രാമസ്യ വസുധാതലേ തച്ചകാരോത്തരേ കാവ്യേ വാല്മീകിര്ഭഗവാനൃഷിഃ ॥൧-൩-
ഭൂമിയിൽ രാമനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പിന്നെയും സംഭവിക്കേണ്ടതായിരുന്നതെന്തും മഹർഷി വാൽമീകി തന്റെ കാവ്യത്തിന്റെ ഉത്തരം ഭാഗത്തും ഉൾപ്പെടുത്തി.
thumb|ചതുര്ഥഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ ബാലകാണ്ഡേ ചതുര്ഥഃ സര്ഗഃ ॥൧-
ശ്രീമാൻ വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ ബാലകാണ്ഡത്തിലെ നാലാമത്തെ സർഗം ഇതാണ്.
പ്രാപ്തരാജ്യസ്യ രാമസ്യ വാല്മീകിര്ഭഗവാനൃഷിഃ । ചകാര ചരിതം കൃത്സ്നം വിചിത്രപദമര്ഥവത് ॥൧-൪-
രാജ്യം ലഭിച്ച രാമന്റെ മുഴുവൻ കഥയും അത്ഭുതകരമായ വാക്കുകളിലും അർത്ഥത്തിലും മഹർഷി വാൽമീകി രചിച്ചു.
ചതുര്വിംശത്സഹസ്രാണി ശ്ലോകാനാമുക്തവാനൃഷിഃ । തഥാ സര്ഗശതാന് പഞ്ച ഷട്കാണ്ഡാനി തഥോത്തരമ് ॥൧-൪-
ആ മഹർഷി ഇരുപത്തിനാലായിരം ശ്ലോകങ്ങളും, അഞ്ഞൂറ് സർഗങ്ങളും, ആറു കാണ്ഡങ്ങളും, ഉത്തരം ഭാഗവും പറഞ്ഞുവെച്ചു.
കൃത്വാ തു തന്മഹാപ്രാജ്ഞഃ സഭവിഷ്യം സഹോത്തരമ് । ചിന്തയാമാസ കോ ന്വേതത് പ്രയുഞ്ജീയാദിതി പ്രഭുഃ ॥൧-൪-
അവൻ അതെല്ലാം, ഭാവിയിൽ സംഭവിക്കേണ്ടതും ഉൾപ്പെടുത്തി, പൂർത്തിയാക്കിയശേഷം, 'ഇതെല്ലാം ആരാണ് പാടുന്നത്?' എന്ന് ആ മഹാപണ്ഡിതൻ ആലോചിച്ചു.
കുശീലവൌ തു ധര്മജ്ഞൌ രാജപുത്രൌ യശസ്വിനൌ । ഭ്രാതരൌ സ്വരസംപന്നൌ ദദര്ശാശ്രമവാസിനൌ ॥൧-൪-
ധർമ്മത്തെ അറിയുന്ന, പ്രശസ്തരായ രാജകുമാരന്മാരായ കുശനും ലവനും, സ്വരസമ്പന്നരായ സഹോദരന്മാർ, ആശ്രമത്തിൽ താമസിക്കുന്നവരായി മഹർഷി കണ്ടു.
സ തു മേധാവിനൌ ദൃഷ്ട്വാ വേദേഷു പരിനിഷ്ഠിതൌ । വേദോപബൃംഹ്മണാര്ഥായ താവഗ്രാഹയത പ്രഭുഃ ॥൧-൪-
അവർ ബുദ്ധിമാന്മാരും വേദങ്ങളിൽ നിപുണരുമാണെന്ന് കണ്ട മഹർഷി, വേദങ്ങളെ കൂടുതൽ ഉജ്ജ്വലമാക്കാൻ അവരെ ആ കാവ്യം പഠിപ്പിച്ചു.
കാവ്യം രാമായണം കൃത്സ്നം സീതായാശ്ചരിതം മഹത് । പൌലസ്ത്യവധമിത്യേവം ചകാര ചരിതവ്രതഃ ॥൧-൪-
വ്രതശീലനായ മഹർഷി, രാമായണകാവ്യവും, സീതയുടെ മഹത്തായ കഥയും, പുലസ്ത്യപുത്രന്റെ നാശവും മുഴുവൻ രചിച്ചു.
പാഠ്യേ ഗേയേ ച മധുരം പ്രമാണൈസ്ത്രിഭിരന്വിതമ് । ജാതിഭിഃ സപ്തഭിര്യുക്തം തന്ത്രീലയസമന്വിതമ് ॥൧-൪-
പാരായണത്തിനും പാടുന്നതിനും മധുരമായ, മൂന്നു താളങ്ങളോടും ഏഴു വൃത്തങ്ങളോടും, തന്ത്രിയും ലയവും കൂടിയ കാവ്യമായിരുന്നു അത്.
രസൈഃ ശൃങ്ഗാരകരുണഹാസ്യരൌദ്രഭയാനകൈഃ । വീരാദിഭീ രസൈര്യുക്തം കാവ്യമേതദഗായതാമ് ॥൧-൪-
ശൃംഗാരവും കാരുണ്യവും ഹാസ്യവും ക്രോധവും ഭയവും വീരത്വം മുതലായ രസങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ഈ കാവ്യം അവർ പാടി.
തൌ തു ഗാന്ധര്വതത്ത്വജ്ഞൌ സ്ഥാനമൂര്ച്ഛനകോവിദൌ । ഭ്രാതരൌ സ്വരസമ്പന്നൌ ഗന്ധര്വാവിവ രൂപിണൌ ॥൧-൪-
ഗാനശാസ്ത്രവും സ്വരമൂർച്ചനയിലും നിപുണരായ, സ്വരസമ്പന്നരായ സഹോദരന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാരെപ്പോലെ പ്രത്യക്ഷമായി.
രൂപലക്ഷണസമ്പന്നൌ മധുരസ്വരഭാഷിണൌ । ബിമ്ബാദിവോത്ഥിതൌ ബിമ്ബൌ രാമദേഹാത് തഥാപരൌ ॥൧-൪-
സൗന്ദര്യവും ശുഭലക്ഷണങ്ങളും നിറഞ്ഞ, മധുരസ്വരത്തിൽ സംസാരിക്കുന്ന, രാമന്റെ ദേഹത്തിൽ നിന്നുത്ഭവിച്ച രണ്ടു പ്രതിമകളെപ്പോലെയായിരുന്നു അവർ.
തൌ രാജപുത്രൌ കാര്ത്സ്ന്യേന ധര്മ്യമാഖ്യാനമുത്തമമ് । വാചോവിധേയം തത്സര്വം കൃത്വാ കാവ്യമനിന്ദിതൌ ॥൧-൪-
അവ രാജകുമാരന്മാർ, മുഴുവൻ ധാർമ്മികവും ഉത്തമവുമായ ആ കഥ പൂർണ്ണമായി പഠിച്ചു, കുറ്റമില്ലാത്ത വിധത്തിൽ ആ കാവ്യം പാടിച്ചു.
ഋഷീണാം ച ദ്വിജാതീനാം സാധൂനാം ച സമാഗമേ । യഥോപദേശം തത്ത്വജ്ഞൌ ജഗതുഃ സുസമാഹിതൌ ॥൧-൪-
മഹർഷിമാരുടെയും ദ്വിജന്മാരുടെയും സദുപദേശമുള്ളവരുടെ കൂട്ടായ്മകളിൽ, അവർ ആ കാവ്യം നിർദ്ദേശപ്രകാരം മനസ്സോടെ പാടി.
മഹാത്മാനൌ മഹാഭാഗൌ സര്വലക്ഷണലക്ഷിതൌ । തൌ കദാചിത് സമേതാനാമൃഷീണാം ഭാവിതാത്മനാമ് ॥൧-൪-
മഹാത്മാക്കളും മഹാഭാഗ്യശാലികളും എല്ലാ ശുഭലക്ഷണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതരുമായ ആ സഹോദരന്മാർ, ഒരിക്കൽ ശുദ്ധചിത്തരായ മഹർഷിമാരുടെ കൂട്ടത്തിൽ,
മധ്യേ സഭം സമീപസ്ഥാവിദം കാവ്യമഗായതാമ് । തച്ഛ്രുത്വാ മുനയഃ സര്വേ ബാഷ്പപര്യാകുലേക്ഷണാഃ ॥൧-൪-
സഭയുടെ നടുവിൽ, സമീപം നിന്നുകൊണ്ട്, അവർ ആ കാവ്യം പാടിയപ്പോൾ, കേട്ട മഹർഷിമാരെല്ലാവർക്കും കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞു.
സാധു സാധ്വിതി താവൂചുഃ പരം വിസ്മയമാഗതാഃ । തേ പ്രീതമനസഃ സര്വേ മുനയോ ധര്മവത്സലാഃ ॥൧-൪-
അവർ 'ശബാശ്, ശബാശ്' എന്ന് അത്ഭുതത്തോടെ പറഞ്ഞു; ആ മഹർഷിമാർ എല്ലാവരും ധർമ്മത്തെ സ്നേഹിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ നിറഞ്ഞു.
പ്രശശംസുഃ പ്രശസ്തവ്യൌ ഗായമാനൌ കുശീലവൌ । അഹോ ഗീതസ്യ മാധുര്യം ശ്ലോകാനാം ച വിശേഷതഃ ॥൧-൪-
ആഹാ, ഈ പാട്ടിന്റെ മാധുര്യവും, പ്രത്യേകിച്ച് ഈ ശ്ലോകങ്ങളുടെ സൌന്ദര്യവും! പ്രശംസിക്കപ്പെടേണ്ട ഈ രണ്ട് കുശീലവന്മാരെ എല്ലാവരും പ്രശംസിച്ചു.
ചിരനിര്വൃത്തമപ്യേതത് പ്രത്യക്ഷമിവ ദര്ശിതമ് । പ്രവിശ്യ താവുഭൌ സുഷ്ഠു തഥാഭാവമഗായതാമ് ॥൧-൪-
നാളുകള്ക്കു മുമ്പ് നടന്ന കാര്യങ്ങൾ തന്നെയാണ്, എന്നാൽ അതെല്ലാം കണ്ണിനു മുമ്പിൽ കാണുന്നതുപോലെ അവതരിപ്പിച്ചു; ഇരുവരും അകത്തു കടന്ന് അതിനർഹമായ രീതിയിൽ ആ കഥ പാടി.